गरुडपुराणम्

गयस्य पुत्रः नरः अभवत्, तस्य पुत्रः विरद्गतः। त्वष्टु पुत्रः त्वष्टा, राजसः पुत्रः विरजः। एवं प्रियम्वरतवंशवर्णनं, यः भूविवृत्यर्थं कथितः, आचारकाण्डे महापुराणस्य गरुडाख्यस्य प्रथमभागे चतुश्चत्वारिंशदधिकचतुश्चत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। ततः भूवकोशवर्णनं आरभ्यते। मध्ये इलावृतभूमिः, पूर्वे अद्भुतं भद्राश्वं दृश्यते। मेरुशिलायाः दक्षिणे किम्पुरुषाख्यं देशं स्थितम्। पश्चिमे केतुमालः, उत्तरपश्चिमे राम्यकः। हे रुद्रध्वजधारिन्! सर्वत्र सिद्धिः स्वाभाविकः, केवलं भारतभूमौ तस्य अभावः। नागद्वीपः, कटाहः, सिंहलः, वरुणः च अन्ये द्वीपाः सन्ति। तस्य पूर्वे किराताः, पश्चिमे यवनाः वसन्ति। अन्तः ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः च निवसन्ति। सप्त मुख्यपर्वताः — विंध्यः, परियात्रः, अन्ये च — तत्र सन्ति। ताप्ति, पयोष्णी, सरयू, कावेरी, गोमती, केतुमाला, ताम्रपर्णी, चन्द्रभागा, सरस्वती, विदर्भा, शतद्रु, शुभनद्यः पापहान्यः। पंचालाः, कुरवः, मत्स्याः, यौधेयाः, पतच्चराः, पद्माः, सूताः, मगधाः, चेदयः, कलिंगाः, वंगाः, पुंड्राः, अङ्गाः, वैदर्भाः, मूलकाः, पुलिन्दाः, अश्मकाः, जीमूताः, नय-राष्ट्रवासिनः, अंबस्थाः, द्रविडाः, लाटाः, कंबोजाः, स्त्रीमुखाः, शाकाः, स्त्रीराज्यवासिनः, सैन्धवाः, म्लेच्छाः, नास्तिकाः, यवनाः, मंडव्याः, तुषाराः, मूलिकाः, अश्वमुखाः, खशाः, लम्बाः, स्तनानगाः, मद्रकाः, गान्धाराः, बाह्लिकाः, त्रिगर्ताः, नीलाः, कोलाः, ब्रह्मपुत्राः, सतंकनाः च तत्र वसन्ति। एवं गरुडमहापुराणे आचारकाण्डे पंचपञ्चाशदधिकः अध्यायः समाप्तः। प्लक्षद्वीपस्य अधिपस्य मेधातिथेः सप्त पुत्राः आसन् — सुखोदयह, नन्दः, शिवः, क्षेमकः, गोमेढः, चन्द्रः, नारदः, दुन्दुभिः। अनुतप्तः, शिखिः, विपाषा च, क्रमशः स्वर्गं गताः। शाल्मलद्वीपाधिपः वपुष्मान्, तस्य पुत्राः प्रदेशानाम् नाम्ना प्रसिद्धाः — वैद्युतः, मानसः, सप्रभासः सप्तमः च। क्रौञ्चः, ककुद्मान् पर्वताः; तत्र नद्यः — विधृतिः सप्तमः स्मृतः, यः पापक्षयदायकः। उद्भिदः, वेणुमान्, द्वैरथः, लम्बनः, धृतिः; विद्रुमः, हेमशैलः, द्युतिमान्, पुष्पवान्; धूतपापा, शिवा, पवित्रा, सनमती च। क्रौञ्चद्वीपे महात्मनः द्युतिमतः सप्त पुत्राः — मुनिः, दुन्दुभिः, अन्ये च सप्त। पंचमः दिवावृतः, दुन्दुभिः पुण्डरीकवान्। ख्यातिः, पुण्डरीका — सप्त नद्यः तत्र। जलदः, कुमारः, सुकुमारः, ओरुणी, बकः च। एवं गरुडमहापुराणस्य आचारकाण्डे भूविवृत्यर्थं वंशवर्णनं, द्वीपदेशपर्वतनदीनां वर्णनं च श्रद्धया निरूपितम्।