गरुडपुराणम्

हर महेश्वर, स्वयं प्रजापतिः स्वस्यैव आत्मनः मनुं सृष्टवान्, यो जगतां पालनकर्ता अभवत्। सः दिव्यः स्वायंभुवः मनुः, प्रभुः, भार्यां स्वीकृतवान्। तस्य प्रसूति: च आकूति: च भार्ये, तयोः प्रियव्रतः उत्तानपादः च जातौ। प्रसूति: दक्षाय दत्ता, देवहूति: च कर्दमाय। तत्र द्वादश पुत्राः, यामाः नाम, बलिनः अभवन्। श्रद्धा, चला, धृति, तुष्टि, पुष्टि, मेधा, क्रिया च—एताः दक्षस्य कन्याः धर्मः प्रभुः भार्यार्थं स्वीकृतवान्। सन्नति, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा, स्वधा अपि—एताः कन्याः पुलस्त्य, पुलह, क्रतु इत्यादयः प्रमुखाः ऋषयः, ख्यात्यादिभ्यः कन्याः स्वीकृतवन्तः। सन्तोषः, तुष्टिः, लोभः, पुष्टि: च जाताः। बोधः, बुद्धिः, लज्जा, विनयः, वपुः—एते धर्मस्य पुत्राः। सुखः, मृद्धिः, यशः, कीर्तिः—एते अपि धर्मस्यैव पुत्राः। कदाचित् दक्षः अश्वमेधं यज्ञं अकरोत्। सर्वे पत्नीसहिताः तत्र उपस्थिताः, केवलं सती, देवी, रुद्रपत्नी, न आगता। सा देहम् उत्सृज्य, हिमालयस्य मेनायाः कन्या भूत्वा पुनः अजायत। कुमारः, भृङ्गीशः, कोपयुक्तः महाबलः रुद्रः—एवं ध्रुवस्य वंशात् जातः, मानवः भविष्यसि इति उक्तम्। उत्तानपादस्य सुरुच्या: पुत्रः उत्तमः नाम जातः। सः मुनिग्रहेण, जनार्दनं देवदेवं उपास्य, पुत्रं प्राचीनवर्हिषं प्राप। तस्यैव पुत्रः श्रीमान् चाक्षुषः मनुः नाम्ना प्रसिद्धः। अङ्गस्य पुत्रः वेनः, नास्तिकः, अधर्मिष्ठः अभवत्। पुत्रार्थं तस्य ऊरू मन्थनं कृत्वा, तस्मात् एकः पुत्रः अजायत। तस्मात् निषादः जातः, यः विंध्यगिरिषु वसति स्म। तस्मात् अपि पुनः पुत्रः अभवत्, यो विष्णोः मानसिकसदृशः आसीत्। सः राजा पृथिवीं दुहितुः दुग्धवान्, प्रजाजनस्य पोषणाय। प्राचीनबर्हिः भूमिसुतः, एकच्छत्राधिपः अभवत्। तस्मात् समुद्रसमानः प्राचीनबर्हिषः दश पुत्रान् अलभत। ते सर्वे धर्मानुष्ठानपरायणाः, महान् तपः अकरोत्। प्रजापतित्वं प्राप्य, तेषां भार्याः अपि तस्मिन्नेव मार्गे स्थिताः, हे मारीष। दक्षः प्रथमतः मनसा चतुर्विधं सृष्टिं अकरोत्। ततः सः मैथुनसृष्टिं कर्तुम् इच्छन्, वैरिण्यां सह सहस्रं पुत्रान् अलभत्। तेषां विनाशे, सः पुनः अन्यं सहस्रं पुत्रान् अजनयत्। तदा कोपितः दक्षः नारदम् शप्तवान्—"पुनर्जन्म प्राप्स्यसि" इति। यदा यज्ञः नष्टः, दक्षः महेश्वरं अपि तीव्रं शप्तवान्। अपरजन्मनि अपि वैरभावात् ते नश्यन्ति, हे शङ्कर! ततः दक्षः असिक्नीं पत्नीं समाश्रित्य, पुत्र्यः उत्पादितवान्। सः षष्टिं सुन्दर्यः कन्याः, द्वे अङ्गिरसे दत्तवान्। चतुर्दश कन्याः कश्यपाय, अष्टाविंशतिं सोमाय च दत्तवान्। मनोर्मा, भानुमती, विशालाः, बहुदा च तदा प्रदत्ताः। एवं सृष्टेः, धर्मस्य, ऋषीणां च वंशानुक्रमः, दक्षस्य तपः, यज्ञः, शापाः, कन्यादानं च, सम्यक् प्रवृत्तं, हे महेश्वर।