गरुडपुराणम्

पश्चिमदिशि गोपतिरिति नाम्ना पात्रं स्थाप्यते, उत्तरदिशि सुरशार्दूलः। ततः दक्षिणदिशि द्वितीयं पात्रं मन्त्रेण "ईषेत्वेति" स्थापयेत्। पुनरपि उत्तरदिशि चतुर्थं पात्रं मन्त्रेण "शन्नो देवी" स्थापयेत्। दक्षिण-पश्चिमदिशि कृष्णवर्णं पात्रं विधायेत्, उत्तर-पश्चिमदिशि श्यामवर्णं पात्रं स्थापयेत्। उत्तरदिशि रक्तवर्णं पात्रं स्थाप्यते, तत्र ध्वजः शुक्लवर्णः। दक्षिणदिशि "आग्निं सं सुप्तिम्" तथा "यमोनाग" मन्त्राभ्यां पात्रं स्थापयेत्। उत्तरदिशि "वात" मन्त्रेण संस्कृत्य "आप्यायस्व" मन्त्रेण पात्रं स्थापयेत्। ततः द्वारयोः समीपे द्वे द्वे पात्रे स्थापनीयम्। तानि पुष्पैः, छत्रैः च समलङ्कृतानि, मुख्यवर्णैः संस्कृतानि च। "त्रातारम् इन्द्र" तथा "अग्निर्मूर्धा" मन्त्राभ्यां अन्यानि पात्राणि स्थापयेत्। "किञ्चिदधातु" तथा "आचत्वाभित्वा" मन्त्राभ्यां सप्तमं पात्रं स्थापयेत्। उत्तर-पश्चिमदिशि अग्न्यर्थं हविसंयोजनं साधनैः सह विधायेत्। यः द्रव्याणि निरीक्षते, तानि शुद्धानि भवन्ति—नात्र संशयः। सर्वेषां कामपूरणाय एषा अस्त्रस्य स्थापना विधीयते। यः पात्राणि यज्ञमण्डपे आनयति, तानि वस्त्रेण स्पृशेत्। शाक्रदिशात् आरभ्य ईशानप्रदेशपर्यन्तं विधिं कुर्यात्। गन्धद्रव्यैः तथा अर्घ्यपात्रेण आचार्यः मन्त्रसमूहं स्थापयेत्। यस्य देवताया प्रतिष्ठा क्रियते, तस्य नाम्ना पात्रं स्थापनीयम्। घटः, वृद्धिपात्रं, ग्रहाः, गृहस्वामी च स्थाप्यते। सूत्रेण कण्ठबद्धः, रत्नैः पूरितः, द्वाभ्यां वस्त्राभ्यां वेष्टितः घटः स्थाप्यते। देवताः घटे पूजनीयाः, वृद्धिपात्रेण उत्तमवस्त्रेण च। वृद्धिपात्रेण अभिषिक्त्वा, तदनन्तरं तद् पुरतः स्थापयेत्। उत्तर-पश्चिमदिशि घटं आवाहित्वा, देवतासमूहं सुभगसमूहं संबोधयेत्। "वास्तोष्पति" मन्त्रेण गृहे दोषशान्त्यर्थं पाठः क्रियताम्। एवं पठित्वा, विद्वान् आधारविधिं कुर्यात्। स्नानपीठे, आचार्यः ब्राह्मणैः सह, तस्मिन्काले गुरुवत् आचरति। देवतां ब्रह्मरथे स्थाप्य, द्विजातयः प्रतिष्ठां कुर्युः। "भद्रं कर्ण" इत्यादि पठित्वा, स्नानं कृत्वा सूत्रवस्त्रैः वा वल्कलैः वस्त्रैः च। मधु, सर्पिष् च मिश्रयित्वा, कांस्ये अथवा ताम्रपात्रे स्थापयेत्। "अग्निर्ज्योति" मन्त्रेण नेत्रोन्मीलनं कुर्यात्। "इमं मे गङ्गे" मन्त्रेण नेत्रयोः शीतलीकरणं विधायेत्। बिल्वः, उदुम्बरः, अश्वत्थः, वटः, पलाशः च। पञ्चगव्येन सह सहदेवी आदि द्रव्यैः स्नानं कुर्यात्। कुमारी, गुडूची, सिंहि, व्याघ्री च तत्र। "याः फलिनी" मन्त्रेण फलस्नानविधिं विधायेत्। उत्तरदिशादारभ्य, क्रमशः, घटेषु स्थापयेत्। चतुर्दिशासु समुद्रान् स्थापयेत्। "वर्धस्व दधिक्रावन्, ओषधयः" इत्यादि पठित्वा। पुनः समुद्रनामकचतुर्भिः पात्रैः स्नानं कुर्यात्। प्रतिष्ठायै घटेषु विविधानि तीर्थजलानि स्थापयेत्। एवं विधिना श्रद्धया, मन्त्रैः, पात्रैः, द्रव्यैः, तथा विधिपूर्वकं देवताप्रतिष्ठा, शुद्धिः, पूजनं च क्रियते।