गरुडपुराणम्

शुभं पुण्यं च गरुडोपदेशं सर्वकामदं तव पठनीयम्। तत्र सृष्टिः, प्रलयः, वंशावलीः, मन्वन्तराणि च वर्णितानि सन्ति। शृणु, हे रुद्र, अहं ते पापनाशिनीं सृष्टिं चान्यं विषयं कथयामि। दिव्यौ नरनारायणौ, वासुदेवः, निष्कलुषः च उच्यन्ते। सर्वं तद् दृश्यं च अदृश्यं च, पुरुषरूपेण कालरूपेण च अस्ति। दृश्यं विष्णुः, अदृश्यः पुरुषः, कालः च उच्यते। स्रष्टा अनादिः अनन्तः परमपुरुषः च अस्ति। तस्मात् बुद्धिः, बुद्धेः मनः, ततः आकाशः, ततः वायुः उत्पन्नः। हिरण्यमयाण्डं रुद्रः; तस्मिन्नेव सः स्वयम् अधितिष्ठति। चतुर्मुखः ब्रह्मा सदा रजोगुणप्रधानः। अण्डस्य अन्तः सर्वं जगत् देवैः, दानवैः, मनुष्यैः च युक्तम्। अन्ते सर्वं संहर्यते, हरिः स्वयम् संहारकर्ता भवति। कल्पान्ते रुद्ररूपं धारयित्वा सः सर्वं जगत् विनाशयति। वराहरूपं स्वीकृत्य, दन्तैः लोकं उद्धरति, इति ज्ञातव्यम्। ब्रह्मणः विकृतिः प्रथमं महती सृष्टिः। तृतीयं सृष्टिं वैकारिका इति, इन्द्रियसृष्टिः च कथ्यते। चतुर्थी प्रधानसृष्टिः; स्थावरप्रधानाः स्मृताः। षष्ठी सृष्टिः, ऊर्ध्वगाः देवसृष्टिः स्मृताः। अष्टमी सृष्टिः अनुग्रहः, सात्त्विकः च तामसः च। प्राकृतवैक्रता सृष्टिः कौमारः च नवमी स्मृताः। ब्रह्मा सृष्टिं कुर्यात्, तस्य मानसपुत्राः उत्पन्नाः। सः आपः सृजितुम् इच्छन् स्वं आत्मानं पूजयामास। सृष्टिम् इच्छन्, अधः भागात् असुराः प्रथमं जाताः। तमोगुणमयं शरीरं त्यक्त्वा, रात्रिः शंकरसदृशी उत्पन्ना। ब्रह्मणः मुखात् सात्त्वसमृद्धाः देवाः, हे हर, जाताः। तदा रात्रेः असुरा बलवन्तः, दिवा देवाः। सन्ध्या दिवा-रात्र्योः मध्ये सृष्टा। त्यक्त्वा सा प्रकाशवती प्राक्सन्ध्या अभवत्। केवलं रजोगुणस्य अंशं गृहत्वा, कृशा अभवत्, तृष्णया कोपः उत्पन्नः। यक्षाः तस्या जृम्भणात्, नागाः केशविक्षेपात् उत्पन्नाः। गन्धर्वाः अप्सराः च गीतरूपेण वाणीभूताः जाताः। प्रजापतिः राक्षसान् उदरात्, अन्यान् पार्श्वात् सृजति। फलं मूलं च वहन्ति वनस्पतयः केशात् उत्पन्नाः। एते पालतः पशवः; अधुना मम वनेचराणां श्रूयताम्। षष्ठः जलचराः, सप्तमः सर्पाः। ब्रह्मणः मुखात् ब्राह्मणाः, बाहुभ्यः क्षत्रियाः इति कथ्यते। ब्रह्मलोकः ब्राह्मणानां, इन्द्रलोकः क्षत्रियजातीनां। ब्रह्मचारीव्रतम् अनुष्ठानं कुर्वन्तः ब्रह्मलोकं प्राप्नुवन्ति। सप्तर्षिणां वासः, वनवासिनां च स्थानं तथैव। इह परत्र च स्थितिं वर्णयित्वा, अधुना मानससृष्टिः प्राणिनां कथ्यते।