तत्र तु कालेन चक्रं समग्रं संवत्सरमयं प्रतिष्ठितमस्ति। तत्रैव रथस्य पञ्चार्धं विद्यमानं, नन्दिवाहन, रथस्यैव। अस्य रथस्य अक्षः, स्थिरासने, युगार्धमात्रेण लघुतरः। तत्र गायत्र्यादयः छन्दांसि—गायत्री, बृहती, उष्णिक्, जगती, त्रिष्टुप्—एतानि तत्र संस्थितानि। धाता, क्रतु, स्थला, पुलस्त्य, वासुकिश्च तत्रैव। आर्यमा, पुलहः, रथबलं, पुण्जिकस्थलाश्च तत्र सन्निहिताः। मित्र, अत्रिः, तक्षकः, रक्ष, पौषेय, मेनकाच तत्रैव दृश्यन्ते। वरुण, वसिष्ठ, रम्भा, सहजन्त्या, कुहू, बुधश्च अपि तत्र सन्ति। इन्द्र, विश्ववसु, स्तोत्र, एलपत्र, अङ्गिराः तत्रैव विराजन्ते। विवस्वान्, उग्रसेन, भृगुः, अपूरणश्च तत्र संस्थिताः। पूषा, सुरुचिः, धाता, गौतमः, धनञ्जयश्च अपि तत्र विराजन्ति। विश्ववसु, भरद्वाज, पर्जन्य, ऐरावतश्च तत्रैव। अंशुः, कश्यपः, तर्क्ष्यः, महापद्मः, उर्वशी च तत्र सन्ति। पौषमासे सप्तेते—क्रतु, भर्ग, ऊर्णायुः, स्फुर्ज, कर्कोटक—सूर्य मण्डले वसन्ति। माघे तु त्वष्टा, जमदग्निः, कंबलः, तिलोत्तमा च सप्त सूर्य मण्डले निवसन्ति। विष्णुः, अश्वतरः, रम्भा, सूर्यवर्चाः, सत्यजित्—एते सर्वे सवितुः मण्डले, ब्रह्मन्, विष्णुबलसमन्विताः। तत्र अप्सरसो रात्रौ सूर्यं पृष्ठतः नृत्यन्ति सञ्चरन्ति च। एवं बालखिल्याः अपि तं परिवेष्टयन्ति, सन्निकर्षे स्थिताः। दश युक्ताः तस्य दक्षिणवामभागे; एवं स गच्छति। पिशङ्गनाम्नः अश्वाः, वातवेगसमा, अष्टौ तस्य युक्ताः। शुक्रस्य महरथः परिचारकैः पताकाभिश्च सहितः। भौमस्य महरथः शोभनः, सुवर्णमयः, अष्टाश्वयुक्तश्च। तस्य रथस्य अश्वाः पद्मरागसदृशरक्ता, वह्निजाताश्च। बृहस्पतिः प्रत्येकं राशौ संवत्सरमेकं तिष्ठति। शनैश्चरः शनैः शनैः आरोहति सञ्चरति च। हे शिव, ये एकवारं समर्पितवन्तः, ते सदा भूतपतिभ्यः विमुक्ताः। ते तृणधूमवर्णाः, लाक्षारागसदृशरक्ताश्च। इति श्रीगर्वडमहापुराणस्य प्रथमभागे आचारखण्डे भुवनकोशवर्णनं नाम अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। अथ ज्योतिःशास्त्रं प्रवक्ष्यामि। पृथिव्याः गोलपरिमाणं निरूप्य केशवः प्रोवाच। कृतिका अग्निना अधिष्ठिता उच्यते, रोहिणी ब्रह्मणा। पुनर्वसू अदित्या, तिष्य गुरुणा देवता। पूर्वफल्गुनी भगस्य, उत्तरफल्गुनी आर्यमणः। स्वाति वायुनाऽधिष्ठिता। अनुराधा मित्रस्य, ज्येष्ठा शक्रस्य। आशाढे उभे विश्वेदेवाः। धनिष्ठा वासवस्य नक्षत्रमिति विद्वद्भिः। पूर्वभाद्रपदा अजैकपादस्य, उत्तरभाद्रपदा अहिर्बुध्न्यस्य। भरणी यमस्य नक्षत्रमिति। एवं नक्षत्रदेवताः कीर्तिताः। दशम्यां तिथौ द्वितीयभागे उत्तरदिशि माहेश्वरीति।