ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਨ੍ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਰਣਾਗਤਵਤ੍ਸਲ । ਅਸਾਰੇ ਘੋਰਸਂਸਾਰੇ ਸਰ੍ਵਦੁਃ ਖਮਲੀਮਸੇ ॥ ੨,੪੯.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਝੂਠੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਅਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।

ਨਾਨਾਵਿਧਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾ ਅਨਨ੍ਤਾ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਤੇषਾਮਨ੍ਤੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੪੯.

ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ 'ਚ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।

ਸਦਾ ਦੁਃ ਖਾਤੁਰਾ ਏਵ ਨ ਸਖੀ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਕਚਿਤ੍ । ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਦ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੨,੪੯.

ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਬਾਚ । ਸ਼ृਣੁ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ । ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਰਃ ॥ ੨,੪੯.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਤਾਰਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਤਿ ਦੇਵਃ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪੋ ਨਿष੍ਕਲਃ ਸ਼ਿਵਃ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਤਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੋ ਨਿਰ੍ਮਲੋऽਦ੍ਵਯਃ ॥ ੨,੪੯.

ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ, ਅੰਗ-ਰਹਿਤ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਹੈ।

ਸ੍ਵਯਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ । ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਸ੍ਤਦਂਸ਼ਾ ਜੀਵਸਂਜ੍ਞਕਾਃ ॥ ੨,੪੯.

ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨਾਦ੍ਯਵਿਦ੍ਯੋਪਹਤਾ ਯਥਾਗ੍ਨੌ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਕਾਃ । ਦੇਹਾਦ੍ਯੁਪਾਧਿਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਭਿਰਨਾਦਿਭਿਃ ॥ ੨,੪੯.

ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਜੀਵ ਦੇਹ ਆਦਿ ਪੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਖਦੁਃ ਖਪ੍ਰਦੈਃ ਪੁਣ੍ਯਪਾਰੂਪੈਰ੍ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ । ਤਤ੍ਤਜ੍ਜਾਤਿਯੁਤਂ ਦੇਹਮਾਯੁਰ੍ਭੋਗਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਜਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੁਆਰਾ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਿਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਮਪਿ ਪਰਂ ਪੁਨਃ । ਸਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਲਿਙ੍ਗਸ਼ਰੀਰਮਾਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਖਗ ॥ ੨,੪੯.

ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜੀਵ ਮੁੜ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁੱਖਮ ਸਰੀਰ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ।

ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਕृਮਯਸ਼੍ਚਾਜਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਪਸ਼ਵੋ ਨਗਃ । ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਸ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਕੀੜੇ, ਬਕਰੇ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ, ਪਹਾੜ, ਧਰਮਵਾਨ, ਦੇਵਤੇ, ਮੁਕਤ ਹੋਏ — ਇਹ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਧृਤ੍ਵਾ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਸੁਕृਤਾਨ੍ਮਾ ਨਵੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨੀ ਚੇਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਨੇਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । ਨ ਮਾਨੁषਂ ਵਿਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਨ੍ਤੁ ਲਭ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੪੯.

ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਅਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰੈਰਪਿ ਕੋਟਿਭਿਃ । ਕਦਾਚਿਲ੍ਲਭਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਸਞ੍ਚਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਦੇ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸੋਪਾਨਭੂਤਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਯਸ੍ਤਾਰ ਯਤਿ ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪਤਰੋऽਤ੍ਰ ਕਃ ॥ ੨,੪੯.

ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਤਰਜ੍ਜਨ੍ਮ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸੌष੍ਠਵਮ੍ । ਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਹਿਤਂ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਭਵੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਾਤਕਃ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਹੋਰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਘਾਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਨਾ ਦੇਹੇਨ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਹਂ ਧਨਂ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਾਧਯੇਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਨ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲੋ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰੋ।

ਰਕ੍ਸ਼ੇਚ੍ਚਸਰ੍ਵਦਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਬ੍ਵਸ੍ਯ ਭਾਜਨਮ੍ । ਰਕ੍ਸ਼ਣੇ ਯਤ੍ਨਮਾਤਿष੍ਠੇਜ੍ਜੀਵਨ੍ ਭਦ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੪੯.

ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਾਮਃ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਪੁਨਰ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਗृਹਮ੍ । ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਨ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ ੨,੪੯.

