ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕੋऽਪਿ ਮृਤਃ ਸਮਾਗਤੋ ਰਾਜਾ ਯਤਿਰ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਪੁਙ੍ਗਵੋऽਪਿ ਵਾ । ਯੋ ਵੈ ਮृਤਃ ਸਾਹਸਿਕਃ ਸ ਮਰ੍ਤ੍ਯਕੋ ਨਾਸ਼ਂ ਯੋऽਪਿ ਧਰਾਤਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੨,੪੮.

ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ — ਨਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਯਤੀ, ਨਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਜੋ ਵੀ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੇਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਮ, ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵੀ।

ਏਵਂ ਗਣਾਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਸਕਿਨ੍ਨਰਾ ਧੈਰ੍ਯਂ ਸਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਵਿਪਾਦਪੂਰਿਤਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਣਾਨਾਂ ਵਚਨਂ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਮਨੁष੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ ॥ ੨,੪੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੰਗਤਾਂ, ਕਿਨਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਵਾ 'ਚ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਾਨਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਵਿਮਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪਿਤਾ ਮਾਤृਦਯਾਨੁਰੂਪਿਣੀ । ਵਾਣੀ ਕਲਤ੍ਰਂ ਮਧੁਰਾਰ੍ਥਭਾषਿਣੀ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਸੁਬਨ੍ਧਵਰ੍ਗਃ ॥ ੨,੪੮.

ਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਦਮੀ ਸੁਗੰਧਤ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਦਇਆ ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕਰਾਰ੍ਪਿਤਂ ਯਤ੍ਸੁਕृਤਂ ਸਮਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਵ ਕਿਙ੍ਕਰੋਪਮਃ । ਯੋ ਧਰ੍ਮਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਸੋऽਤਿਸੌਖ੍ਯਂ ਪਾਪੀ ਸਮਸ੍ਤਂ ਵਿਵਿਧਞ੍ਚ ਦੁਃਖਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਸਵਰਗ 'ਚ ਤੇਰੇ ਨੌਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਯੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੋ ਜਿਤਮਾਨਰੋषੋ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨੀਤੋ ਨ ਪਰੋਪਤਾਪੀ । ਸ੍ਵਦਾਰਤੁष੍ਟਃ ਪਰਦਾਰਦੂਰਃਸ ਵੈ ਨਰੋ ਨੋ ਭੁਵਿ ਵਨ੍ਦਨੀਯਃ ॥ ੨,੪੮.

ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ 'ਚ ਰਾਜ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ — ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।

ਮਿष੍ਟਾਨ੍ਨਦਾਤਾ ਚਰਿਤਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਿਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਹਸ੍ਰਜੀਵੀ । ਮਾਸੋਪਵਾਸੀ ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਚषਡ੍ਜੀਵਲੋਕੇ ਮਮ ਵਨ੍ਦਨੀਯਾਃ ॥ ੨,੪੮.

ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਜੀਣ ਵਾਲਾ, ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਪਵਾਸੀ, ਤੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤਨੀ — ਇਹ ਛੇ ਜਗਤ 'ਚ ਮੇਰੇ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸਮਾਚਾਰਯੁਤੋ ਨਰੋऽਪਿ ਵਾਪੀਂ ਸਕੂਪਾਂ ਸਜਲਂ ਤਡਾਗਮ੍ । ਪ੍ਰਪਾਸ਼ੁਭਂ ਹृਦ੍ਗृਹਦੇਵਮਨ੍ਦਿਰਂ ਕृਤਂ ਨਰੇਣੈਵ ਸ ਧਰ੍ਮੌਤ੍ਤਮਃ ॥ ੨,੪੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਕੂਏ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ, ਚੰਗੀ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ — ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਵਰ੍षਾਸ਼ਨਂ ਵੇਦਵਿਦੇ ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਕਨ੍ਯਾਵਿਵਾਹਸ੍ਤ੍ਵृਣਮੋਚਨਂ ਦ੍ਵਿਜੇ । ਭੂਮਿਃ ਸੁਕृष੍ਟਾਪਿ ਤृषਾਰ੍ਤਿਹੇਤੋਸ੍ਤਦੇਵਮੇਤਂ ਸੁਕृਤਤ੍ਸਮਸ੍ਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਵਰਖਾ-ਮੌਸਮ 'ਚ ਵੇਦ-ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ, ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਜਾਂ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਹਨ।

