गरुडपुराणम्

प्रथमं ज्ञानं अग्निदेवेन संहर्यते, ततः पुनः तेनैव प्रवर्त्यते। तत्पश्चात् सरलता, असूया-रहितता, तथा पुण्यस्थलानां अनुसरणं—एतानि जीवनस्य धर्माः। देवपूजनं, विशेषतः ब्राह्मण-सम्माननं, एषु धर्मेषु गण्यम्। इदं जीवनाश्रमधर्मस्य विवेचनं, चतुर्वर्णस्य विधानं च, मया उद्घोष्यते। युद्धे अप्रव्रणीयाः क्षत्रियाः इन्द्रस्थानं प्राप्नुवन्ति। शूद्रजातयः, सेवायाम् संलग्नाः, गन्धर्वलोकं गच्छन्ति। तेषां स्मरणीयं स्थानं वनवासिनां वा गुरूणां स्थानं समं भवति। यतिमनः संयताः, उर्ध्वरेतसः संन्यासिनः, योगिनः च, तेषां परमं अक्षरं 'आकाश' इति अमृतस्थानं। अष्टाङ्गयोगज्ञानात् मोक्षः सम्पद्यते—एतत् संक्षेपेण शृणु। सत्यं, हितवाक्यं, अचौर्यं, परमदमः—एतानि पञ्च यमाः, बाह्याभ्यन्तररूपेण द्विविधाः। स्वाध्यायः, मन्त्रजपः, हरिभक्तिः यज्ञरूपेण—एतानि धर्माः। मन्त्रध्यानं 'गर्भः', तद्विपरीतं 'अगर्भ' इति कथ्यते। स्थिरतया कुम्भकः, श्वासोत्सर्गेण त्रिविधः रेचकः। सर्वश्रेष्ठं प्रत्याहारः षट्त्रिंशद्विधः, तस्य संयमः अपि। 'अहं ब्रह्मास्मि' इति अवस्था समाधिः, ब्रह्मणि स्थितिः। ब्रह्म ज्ञानं, आनन्दः; तदेव तत्त्वं—त्वं तदसि। तदहंकार-मन-बुद्धि-महत्त्वादिभेदरहितं। नित्यशुद्धं, जाग्रत्, मुक्तं, सत्यम्, आनन्दमयं, अद्वैतं—एवं चिन्तयन् ब्राह्मणः संसारबन्धात् विमुक्तः भवति। एवं नवचत्वारिंशः अध्यायः 'वर्णाश्रमधर्मविवरणम्' नाम्ना, आचारखण्डे, गरुडमहापुराणस्य प्रथमभागे, समाप्तः। यः प्रतिदिनं विहितकर्माणि आचरति, स ज्ञानं प्राप्नोति। हृदि कमलस्थितं नित्यनूतनं आनन्दमयं हरिं चिन्तयेत्। शुद्धनदी-सरोवरजलैः आत्मनं विधिवत् शुद्धयित्वा, सकलप्रयत्नेन प्रातःस्नानं कर्तव्यम्। सुखेन शयनात् जिह्वास्रवः अन्यानि च स्रवणानि सततं प्रवहन्ति। दुष्टस्वप्नः, कालकर्णः, अशुभविचारः—एतानि स्नानवर्जितस्य दुःखकारणानि। स्नानं विना पुरुषस्य किञ्चित् कर्म शुभं न भवति। यदि अशक्यं, तर्हि शिरसि जलप्रक्षालनं स्नानरूपेण विधीयते। स्नानानि ब्राह्म, आग्नेय, उद्दिष्ट, वायव्य, दिव्य इति पञ्च प्रकाराणि। ब्राह्मस्नानं कुशेन जलसिक्ता मन्त्रैः सम्पाद्यते। वायव्यस्नानं गोपृष्ठधूलिना उत्तमं कथ्यते। वारुणस्नानं जलमग्नता, मानसिकं आत्मज्ञानम्। 'स्वस्नानं' ब्रह्मनिष्ठैः आचर्यते। अपामार्ग, बिल्व, करवीर—एते शुद्ध्यर्थं उपयोग्याः। शुद्धीकरणे भोजनान्ते, शुद्धस्थले, एकाग्रचित्तया अवशिष्टं त्याज्यं। आचमनं विधिवत् कृत्वा, वाक्संयमेन पुनः आचमनं कर्तव्यम्। यथायोग्यं मन्त्रजपं कृत्वा, अञ्जलिना जलं भारस्कराय समर्पयेत्, एकाग्रचित्तया। ततः प्राणायामं कृत्वा, शास्त्रविहितां संध्यां ध्यायेत्। परमशक्ति त्रिप्रinciple-समुत्पन्ना, दिव्या इति कथ्यते। एवं गरुडमहापुराणस्य आचारखण्डे वर्णाश्रमधर्मविवरणं स्नानविधिं च एकस्मिन् प्रवाहेण विवृणोमि।