गरुडपुराणम्

ईशानादिभ्यः चतुर्दिशासु प्रतिष्ठितान् देवान् सम्यक् पूजयेत्। तस्य मध्यभागे, नवमे स्थाने, ब्रह्मा विराजते, तस्य समीपे अन्ये अष्टौ देवाः सन्ति—आर्यमा, सविता, विवस्वान् प्राज्ञपतिः, तथा अष्टमः अपवत्स इति स्मृतः। एते सर्वे ब्रह्माणं परितः संस्थिताः कीर्त्यन्ते। दक्षिणपूर्वकोणे आरभ्य दुष्प्रतिहतवंशः स्थितः। तत्र अधिष्ठात्री देवी कालीका नाम्ना, ततः इन्द्रसम्भवाः गन्धर्वाः सन्ति। देवपूजनस्य स्थानं गृहस्य पुरतः कर्तव्यम्, तथा दक्षिणपूर्वे महोपपन्नं पाकशालां निर्मातव्यम्। ईशानकोणे सुगन्धिपुष्पयुक्तं वस्त्रसमुपस्कृतं कक्षं निर्मीयते। वायव्ये जलकक्षः स्यात्, सः वातायनैः समुपेतः। अतिथिशालां सुखप्रदां शय्यासनपादपीठैः सहितां स्थापयेत्। गृहस्य सर्वेऽन्तःकक्षाः जलैः केलिपत्रच्छत्रैः च भूषिताः भवन्ति। तत्र बहिः पञ्चहस्तमात्रं प्राकारं स्थापयेत्। वास्तुविन्यासस्य आरम्भे षट्चत्वारिंशत् विभागानां पूजनं करणीयम्। कोणेषु शिखरस्थाने च देवताः निर्दिष्टाः। एवं षट्चत्वारिंशत् विभागेषु देवताः वर्णिताः। एषां बहिः ईशानाद्याः देवताः कारणानि च प्रवदन्ति—अग्निजिह्व, कालक, कराल, ओकपादक इत्यादयः। आकाशे गन्धमाली, ततः क्षेत्रपालान् पूजयेत्। विभागेषु द्रव्यैः भागान् वितर्य यथायमवशिष्टं यमविधिना बध्नीयात्। यदवशिष्टं तद् शेषं स्मृतम्; भागग्रहणानन्तरं तदक्षयं भवति। शेषभागं देवमतेन ज्ञेयम्। यदवशिष्टं तदेव प्राणः; यत् प्राणिभिः गृहीतम् तद्वै मृत्युः। सः वामपार्श्वे शय्यते, अत्र विचारस्य न आवश्यकता। एवमेव वृश्चिकादीनाम्, पूर्वदक्षिणपश्चिमदिशाः अनुक्रमः। सन्तानः, प्रेषणम्, हीनता, स्वयानवाहनं, सुवर्णाभरणानि—एतानि लक्ष्यम्। अग्नौ हननं वा बन्धनं, दीर्घायुषः वृद्धिः, पुत्रलाभः, सन्तानसन्तोषः च। राजभीति, सन्तानमरणम्, अपत्याभावः, शत्रुत्वं न च। द्वाराणि तु उत्तराणि ज्ञेयानि; अधुना पूर्वद्वाराणां कथयामि। पूर्वद्वारं नृपवधक्रोधफलप्रदं स्मृतम्। नैऋत्ये पश्चिमद्वारम्, वायव्ये उत्तरद्वारम्। अश्वत्थ, प्लक्ष, वटवृक्षाः पूर्वदिशि; उदुम्बरः अपि तत्र। एतेषां पूजनं राजगृहस्य गृहस्य च विघ्ननाशनं भवति। एवं श्रीगर्वुडमहापुराणे पूर्वखण्डस्य आचारकाण्डे षट्चत्वारिंशद्ध्यायः ‘वास्तुमापनलक्षणं’ नाम समाप्तः। अधुना राजप्रासादलक्षणं वर्णयिष्यामि, शौनक! तद् शृणु। सः प्रासादः चतुरश्रः, चतुर्द्वारयुक्तः, सूर्यसंख्यया तुल्यः स्यात्। ऊरु क्षेत्रेण समं, अर्धऊरु द्विगुणं स्यात्। सः त्रिधा वा पञ्चधा च कर्तव्यः। शिखरं चतुर्धा विभज्य, वेदीमण्डलं त्रिधा स्थापयेत्। अथवा अधस्तलम् समं कृत्वा षोडशधा विभागः कार्यः। प्राकारस्य उन्नतिः समग्रस्य चतुर्थांशेन मीयते। शिखरस्य उन्नतिः प्राकारमितस्य द्विगुणा स्यात्। एवं शास्त्रविहितवास्तुलक्षणं, देवपूजनविधानं, प्रासादनिर्माणस्य विधानं च, महर्षिणा क्रमशः उपदिष्टम्।