गरुडपुराणम्

एकदा, यजनार्थं समुपविष्टः साधकः, ऋत्विग्भिः सह मध्यदेशे स्थितं आचार्यं सम्यक् चिनुयात्। ततः पञ्चभिर् वा बहुभिर् वा सह पाद्य-अर्घ्यदानं विधाय, आचार्यः मन्त्रन्यासं कृत्वा विधिं प्रारभेत्। यज्ञमण्डपः द्वादशहस्तपरिमाणः षोडशस्तम्भसम्पन्नश्च स्थापनीयः। तत्र सङ्गमात् वा नदीतीरात् वा समानीय रेतः स्थाप्यते। पूर्वतः आरभ्य पञ्च अग्निकुण्डानि निर्मीयन्ते। शान्तिकर्मणि कृत्ये च अग्निप्रवेशने च सर्वाः अभिलाषिताः सिद्धयः प्राप्यन्ते। कश्चन ईशानकोणे शुभमण्डलस्य अभिषेकं कामयते। न्यग्रोध-उदुम्बर-अश्वत्थ-बिल्व-पलाश-खदिराणां वृक्षाणां एकैकं स्तम्भं चतुर्दिक्षु निहितव्यम्। पश्चिमे गोपतिरिति नाम पात्रं स्थापयेत्, उत्तरदिग्भागे सुरशार्दूलम्। 'ईषेत्विति' मन्त्रेण दक्षिणे द्वितीयं पात्रं स्थापयेत्, 'शन्नो देवी' इति मन्त्रेण चतुर्थं पात्रं उत्तरदिग्भागे स्थापयेत्। दक्षिणपश्चिमे कृष्णवर्णं पात्रं, उत्तरपश्चिमे श्यामवर्णं स्थापनीयम्। उत्तरदिग्भागे रक्तवर्णं पात्रं, ध्वजः शुभ्रः स्यात्। 'आग्निं संसुप्तिम्' तथा 'यमोनाग' मन्त्रेण दक्षिणे पात्रं स्थापयेत्। 'वात' मन्त्रेण संस्कृत्य 'आप्यायस्व' इति मन्त्रेण उत्तरदिग्भागे पात्रं स्थापयेत्। ततः द्वे द्वे पात्रे द्वारदेशे स्थापनीयम्। तानि पुष्पवातायनैश्च छत्रैश्च शोभितानि, प्रधानवर्णैः संस्कृतानि स्युः। 'त्रातारमिन्द्र' इति इन्द्ररक्षामन्त्रेण, 'अग्निर्मूर्धा' इति मन्त्रेण अन्यानि पात्राणि स्थापयेत्। 'किञ्चिदधातु' तथा 'आचत्वाभित्वा' इति मन्त्राभ्यां सप्तमं पात्रं स्थापयेत्। उत्तरपश्चिमे अग्न्यर्हणं साधनेन सह योज्यते। दृष्टमात्रेण द्रव्याणि शुद्धानि भवन्ति, अत्र संशयो नास्ति। एषा अस्त्रन्यासविधिः सर्वेषां कामान् पूरयति। याजकः यज्ञमण्डपे स्थापितानि पात्राणि वस्त्रेण स्पृशेत्। शाक्रदिक् आरभ्य ईशानप्रदेशपर्यन्तं विधिं कुर्यात्। गन्धद्रव्यैः अर्घ्यपात्रेण च आचार्यः मन्त्रसमूहं स्थापयेत्। यस्य देवस्य प्रतिष्ठा क्रियते, तस्य नाम्ना पात्रं स्थापनीयम्। घटः, वृद्धिपात्रं, तथा ग्रहाः, गृहनाथश्च स्थापनीयाः। सूत्रेण बद्धग्रीवः रत्नपूर्णः, द्वौ वस्त्रौ वेष्टितः घटः स्थाप्यते। तस्मिन् घटे, वृद्धिपात्रेण उत्तमवस्त्रेण च देवता पूज्यते। वृद्धिपात्रेण अभिषिञ्च्य, ततः समक्षं स्थापयेत्। उत्तरपश्चिमे घटं आवाह्य, देवसमूहं 'साधुगण' इति सम्बोधयेत्। 'वास्तोष्पति' इति मन्त्रेण गृहे दोषशान्तये जपेत्। एवं मन्त्रम् उच्चार्य, प्राज्ञः समारोपणकर्म करोति। ऋत्विग्भिः सह आचार्यः स्नानासने गुरुवत् आचरति। ब्रह्मरथस्थं देवताम् स्थापयित्वा, द्विजातयः प्रतिष्ठां कुर्वन्ति। 'भद्रं कर्णे' इति मन्त्रेण जप्त्वा, स्नानं कृत्वा, सूत्रवस्त्रवसनः स्यात्। मधुना च सर्पिषा मिश्रितेन, कांस्ये वा ताम्रपात्रे पात्रेण। 'अग्निर्ज्योति' इति मन्त्रेण नेत्रोन्मीलनं विधीयते। एवं विधिना, श्रद्धया, मन्त्रैः च आचार्येण सह कृतं यज्ञकर्म सर्वकामसिद्धये भवति।