गरुडपुराणम्

एकदा शिवपवित्रस्थापनकाले, साधकः स्वललाटे स्थितं विश्वरूपं ध्यानपूर्वकं स्वात्मन्येव पूजनं कर्तव्यमिति शास्त्रे निर्दिष्टम्। तत्र केवलं तैः संहितामन्त्रैः संस्कृतं धूपितं च यज्ञोपवीतं दातव्यम्। अनन्तरं देवकाख्यं तत्त्वं, यत्स्वरूपमेवात्मा, “ॐ हीं नमः विज्ञानतत्त्वाय” इति मन्त्रेण पूजयेत्। पुनः “ॐ हां नमः आत्मतत्त्वाय” इति मन्त्रोच्चारणपूर्वकं, हे भगवन्, त्वया यत् कालात्मना दृष्टं मम क्रियायाम्— यच्च कृतं, यच्च क्लेशेन कृतं, त्यक्तं, दत्तं, गुह्यं वा— तद् सर्वं पूर्णं कुरु। यज्ञव्रतमिदं पूरय; तस्य व्रतस्याधिपतये, सर्वतत्त्वसाराय, सर्वकारणरक्षिताय, “ॐ हां हीं हूं हैँ हौं नमः शिवाय” इति मन्त्रेण नमस्करोति। एवं प्राचीनैः कृतं चतुर्षु शुद्धिपवित्रेषु यः ददाति, स धर्मं सम्पादयति। ततो द्विजातिभ्यः हविः दत्त्वा, अन्नं च दद्यात्; ततः प्राच्यां दिशि उग्रं विसर्जयेत्। एतेन प्रकारेण श्रीगुरुडमहापुराणे प्रथमकाण्डस्य आचारखण्डे ‘शिवपवित्रस्थापन’नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः। अनन्तरं, श्रीहरिणा यथोक्तं भोगमोक्षप्रदं पवित्रस्थापनं प्रवक्ष्यामि। विष्णुना तान् देवतानां ध्वजं कण्ठसूत्रं च दत्तम्। विष्णोः आज्ञया वासुकिस्य अनुजः सर्पः उवाच— “हरिणा दत्तं यत् कण्ठसूत्रं, तत् मम नाम्ना प्रसिद्धं भविष्यति। ये मानवाः वर्षाकाले पवित्रैः विना पूजां न कुर्वन्ति, तेषां न शुभं स्यात्। अतः सर्वेषां देवतानां कृते पवित्रस्थापनं कर्तव्यम्।” विशेषतः द्वादश्यां तिथौ, शुक्लपक्षे वा कृष्णपक्षे वा, विष्णवे पवित्रस्थापनं करणीयम्। विष्णोः वर्धमानकाले, आचार्यागमने च, पवित्रं स्थाप्यं भवति। तत्र रेशमसूत्रं, वस्त्रसूत्रं, सूतकः, कर्पासः वा ग्राह्यः। वैश्याय सूतकः, शूद्राय शणच्छदवस्त्रं निर्दिष्टम्। ब्राह्मण्यै स्त्रियै छिन्नं त्रिगुणितं त्रिवृतं सूत्रं योज्यते। गणेशः च विष्णुः च एते देवता सूत्रेषु प्रतिष्ठिताः। पवित्रं सुवर्णपात्रे, रजतपात्रे, ताम्रपात्रे, वैश्णवपात्रे, वा मृद्भाण्डे स्थापनीयम्। तदर्धं न्यूनं भवति; सूत्राणि शतमष्टकं स्युः। उत्तमं अङ्गुष्ठमितं, मध्यमं मध्यांगुलिमितं, यज्ञवेद्यां च वेदिकायां च, अयं सामान्यः नियमः। हृदयात्, नाभेः, ऊरुभ्यः, जानुन्यः च अधः सूत्रं प्रपतति। त्रिंशत् षट्, चतुर्विंशति, वा द्वादशग्रन्थयः विकल्पतः स्युः। कुम्कुमेन, हरिद्रया, चन्दनेन च अभ्यक्तं कुर्यात्। पिप्पलीपत्रे स्थाप्य, अष्टासु दिशासु निष्क्रान्तम्। पीतेन च कुम्कुमेन, दक्षिणे प्रद्युम्नेन सह स्थाप्यते। चन्दनं नीलवर्णेन युक्तं, तिलं, भस्म, अक्षतं च मिश्रयेत्। पवित्रं वासुदेवेन पुनः पुनः संस्कार्यं। देवप्रतिमायाः पुरतः, वा मण्डलस्य मध्ये स्थापनीयम्। ब्रह्मादिदेवान् स्थाप्य, घटं च पूजयेत्। त्रिसूत्रैः, नवसूतैः वा संस्कृतं कुर्यात्। वह्निकुण्डे, वेदिकायां, मण्डपे, गृहे च स्थापयेत्। दत्त्वा, महेश्वरस्य पूजनानन्तरं, अयं मन्त्रः पठनीयः— “प्रातः पूजयिष्यामि; सर्वोपकरणैः सन्निधिं कुरु।” रात्रिं जागरणं कृत्वा, प्रभाते केशवं पूजयेत्। धूपं दत्त्वा, मन्त्रेण पवित्रं संस्कार्यं। एवं श्रीगुरुडमहापुराणे पवित्रस्थापनस्य विधिः हरिणा उक्तः, सर्वदेवतासम्पूजनाय, शुभाय च मोक्षाय च, विधिवत् प्रतिपादितः।