गरुडपुराणम्

गृहस्य सर्वेषु अन्तरगृहेषु जलं च कदलीपत्रच्छत्राणि स्थापनीयानि। तत्र बहिः पञ्चहस्तमितया प्राकारया युक्तं भवेत्। वास्तुनिर्माणस्य आरम्भे चतु:षष्टिकक्षविभागाः सम्यग् पूजनीयाः। कोणेभ्यः शिखरस्थलेषु च देवताः निर्दिष्टाः सन्ति। एवं तेषां चतु:षष्टिविभागदेवताः प्रतिपादिताः। एतेषां बहिः ईशानाद्याः देवताः कारणानि च सन्ति। तत्र अग्निजिह्वा, कालक, कराल, ओकपादक च निर्दिष्टाः। आकाशे गन्धमालीति देवता, ततः क्षेत्रपालानां पूजनं कर्तव्यम्। विभागानां द्रव्यैः सह भागवितरणं कृत्वा, शेषं यथायमविधिना बद्धं भवति। यत् शेषं तिष्ठति, तत् अवशिष्टं कथ्यते; भागग्रहणानन्तरं तद् अक्षयत्वं प्राप्नोति। शेषभागः देवता-मतानुसारं बोधनीयः। यद् अवशिष्टं, तत् एव प्राणः; प्राणिनां ग्राह्यम् एव मृत्युः स्यात्। सः वामभागे शय्यां करोति, अत्र विचारस्य आवश्यकता नास्ति। एवं वृश्चिकादीनां क्रमः पूर्वदक्षिणपश्चिमदिशः स्यात्। सन्ततिः, प्रेषणम्, हीनता, स्ववाहनं, सुवर्णाभरणानि च उक्तानि। अग्नौ हननं वा बन्धनं, आयुषः वृद्धिः, पुत्रलाभः, पुत्रसन्तोषः च स्यात्। राजभयम्, पुत्रमरणम्, अपुत्रता, वैरस्याकरणं च निर्दिष्टम्। द्वाराणि उत्तरदिश्यां विज्ञेयानि; अधुना पूर्वद्वारस्य कथनं करिष्यामि। पूर्वद्वारं राजवधफलदं रोषजनकं च स्मृतम्। नैऋत्ये पश्चिमद्वारं, वायव्ये उत्तरद्वारं स्यात्। पूर्वदिशि अश्वत्थः, प्लक्षः, वटवृक्षः च; उदुम्बरः अपि तत्र। तेषां पूजनात् राजगृहस्य गृहस्य च विघ्ननिवारणं भवति। एवं श्रीगर्वडमहापुराणे पूर्वखण्डे आचारप्रकरणे षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः "वास्तुप्रमाणलक्षणं" नाम्ना समाप्तः। अथ राजगृहलक्षणं वर्णयामि, शृणु शौनक। तत् चतुरस्रं चतुर्द्वारयुक्तं सौर्यसंख्यया स्यात्। ऊरुः उपरिक्षेत्रसमः, अर्धऊरुः द्विगुणः स्यात्। त्रिधा वा पञ्चधा च सन्निवेशः कार्यः। शिखरं चतुर्धा विभज्य, वेदिकायाः पार्श्वत्रयं निर्मीयते। अथवा अधस्तलम् समं कृत्वा षोडशधा विभागः कार्यः। भित्तीनां ऊर्ध्वता चतुर्थांशेन मीयते। शिखरस्य ऊर्ध्वता भित्त्याः द्विगुणा भवेत्। चतुर्दिक्षु निर्गमनं ज्ञातव्यम्। एकांशं गृहित्वा निर्गमनं पुनः तदनुसारं योजनं कार्यम्। एष सामान्यः राजगृहलक्षणवर्णनः। परिधिः सर्वतः द्विगुणः, शौनक, सदा स्मृतः। शिखरं ऊरुद्विगुणं स्मृतम्, शौनक। निर्गमनं उक्तम्, शेषं पूर्ववत् कार्यम्। शिखराग्रं वेदिकावत् कार्यं, द्वारं चाष्टमांशमितम्। पादपीठस्य मध्ये द्वारवत् शेषं रिक्तं भवेत्। पादः समविस्तृतः, शिखरं द्विगुणोन्नतम्। इदं मण्डपस्य प्रमाणं, अन्यदपि रूपं वर्णयिष्यामि।