गरुडपुराणम्

पुराकाले ब्रह्मर्षयः पुरुषलक्षणानि निरीक्ष्य तेषां स्वभावं, ऐश्वर्यं, दुःखं च विविच्य कथयन्ति स्म। येषां पुरुषाणां हस्तयोः तलानि अवगाढानि स्युः, ते पितृदत्तधनस्य हानिं प्राप्नुवन्ति। ये राजानः छिन्नहस्ताः च कोलाहलिनः च भवन्ति, ते धनात् वियुज्यन्ते। यस्य दन्ताः उन्नताः विकृताः च स्युः, तस्य स्वभावः अपि विकृत एव। ये परस्त्रीषु आसक्ताः, पिङ्गलदन्ताः, खरदन्ताः च भवन्ति, ते दरिद्रत्वेन चिन्त्याः। येषां नखाः न सन्ति, विकृताः वा, वर्णहीनाः वा, ते परधनभाजः इति ज्ञेयाः। स्त्रीलक्षणं तु अङ्गुष्ठमूलरेखाभिः ज्ञायते, दीर्घाङ्गुलिपर्वसु च। योऽपि स्थूलाङ्गुलिः सम्पन्नः च स्यात्, तस्य तलरेखासु त्रयं दृश्यते। द्विमत्स्यचिह्नयुक्तः पुरुषः लज्जया सह दानं ददाति। राज्ञः तु शङ्खच्छत्रशिविकागजपद्मादिचिह्नानि हस्ते दृश्यन्ते। गोसम्पन्नानां रज्जुचिह्नं भवति, नरपतिना तु स्वस्तिकचिह्नं दृश्यते। यजमानस्य मुसलचिह्नं, याजकस्य वेदिकाचिह्नं स्यात्। अङ्गुष्ठमूले रेखाः पुत्रान् सूचयन्ति, सूक्ष्माः रेखाः पुत्रीं दर्शयन्ति। सा रेखा दीर्घायुष्यम् ददाति; यद्यपि सा रेखा भग्ना भवति, तरोः पतनात् मृत्युभयम् आगच्छति। ये स्थूलोष्ठाः, ते धनिनः; राज्ञः रक्तोष्ठाः भवन्ति। विकृतदन्तिनः दरिद्राः, श्लक्ष्णमधुरस्थूलदन्तिनः शुभलक्षणाः। श्लक्ष्णं दीर्घं तालु ज्ञेयम्; श्वेतं तु तालु धनहानिं सूचयति। राज्ञः शुद्धं श्लक्ष्णं च तालु भवति, विपरीते दुःखम्। धनिनां वर्तुलं वक्रं तालु दृश्यते, निर्धनानां दीर्घं। अपुत्रस्य निम्नं वक्रं च तालु, दुर्भागिनः ह्रस्वं। संहताग्रं, विविक्तं च, रक्तकेशं च दाढं यस्य स्यात्, सः चौरः इति कथ्यते। येषां कर्णौ मांसहीनौ, समतलौ च, ते अल्पभोगिनः; दुर्भागिनः ह्रस्वकर्णाः। महाकर्णाः धन्यराजानः स्युः। क्रीडारतस्य निम्नगण्डः, बुद्धिमतः पूर्णगण्डः। यस्य नासाग्रं छिन्नं वा, कूपवत् वा, सः पतितयोषित्सङ्गी। मृत्युपीडितस्य नासा अधोमुखी, सः भाग्यवन्तं अश्रितः। दुष्टस्य दक्षिणं पार्श्वं वक्रं, बलिनः एकं कासं भवति। यस्य नेत्रयोः पार्श्वे विकृष्टे, पद्मदलसदृशे, सः सुखभाग्। मयूरनेत्रः क्रूरः, हरितनेत्रः अशुद्धः। निम्ननेत्रः स्वामी, दीर्घनेत्रः मन्त्रिणः। कृष्णपुत्रलक्षणयुक्तः नेत्रः चक्षुषः नाशं सूचयति। श्लक्ष्णं दीर्घं च नेत्रं भोग्यं, लघुन्नतं नेत्रं अल्पायुष्यम्। ये स्थूलदीर्घसंहतभ्रुवः, चन्द्रार्धवदुन्नतभ्रुवः, ते भाग्यशालिनः। ये स्त्रीषु सुलभासक्ताः, ते पुत्रविहीनाः। अर्धचन्द्राकारभ्रुवः पुरुषः कदाचित् दरिद्रः, कदाचित् धन्यः। उन्नतसिराः, स्वस्तिकचिह्नयुक्ताः, धनाधिपतयः। आच्छन्नललाटः दुःखिनः, उन्नतललाटः राजन्। बहु अश्रूणि, करुणं कठोरं च रोदनं, सुखं ददाति। अतिप्रबलं हास्यं, पुनःपुनः, अशुभं, बहुविधं च विकारं सूचयति। राज्यं चतुर्लक्षणयुक्तं, आयुः पंचनवतिवर्षाणि। यस्य केशाः अन्तं यान्ति, तस्य आयुः अशीतिवर्षपर्यन्तम्। एवं पुरुषलक्षणानि, तेषां फलानि च, मुनिभिः प्रतिपादितानि इति।