गरुडपुराणम्

एकदा महर्षिः शिष्याय स्वस्य ज्ञानं सम्प्रददाति स्म, पुरुषाणां स्त्रीणां च स्वभावलक्षणानि सूक्ष्मतया निरूपयन्। सः अवदत्— यदि पुरुषस्य लिङ्गं ह्रस्वं भवेत्, तर्हि सः पुत्रहीनः भविष्यति। यदि लिङ्गं लघु, किन्तु तत्र शिरा स्पष्टा दृश्येत, सः पुरुषः सुखी भविष्यति। यस्य लिङ्गं वृषणयोः अन्तर्गतम्, दीर्घं वा विकृतं वा, सः धनहीनः स्यात्। एकवृषणयुक्तः दुर्बलः स्यात्, विकृतलिङ्गः स्त्रीभ्यः अल्पं सुखं ददाति। यत्र वृषणे उन्नते, कठिनौ च शिलासमौ, तत्र सः दीर्घायुष्मान् प्रभुः भवति। ये पुरुषाः मूत्रं विसृजन्ति शब्देन वा निःशब्देन वा, ते दरिद्राः कथ्यन्ते। येषां मूत्रधाराः दक्षिणतश्चलति, वा मुह्यति, ते राजानः स्युः। या स्त्री मूत्रं एकधारया, समं स्निग्धं चोर्ध्वगं विसृजति, सा सौभाग्यवती भवति। येषां मूत्रं शुष्कं, स्फुटितं, तृणितं च, ते दुःखिनः वर्ण्यन्ते। यदि शुक्रस्य गन्धः मत्स्यवत्, तर्हि पुत्रः जायते; यदि शुक्रं तु तन्मात्रम्, पुत्री जायते। यदि शुक्रस्य गन्धः क्षारवत्, तदा पुत्रः दरिद्रः भवति; दीर्घायुषि शुक्रे स्त्री शीघ्रं रमते। यस्य नितम्बौ पीनौ, सः सुखी; सिंहनितम्बयुक्तः राजा इत्युच्यते। येषां उदरं सर्पसदृशं, ते दरिद्राः; समं घटवत् च, तथा। येषां कटिः समा, ते भोगसमृद्धाः; पतिता कटिः, धनविहीनाः। मत्स्याकारोदरयुक्ताः धनाढ्याः; विकसितनाभिः सुखिनः। मध्यभागे नाभिः स्थिते, शूलवत् वेदना जायते। ये पार्श्वौ प्रसारित्य उपविशन्ति, दीर्घायुषः, धनाधिपतयः च भवन्ति। एकं हविर्ददतः शतवर्षायुः; द्वे हविषी समृद्धिभाक् स्मृतः। ये नृपाः निषिद्धं गच्छन्ति, वक्राचारिणः, पीनपार्श्वयुक्ताश्च, ते दोषिणः। विपरीतपार्श्वयुक्ताः पराधीनाः, धनसुखविहीनाश्च। ये नृपाः विषमबाहवः, कृशाः, कृशाङ्गाश्च, ते दरिद्राः। अधमराजसु रूक्षकेशाः विरलकेशाश्च दृश्यन्ते। विषमवक्षसः स्वर्गविहीनाः, तथा शस्त्रहताः अपि। उन्नतवक्षसः सुखभाजः; पतितवक्षसः धनविहीनाः; पीनवक्षसः धनसम्पन्नाः। महाबलः महिषग्रीवः स्मृतः; मृगकण्ठः शस्त्रहतः। येषां नास्ति केशः, विकटपृष्ठाश्च, ते शुभाः; अन्यथा अशुभाः। अन्यथा, येषां न किमपि प्रयोजनं, ते दरिद्रतायाः कारणं भवन्ति। राज्ञः बाहवः जानुपर्यन्तं गच्छन्ति, वर्तुलाः पीनाश्च। हस्ताङ्गुलयः शस्त्रचिह्नैः शोभिताः शुभफलदाः। स्थूलाङ्गुल्यः धनविहीनाः; कृशवक्राङ्गुलयः कृशाः। येषां तले निम्नं, ते पितृधनहानिम् अनुभवन्ति। छिन्नहस्तराजानः, शब्ददायिनश्च, धनविहीनाः। ये प्रमुखदन्ताः, विषमदन्ताश्च, ते स्वभावेन अपि विषमाः। परस्त्रीरताः, पिंगदन्ताः, रूक्षदन्ताश्च, ते दरिद्राः। ये नखहीनाः, विकृतनखाः, वा वर्णहीननखाः, ते पराधीनाः। स्त्रीलिङ्गं अङ्गुष्ठमूले रेखाभिः, दीर्घाङ्गुलिसन्धिभिश्च सूच्यते। स्थूलाङ्गुलियुक्तः, धनसम्पन्नः, तस्य तले त्रिरेखाः दृश्यन्ते। द्विमत्स्यचिह्नयुक्तः लज्जया दानं ददाति। राज्ञः शङ्खछत्रशिविकागजपद्मचिह्नानि भवन्ति। पशुधनसमृद्धेषु राज्ञः रज्जुसदृशं चिह्नं दृश्यते; नरपतौ स्वस्तिकचिह्नं स्यात्। एवं महर्षिः लक्षणानि शिष्याय कथयामास, यथाक्रमं धर्मेण च, तानि सर्वाणि शास्त्रसम्मतानि।