ਪਿੰਡ, ਖੇਤ, ਧਨ, ਘਰ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਸ਼ਰੀਰਰਕ੍ਸ਼ਣੋਪਾਯਾਃ ਕ੍ਰਿ ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਬੁਧੈਃ । ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਯਾਗਮਪਿ ਕੁष੍ਠਾਦਿਰੋਗਿਣਃ ॥ ੨,੪੯.

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਪਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਟ ਆਦਿ ਰੋਗੀ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।

ਤਦ੍ਗੋਪਿਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮੋ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗਾਰ੍ਥਮਚਿਰਾਤ੍ਪ੍ਰਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੪੯.

ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਲਈ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਗਿਆਨ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਲਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਆਤ੍ਮੈਵ ਯਦਿ ਨਾਤ੍ਮਾਨਮਹੀਤੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵਾਰਯੇਤ੍ । ਕੋऽਨ੍ਯੋ ਹਿਤਕਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸੁਖਯਿष੍ਯਤਿ ॥ ੨,੪੯.

ਜੇ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਏ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇਗਾ?

ਇਹੈਵ ਨਰਕਵ੍ਯਾਧੇਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਯਃ । ਗਤ੍ਵਾ ਨਿਰੌषਧਂ ਦੇਸ਼ਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮ੍ਥਃ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ॥ ੨,੪੯.

ਇਥੇ ਹੀ ਨਰਕ ਦੇ ਰੋਗ ਦੀ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਦਵਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰੋਗੀ ਹੋ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇਗਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?

ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਵਾਸ੍ਤੇ ਜਰਾ ਚਾਯੁਰ੍ਯਾਤਿ ਭਿਨ੍ਨਘਟਾਮ੍ਬੁਵਤ੍ । ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਰਿਪੁਵਦ੍ਰੋਗਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯਃ ਸਮਭ੍ਯਸੇਤ ॥ ੨,੪੯.

ਬੁਢਾਪਾ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਮਰ ਟੁੱਟੇ ਘੜੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰੋਗ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਾਵਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰਯਤੇ ਦੁਃ ਖਂ ਯਾਵਨ੍ਨਾਯਾਨ੍ਤਿ ਚਾਪਦਃ । ਯਾਵਨ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੈਕਲ੍ਯਂ ਤਾਵਚ੍ਛ੍ਰੇਯਃ ਸਮਭ੍ਯਸੇਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜਦ ਤਕ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਜਦ ਤਕ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਜਦ ਤਕ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਾਵਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਦੇਹੋऽਯਂ ਤਾਵਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਭ੍ਯਸੇਤ੍ । ਸਨ੍ਦੀਪ੍ਤਕੋਸ਼ਭਵਨੇ ਕੂਪਂ ਖਨਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ॥ ੨,੪੯.

ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਸਰੀਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀ ਮੰਡੀ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਕੂਆਂ ਖੋਦਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਕਾਲੋ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਨਾਨਾਕਾਰ੍ਯੈਃ ਸਂਸਾਰਸਮ੍ਭਵੈਃ । ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਜਨੋ ਹਨ੍ਤ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਹਿਤਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੨,੪੯.

ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕ, ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਜਾਤਾਨਾਰ੍ਤਾਨ੍ਮृਤਾਨਾਪਦ੍ਭष੍ਟਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਦੁਃ ਖਿਤਾਨ੍ । ਲੋਕੋ ਮੋਹਸੁਰਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨ ਬਿਭੇਤਿ ਕਦਾਚਨ ॥ ੨,੪੯.

ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੁੱਖੀ, ਮਰੇ ਹੋਏ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ, ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਲੋਕ ਮੋਹ ਦੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ ਕਦੇ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ।

ਸਮ੍ਪਦਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਂਕਾਸ਼ਾ ਯੌਵਨਂ ਕੁਸੁਮੋਪਮਮ੍ । ਤਡਿਚ੍ਚਪਲਮਾਯੁष੍ਯਂ ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਾਨਤੋ ਧृਤਿਃ ॥ ੨,੪੯.

ਧਨ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਚੰਨਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਅਸਥਿਰ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਸ਼ਤਂ ਜੀਵਿਤਮਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯੈਸ੍ਤਦਰ੍ਧਕਮ੍ । ਬਾਲ੍ਯਰੋਗਜਰਾਦੁਃ ਖੈਰਲ੍ਪਂ ਤਦਪਿ ਨਿष੍ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜੀ ਹੈ; ਆਲਸੀ ਤੇ ਨੀਂਦ ਦੇ ਆਦੀ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਧੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਚਪਨ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।