गरुडपुराणम्

नरः तु प्रथमं पादयोः अधः त्रिभिः जलैः स्वच्छं कृत्वा, पुनः षड्भिः अपि सम्यक् प्रक्षालयेत्। ततः सः यथाविधि गोमयं स्वाङ्गेषु लेपयेत्। गोमयलेपनानन्तरं तटस्थः तेषां चिह्नानां मन्त्रान् उच्चारयन् तिष्ठेत्। स्नानसमये तु विष्णुं स्मरेत्, यतः एतानि आपः नारायणस्य एव। मुखं प्रक्षाल्य, मन्त्रवित् पुनः मन्त्रेणैव पुनः प्रक्षालयेत्। तत्र मन्त्रः— "त्वं यज्ञः, त्वं वषट्कारः, त्वं आपः, त्वं तेजः, त्वं रसं, त्वं अमृतम्" इति। अथवा, सāvित्रीं द्वौ वारौ तथा अघमर्षणं पठेत्। एताः आपः मन्त्रैः सह प्रवहन्तु। जलमग्नः अधोमुखः सः अघमर्षणं त्रिवारं जपेत्। अथवा प्रणवं जपन्, हरिं सर्वेश्वरं रामानन्दिनं चिन्तयेत्। तेन जलं शिरसि स्थापयन् सर्वपापैः विमुच्यते। ततः सः अञ्जलिं पुष्पैः भूषितं कृत्वा, ऊर्ध्वबाहुः सूर्यं संप्रपद्येत। उदितं सूर्यं निरीक्ष्य "उदुत्यं चित्रम्" तथा "तच्चक्षुः" मन्त्रौ पठेत्। अनन्तरं, अन्यान् सूर्यसम्बन्धीन् वेदमन्त्रांश्च गायत्रीं च जपेत्। तिष्ठन् सूर्यं पश्यन्, एकचित्तः जपं कुर्यात्। मध्ये मध्ये नेत्रशुद्धिं कुर्यात्, एषः विधिः स्मृतः। अथवा शुद्धे भूमौ वा कुशासनं वा सम्यक् उपविशत्। शास्त्रविधिना आचमनं कृत्वा, यथाशक्ति स्वाध्यायं कुर्यात्। आदौ "ॐ" उच्चार्य, अन्ते "नमः" इति उक्त्वा, हविः समर्पयेत्। श्रद्धया पितृदेवर्षिभ्यः स्वकुलविधिना तर्पणं दद्यात्। विप्रः देवर्षीणां पितॄणां च तर्पणं जलहस्तैः दद्यात्। पितृतर्पणे, हे भारत, प्राचीनावीतिं धारयित्वा तेन पवित्रेण जलं प्रयुञ्जीत। स्वकीयैः मन्त्रैः देवताभ्यः पुष्पपत्रजलैः पूजां कुर्यात्। अन्यान् इच्छितान् देवतान् भक्त्या पूजयेत्, हरं च कोपवर्जितम्। सर्वाः आपः देवताः, अतः ताः सम्यक् पूजयेत्। नमस्कारपूर्वकं पुष्पाणि पृथक् स्थापयेत्। अतः आदौ मध्ये अन्ते च हरिं मनसि धारयेत्। विष्णवे शुद्धतेजसे आत्मानं समर्पयेत्। पितृदेवतार्चनानन्तरं, हरिं पुष्पैः पूज्य, मानुषं ब्रह्मयज्ञं च सम्यक् कुर्यात्—एवं पञ्चमहायज्ञः सम्पूर्णः स्यात्। यदि पितृभ्यः जलतर्पणं न भवति, कथं ब्रह्मयज्ञः सिद्ध्येत्? वैश्वदेवकर्म तु नूनं कार्यम्, एषः देवयज्ञः इति प्रसिद्धः। श्वभ्यः, श्वपाकभ्यः, पतितेभ्यः च अन्येभ्यः च अपि—श्रेष्ठाः एकं विप्रं पितृभ्यः समर्प्य भोजयेत्। अथवा, एकचित्तः यथाशक्ति यत् सम्भवेत्, तदन्नं निष्कासयेत्। अतिथिं सदा सत्कुर्यात्, द्विजातीन् च यथार्हं पूजयेत्। यत् भिक्षा इति कथ्यते, तदेकमुष्ट्यन्नं; तत् चतुर्गुणं दातव्यम्। अतिथिं गोदोहनेन कालेन प्रतीक्षेत्। ब्रह्मचर्यनिष्ठाय भिक्षवे यथाविधि भिक्षां दद्यात्। सः स्वबन्धुभिः सह निष्क्रोधं भोजनं कुर्यात्। एकाकी भोजनं कुर्वन्, स मोहितात्मा तिर्यग्योनौ जायते। एवं श्रद्धया विधिवत् स्नानतर्पणपूजनादिकं कृत्वा, मनुष्यः धर्ममार्गे प्रतिष्ठते।