गरुडपुराणम्

शृणुत, विप्राः, कथां पुण्यां यथोक्तां ग्रन्थे महात्मनि। वेदव्रतं, वामदेवश्च, ज्येष्ठसाम रथन्तरं च, तथा आचार्येण विधिवत्समाचर्यन्ते। अथाथर्वशिरसः, अथर्ववेदस्य कुम्भसूक्तं च विशेषतः प्रयुज्यते। तत्र आयुधमन्त्रेण विशेषतः वेदीं संप्रोक्षयेत् आचार्यः। ततः जातवेदसं सृष्ट्वा, तं पुरतः स्थापयेत्। अनन्तरं, सर्वैः मन्त्रैः तं सोमवत्समकल्प्य, वैष्णवयोगविधिना परमं तेजः सन्दधीत। सामान्येन मन्त्रेण, अथवा स्वकुलविहितेन मन्त्रेण, ब्रह्मा, विष्णु, हरः, ईशानश्च सामान्येनैव मन्त्रेण पूजनीयाः। यः मन्त्रहीनः स्यात्, सः कुशोदकस्पर्शेन शुद्धिं लभते। यदा वह्निः विस्तीर्णैः कुशैः परिवृतः, तदा सः स्वयमेव उपस्थितः भवति। केचन आचार्याः जातकर्मादिकं कृत्वा त्वरितं तस्य विधिं काङ्क्षन्ति। ततः आचार्यः परीक्ष्य, घृतं मन्त्रैः संस्कुर्यात्। पञ्च पञ्चाहुतयः घृतेन समर्पयेत्। स्वशास्त्रविहितैः मन्त्रैः प्रणवेन च हवनं कुर्यात्। एवमुत्पन्नोऽग्निः सर्वकर्मसु सिद्धिदः भवति। इन्द्रादिभ्यः स्वस्वमन्त्रैः शतान्याहुतीनां समर्पणं कुर्यात्। ततः स्वाहुतिं घृतपात्रे न्यस्येत्। एकचित्तः सम्पूर्णाहुतिं दद्यात्। भूतानां, देवानां, नागानां च, विधिना, घृतमेव सहायकमस्ति, तस्य तस्य पात्रे प्रधानं भवति। ज्येष्ठसाम, भारुण्डौ च पश्चिमदिशि नेतव्यौ। सहस्रं सहस्रं देवताभ्यः हुत्वा, तान् शिरसि स्थापयेत्। शिरसि हुत्वा, तत्रैव क्रमशः प्रविशेत्। अथवा, द्विजाः, स्वशास्त्रविहितान् मन्त्रान् वा, गायत्रीं वा प्रयुञ्जीत। एवमाहुतिकर्म कृत्वा, आचार्यः मन्त्रान् स्थापयेत्। ‘अग्ने आगच्छ’ इति उभयोरूरोः, ‘देवा नो नो यच्छन्तु’ इति जान्वोः न्यस्येत्। ‘दीर्घमायुः’ हृदि, ‘तेजस्ते अस्तु’ कण्ठे स्थापयेत्। ‘शिरो भव’ शिरसि स्थाप्य, पश्चाद् होमं कुर्यात्। ‘वेद’ ‘शुभदिन’ इत्यादिभिः शब्दैः मन्दिरं प्रदक्षिणं कुर्यात्। दिशापालान् रत्नैः, धातुभिः, ओषधिभिश्च सम्मानयेत्। न गर्भे देवतां स्थापयेत्, न च गर्भं परित्यजेत्। उत्तरदिशतः तिलच्छिद्रं लघु गृह्णीयात्। तत्र देवानां सावित्र्याः षडङ्गमन्त्रं स्थापयेत्। षडङ्गं स्थाप्य, सिद्ध्यै स्थैर्याय च मन्त्रैः संस्कुर्यात्। दीपैः, धूपैः, गन्धैः, नैवेद्यैश्च पूजां कुर्यात्। पात्रं, वासः, छत्रं, दिव्यं मुद्रिकां च समर्पयेत्। ततः यजमानः एकचित्तः चतुर्थ्यां होमाहुतिं दद्यात्। आचार्यः बहिः गत्वा, दिशापालान् बलिं दद्यात्। यज्ञान्ते कपिलां चामरं च आचार्याय दद्यात्। वातायनं, ग्रामवासः, अन्यानि चोपकरणानि, सुसज्जितमण्डपं च समर्पयेत्। एवं स्थापकस्य प्रसादेन यजमानः विमुच्यते। एवं सम्पूर्णं विधिं श्रद्धया कुर्वन्नाचर्यः सर्वं शुभं प्राप्नोति।