गरुडपुराणम्

सूर्यवर्त्मनि पौषमासे सप्त ऋषयः स्थिताः सन्ति—पुषाण्, सुरुचिः, धाता, गौतमः, धनञ्जयः, विश्वावासुः, भरद्वाजः, पर्जन्यः, ऐरावतः, अंशुः, कश्यपः, तक्षकः, महापद्मः, उर्वशी, क्रतुः, भर्गः, ऊर्णायुः, स्फूर्जः, कर्कोटक इति। एते सप्त सूर्य मण्डले विराजन्ति। तदनन्तरं माघमासे तत्रैव सप्त ऋषयः तिष्ठन्ति—त्वष्टा, जमदग्निः, कम्बलः, तिलोत्तमा, विष्णुः, अश्वतरः, रम्भा, सूर्यवर्चाः, सत्यजित् च। हे ब्रह्मन्, एते सर्वे विष्णुशक्तिसम्पन्नाः सवितुः मण्डले निवसन्ति। रजनीषु अप्सरसोऽपि सूर्यं अनुगच्छन्त्यः नृत्यन्ति सञ्चरन्ति च। एवं बलाखिल्याः अपि तं सूर्यं समन्तात् परिवेष्ट्य नित्यं समीपे तिष्ठन्ति। दश सूर्यस्य वामदक्षिणे युक्ताः, तेन सः सूर्यः गच्छति। पिशङ्गवर्णाः, वातवेगसमा, अष्ट अश्वाः तस्य युक्ताः। शुक्रस्य महारथः परिचारकैः पताकाभिश्च शोभते। भूमस्य रथः सुवर्णमयः अष्टभिः अश्वैः युक्तः, पद्धमरागसदृशैः, अग्निजातैः अश्वैः संयुतः। बृहस्पतिः प्रत्येकं राशौ संवत्सरपर्यन्तं स्थित्वा तिष्ठति। शनैश्चरः शनैः शनैः आरोहणं कृत्वा क्रमशः सञ्चरति। हे शिव, ये जनाः एकवारं सम्यक् समर्पितवन्तः, ते सदा सर्वेषां भूताधिपतिनां बन्धनात् विमुक्ताः भवन्ति। तेषां काञ्चनदीप्तिः काष्ठधूमवर्णा लाक्षारक्तसदृशी च दृश्यते। एवं श्रीमद्गरुडमहापुराणस्य प्रथमभागस्य आचारकाण्डे 'भुवनकोशवर्णन'नाम पञ्चाशदष्टमं अध्यायः समाप्तः। अथ ज्योतिषशास्त्रं प्रवक्ष्यते। केशवः पृथिवीमण्डलस्य परिमाणं सम्यक् व्याख्यात्वा पुनः प्रोवाच। कृत्विकानक्षत्रस्य अधिपः अग्निः, रोहिण्याः ब्रह्मा, पुनर्वसोरदितिः, तिष्यस्य गुरुः, पूर्वफल्गुन्याः भगः, उत्तरस्यार्यमा, स्वातिनक्षत्रस्य अध्यक्षः वायुः, अनुराधायाः मित्रः, ज्येष्ठायाः शक्रः, आशाढयोः (पूर्वोत्तरयोः) विश्वेदेवाः, धनिष्ठायाः वासवः, पूर्वभाद्रपदायाः अजैकपाद्, उत्तरभाद्रपदायाः अहिर्बुध्न्यः, भरण्याः यमः इति नक्षत्रदेवताः प्रवदन्ति। दशम्यां तिथौ उत्तरार्धे माहेश्वरी उत्तरदिग्भागे प्रतिष्ठिता। षष्ठ्यां चतुर्दश्यां च इन्द्राणी पश्चिमे, अष्टम्यां च अमावास्यायां महालक्ष्मीः, द्वादश्यां चतुर्थ्यां कौमारी नैऋत्यां तिष्ठन्ति। अश्विनी, मैत्र, रेवती, मृग, मूल, पुनर्वसुः—एतानि षट् नक्षत्राणि, तथा हस्ताद्यानी पञ्च, उत्तरदिग्भागे स्थितानि त्रीणि च उत्तमानि वस्त्रच्छादनायोचितानि नक्षत्राणि स्मृतानि। त्रीणि पूर्वदिग्भागे, तथैव अधोमुखानि अपि उक्तानि। देवालयनिर्माणे रत्नखने च, अधोमुखान्येव नक्षत्राणि कार्याणि कर्तव्यानि, हे वृषध्वज। अनुराधा, मृगशीर्षा, ज्येष्ठा—एतानि पार्श्वमुखानि इति कथ्यन्ते। एवं संक्षेपेण सूर्यस्य मण्डले स्थितानां ऋषीणां, दिव्यानां, रथानां, ग्रहाणां, नक्षत्रदेवताः च, तिथिदेवताः च, तथा शुभाशुभनक्षत्रविचारः श्रीगुरुणा संप्रोक्तः।