गरुडपुराणम्

शृणु, धर्मज्ञ! सप्त प्रमुखा गिरयः स्मृताः—विन्ध्यः, परियात्रः, तथा अन्ये च। तत्र तप्ती, पयोष्णी, सरयू, कावेरी, गोमती च पुण्यनद्यः कीर्तिता:। केतुमाला, ताम्रपर्णी, चन्द्रभागा, सरस्वती चापि तासां मध्ये स्मृताः। विदर्भा, शतद्रुश्चान्याश्च पुण्यनद्यः पापापहाः सन्ति। पञ्चालाः, कुरवः, मत्स्याः, यौधेयाः, पतच्चरैः सहिताः, पद्माः, सूताः, मगधाः, चेदयश्च, कलिङ्गाः, वङ्गाः, पुण्ड्राः, अङ्गाः, वैदर्भाः, मूलकाः, पुलिन्दाः, अश्मकाः, जीमूताः, नय-राष्ट्रवासिनश्च, अम्बष्ठाः, द्रविडाः, लाटाः, कम्बोजाः, स्त्रीमुखाः, शाकाः, स्त्रीराज्य-जनाः, सैन्धवाः, म्लेच्छाः, नास्तिकाः, यवनाश्च, माण्डव्याः, तुषाराः, मूलिकाः, अश्वमुखाः, खशाश्च, लम्बाः, स्तननागाः, मद्रकाः, गान्धाराः, बाह्लीकाः, त्रिगर्ताः, नीलाः, कोलाः, ब्रह्मपुत्राः, सतङ्कनाश्च—एवं विविधाः जनपदाः सम्यगुपदिष्टाः। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे पूर्वखण्डे आचारकाण्डे 'भुवनकोशवर्णनं' नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्यते। पुनः, प्लक्षद्वीपाधिपतेः मेधातिथेः सप्त पुत्राः सञ्जाताः—सुखोदयः, नन्दः, शिवः, क्षेमकः, गोमेदः, चन्द्रः, नारदः, दुन्दुभिश्च। अनुतप्तः, शिखिः, विपाशा च क्रमशः स्वर्गं गताः। शाल्मलद्वीपाधिपतेः वपुष्मतः पुत्राः प्रदेशनाम्नः प्रसिद्धाः; तेषां सप्तमः वैद्युतः, मानसः, सप्रभासः च। क्रौञ्चः, ककुद्मान्—एते पर्वताः, एतानि च नद्यः। सप्तमः तेषां विधृतिः स्मृतः, पापनिवारणार्थं विख्यातः। उद्भिदः, वेणुमान्, द्वैरथः, लम्बनः, धृतिः, विद्रुमः, हेमशैलः, द्युतिमान्, पुष्पवान् च पर्वताः कीर्तिताः। धूतपापा, शिवा, पवित्रा, सन्मतिश्च—एताः पुण्यनद्यः। क्रौञ्चद्वीपे महात्मनः द्युतिमतः सप्त पुत्राः सन्ति—मुनिः, दुन्दुभिः, अन्ये च। पञ्चमः दिवावृत्, दुन्दुभिः पुण्डरीकवान् इति। ख्यातिः, पुण्डरीका—एता सप्त नद्यः तत्र प्रवहन्ति। जलदः, कुमारः, सुकुमारः, ओरुणी, बकः, सुकुमारी, कुमारी, नलिनी, धेनुका च अन्याः नद्यः। शबलायाः पुष्करेशाच्च महावीरः, धातकी च उत्पन्नौ। पुष्करद्वीपस्य विस्तीर्णं पञ्चाशत्सहस्रयोजनान्युत्क्रान्तम्। पुष्करं मधुरोदधिना परिवृतम्। तत्र सुवर्णभूमिः द्विगुणविस्तीर्णा, सर्वजीवशून्या, पर्वतः तमसा संवृतः, तच्च तमः ब्रह्माण्डकौशेनावृतम्। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे आचारकाण्डे ‘लोकवर्णनं’ नाम षट्षष्टितमः (छप्पन्नः) अध्यायः समाप्तः। भूमेः उन्नतिः अपि सप्ततिसहस्रयोजनानि इति श्रूयते। अतलः, वितलः, नितलः, तथा गभस्तिमान् इति तलानि निर्दिष्टानि। कृष्णः, श्वेतः, रक्तः, पीतः, कर्करः, पर्वतः, सुवर्णमयश्च—एवं सप्तवर्णाः। भीषणे पुष्करद्वीपे नरकाः स्थिताः—तांस्त्वं शृणु। इत्येवं श्रीगर्वडमहापुराणे आचारखण्डे भुवनकोशवर्णनं, लोकवर्णनं, तथा नरकवर्णनं सम्यगुपदिष्टम्।