गरुडपुराणम्

भूमौ मूलफलभोजनं कृत्वा, आत्माध्ययनं तपश्चारभ्य, महर्षयः तपसा वनवासिनः देवपूजनं हवनं च कुर्वन्ति। यः तपसा अतिशयकृशः स्यात्, स ध्याननिष्ठः भवति। सदा योगाभ्यासपरायणः, ऊर्ध्वगमनकाङ्क्षी, इन्द्रियनिग्रहे स्थितः, स्वात्मन्येव रमणीयः, नित्यतृप्तः महर्षिः सञ्जायते। भिक्षाटनं, अध्ययनं, मौनं, तपश्च, विशेषतः ध्यानं—एतानि तस्य साधनानि। केचन ज्ञानसंन्यासिनः, अपरः वेदत्यागिनः भवन्ति। योगिनः त्रिविधाः स्मृताः—द्रव्ययोगी, क्षत्रिययोगी, तथा अन्ये। पूर्वस्मिन्मोक्षाय प्रथमं ध्यानं, अद्य तु ध्यानं दुष्करं स्मृतम्। धर्मात् मोक्षः जायते, अर्थात् कामः उत्पद्यते। प्रथमं ज्ञानं संहर्यते, ततः वह्निदेवेन प्रेर्यते। सौजन्यं, अमत्सरता, तीर्थसेवनं च, देवपूजनं, विशेषतः ब्राह्मणपूजनं—एतानि आश्रमिणां कर्तव्यं। अधुना वर्णचतुष्टयस्य स्थितिं कथयामि। युद्धे न पलायमानानां क्षत्रियाणां इन्द्रस्थानं, शूद्रजातानां सेवायुक्तानां च गन्धर्वलोकः। तेषां स्थलं वनेवासिनां सदृशं स्मृतम्। संयतचित्तानां यतिनां, ऊर्ध्वरेतसां संन्यासिनां च, योगिनां च, अक्षराख्यं व्योम्नः परमं स्थानं अमृतं स्मृतम्। अष्टाङ्गज्ञानात् मोक्षः सिध्यति—तत् संक्षेपेण शृणु। सत्यं, हितवाक्यं, अस्तेयम्, परमब्रह्मचर्यम्—एते पञ्च यमाः द्विविधाः, बाह्याः च आन्तराः। स्वाध्यायः, मन्त्रजपः, हरिभक्तिः—यज्ञरूपेण स्मृताः। मन्त्रध्यानं गर्भः, विपरीतमगर्भं। स्थैर्यात् कुम्भकः, रेचकात् त्रिविधः रेचकः। षट्त्रिंशद्भिः मात्राभिः श्रेष्ठः प्रत्याहारः निग्रहः स्मृतः। अहं ब्रह्मास्मि इति स्थितिरेव समाधिः, सा ब्रह्मणि स्थितिः। ब्रह्म ज्ञानरूपं, आनन्दरूपं—तदेव तत्त्वं त्वमेव तत्। तत्र अहङ्कारः, मनः, बुद्धिः, महत्त्वं, सर्वविकल्पाः न सन्ति। नित्यशुद्धं, बोधितं, मुक्तं, सत्यम्, आनन्दरूपं, अद्वैतं—एवं चिन्तयन् ब्राह्मणः संसारपाशात् विमुच्यते। एवं एकचत्वारिंशत्तमे अध्यायस्य, "वर्णाश्रमकर्मविवरण" नाम्नः, आचारकाण्डे, आद्यभागे, श्रीगर्वडमहापुराणे समाप्तिः। यः प्रतिदिनं विधिपूर्वकं कर्म आचरति, स ज्ञानं प्राप्नोति। हृदि कमलस्थितं, आनन्दरूपं, अजरं हरिं चिन्तयेत्। शुद्धनद्यां वा सरसि वा शास्त्रोक्तविधिना आत्मानं शुद्धयित्वा, यत्नेन प्रातःस्नानं कार्यम्। सुखेन सुप्तस्य मुखनिःसृतं लालाादि सततं बहिर्गच्छति। दुष्टस्वप्नः, कालकर्णः, पापविचारः च—एते दोषाः। स्नानं विना पुरुषस्य किञ्चिदपि शुभं कर्म न विद्यते। अशक्तस्य शिरसि जलसंस्कारः स्नानाय निर्दिष्टः। ब्राह्म, आग्नेय, उद्दिष्ट, वायव्य, दिव्य—एतानि स्नानानि प्रकारतः स्मृतानि। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे वर्णाश्रमधर्माणां, योगमार्गस्य च, तथा नित्यकर्मणां महत्त्वस्य, स्नानस्य च विधेः पावनं चरितं संक्षेपेण निरूपितम्।