चन्दनं नीलसमं तिलं भस्म अक्षतांश्च सम्यक् मिलित्वा, यः संस्कारः क्रियते, स धर्मेण पूजायाः आरम्भः स्मृतः। ततः यज्ञोपवीतं पुनःपुनः वासुदेवेनैव संस्कार्यम्। तदपि देवस्य पुरतः वा प्रतिमामण्डले स्थापनीयम्। ब्रह्मादिदेवान् स्थापयित्वा, घटस्यापि पूजनं विधिवत् कर्तव्यम्। त्रिभिः नव वा सूत्रैः संस्कृतं यज्ञोपवीतं सम्यग् स्थापयेत्। अग्निकुण्डं वेदिकां मण्डपं गृहं च सम्यक् निर्माय, पूजायां समर्पयेत्। महेश्वरं सम्पूज्य, यथाविधि दत्त्वा, पश्चात् मन्त्रं पठेत्— "प्रातःकाले पूजयिष्यामि, यथोचितद्रव्यैः सन्निधिं कुरु।" रात्रौ जागरणं कृत्वा, प्रातःकाले केशवं पूजयेत्। धूपादिभिः समर्पणं कृत्वा, मन्त्रेण यज्ञोपवीतं संस्कारयेत्। गायत्रीमन्त्रेण देवतां सम्पूज्य, तस्मै तत् यज्ञोपवीतं समर्पयेत्। शुद्धं सुसंस्कृतं शोभनं महापापविनाशनं यज्ञोपवीतं भवेत्। धूपादिभिः पूजां कृत्वा, मध्ये चान्येषु सूत्रेषु सम्यक् समर्पणं कुर्यात्। धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकण्ठे तद् धारयामि। नानाविधान्नसमर्पणं कृत्वा, पुष्पादिभिः बलिं दद्यात्। शताष्टकं समर्प्य, एकं यज्ञोपवीतं दद्यात्। ततः विश्वक्सेनं सम्पूज्य, अर्घ्याद्युपचारैः सम्मानयेत्। यत्किञ्चित् पूजनं मया कृतं जानता अज्ञातया वा, तत् सर्वं भगवन् समर्पितं भवतु। रत्नमाल्यैः प्रवालैश्च, मन्दारपुष्पादिभिः पूजनं कृत्वा, "हे प्रभो, कौस्तुभमणिवद् हृदि सदा वनमाला स्थितिरस्तु" इति प्रार्थयेत्। एवं प्रार्थ्य, द्विजातिभ्यः भोजनं दद्यात्, तान् दानैश्च पूजयेत्। एवं सम्यक् वार्षिकपूजा सम्पाद्यते। यज्ञोपवीतादिभिः सम्पूज्य, ब्रह्मणि ध्यानं कृत्वा, हरिरूपं समाप्नोति। वाग्-मनसो निग्रहं कृत्वा, स्वात्मनि तद्विज्ञानं पूजयेत्। देहेंद्रिय-मन-बुद्धि-प्राण-अहंकाररहितः, स्वयंज्योतिः, निराकारः, नित्यः, संयमाद्याश्रयः, स एव ज्ञेयः। चतुर्थं अक्षरं ब्रह्म, तदेव परमं पदं— "अहं ब्रह्मास्मि" इति। आत्मानं सारथिं विद्यात्, शरीरं रथं, इन्द्रियाणि अश्वान्, विषयाः तेषां कर्मक्षेत्रम्। आत्मा मनसा च इन्द्रियैः संयुक्तः भोक्ता इति विद्वांसः प्राहुः। स तं पदं प्राप्य, पुनर्जन्म न गच्छति। दिव्यनद्याः पारं प्राप्य, तत् विष्णोः परमं पदं लभते। पद्मासनादिभिः आसनं, प्राणसंयमः प्राणनिग्रहः। चित्तधारणं धारणा, ब्रह्मणि स्थितिः समाधिः। हृदयपद्ममध्ये शंखचक्रगदापद्मधारी भगवान् स्थितः। स नित्यः शुद्धः श्रीमान् सत्यमानन्दलक्षणः परमः। चतुर्विंशतिरूपधारी, शालग्रामे स्थितः। यं मनसा कामयते, तं भक्तः दिव्यत्वं प्राप्नोति। एवं श्रीगुरुडमहापुराणे आचारकाण्डे चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः— "ब्रह्मरूपध्यानवर्णनं" इत्यस्य समापनम्। अथ सम्बन्धेन शालग्रामस्य लक्षणं वर्णयामि। स शंखचक्रगदापद्मधारी केशवः, गदायुधधारी च।