ਅਧ੍ਯਾਯਮੇਨਂ ਸੁਕृਤਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਗਾਯਤ੍ਯਪਿ ਭਾਵਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ । ਸ ਵੈ ਕੁਲੀਨਃ ਸ ਚ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਲਯਂ ਯਾਤਿ ਪਰਂ ਸ ਨੂਨਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਕੁਲਵੰਤ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੪੯ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮਯਾ ਦਯਾਸਿਨ੍ਧੋ ਹ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ਜੀਵਸਂਸृਤਿਃ । ਅਧੁਨਾ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸ।

ਭਗਵਨ੍ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਰਣਾਗਤਵਤ੍ਸਲ । ਅਸਾਰੇ ਘੋਰਸਂਸਾਰੇ ਸਰ੍ਵਦੁਃ ਖਮਲੀਮਸੇ ॥ ੨,੪੯.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਝੂਠੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਅਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।

ਨਾਨਾਵਿਧਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾ ਅਨਨ੍ਤਾ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਤੇषਾਮਨ੍ਤੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੪੯.

ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ 'ਚ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।

ਸਦਾ ਦੁਃ ਖਾਤੁਰਾ ਏਵ ਨ ਸਖੀ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਕਚਿਤ੍ । ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਦ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੨,੪੯.

ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਬਾਚ । ਸ਼ृਣੁ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ । ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਰਃ ॥ ੨,੪੯.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਤਾਰਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਤਿ ਦੇਵਃ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪੋ ਨਿष੍ਕਲਃ ਸ਼ਿਵਃ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਤਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੋ ਨਿਰ੍ਮਲੋऽਦ੍ਵਯਃ ॥ ੨,੪੯.

ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ, ਅੰਗ-ਰਹਿਤ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਹੈ।

ਸ੍ਵਯਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ । ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਸ੍ਤਦਂਸ਼ਾ ਜੀਵਸਂਜ੍ਞਕਾਃ ॥ ੨,੪੯.

ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨਾਦ੍ਯਵਿਦ੍ਯੋਪਹਤਾ ਯਥਾਗ੍ਨੌ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਕਾਃ । ਦੇਹਾਦ੍ਯੁਪਾਧਿਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਭਿਰਨਾਦਿਭਿਃ ॥ ੨,੪੯.

ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਜੀਵ ਦੇਹ ਆਦਿ ਪੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਖਦੁਃ ਖਪ੍ਰਦੈਃ ਪੁਣ੍ਯਪਾਰੂਪੈਰ੍ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ । ਤਤ੍ਤਜ੍ਜਾਤਿਯੁਤਂ ਦੇਹਮਾਯੁਰ੍ਭੋਗਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਜਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੁਆਰਾ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਿਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਮਪਿ ਪਰਂ ਪੁਨਃ । ਸਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਲਿਙ੍ਗਸ਼ਰੀਰਮਾਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਖਗ ॥ ੨,੪੯.

ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜੀਵ ਮੁੜ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁੱਖਮ ਸਰੀਰ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ।

ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਕृਮਯਸ਼੍ਚਾਜਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਪਸ਼ਵੋ ਨਗਃ । ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਸ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਕੀੜੇ, ਬਕਰੇ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ, ਪਹਾੜ, ਧਰਮਵਾਨ, ਦੇਵਤੇ, ਮੁਕਤ ਹੋਏ — ਇਹ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਧृਤ੍ਵਾ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਸੁਕृਤਾਨ੍ਮਾ ਨਵੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨੀ ਚੇਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਨੇਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । ਨ ਮਾਨੁषਂ ਵਿਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਨ੍ਤੁ ਲਭ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੪੯.

ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਅਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰੈਰਪਿ ਕੋਟਿਭਿਃ । ਕਦਾਚਿਲ੍ਲਭਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਸਞ੍ਚਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਦੇ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸੋਪਾਨਭੂਤਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਯਸ੍ਤਾਰ ਯਤਿ ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪਤਰੋऽਤ੍ਰ ਕਃ ॥ ੨,੪੯.

ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਤਰਜ੍ਜਨ੍ਮ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸੌष੍ਠਵਮ੍ । ਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਹਿਤਂ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਭਵੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਾਤਕਃ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਹੋਰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਘਾਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਨਾ ਦੇਹੇਨ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਹਂ ਧਨਂ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਾਧਯੇਤ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਨ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲੋ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰੋ।

ਰਕ੍ਸ਼ੇਚ੍ਚਸਰ੍ਵਦਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਬ੍ਵਸ੍ਯ ਭਾਜਨਮ੍ । ਰਕ੍ਸ਼ਣੇ ਯਤ੍ਨਮਾਤਿष੍ਠੇਜ੍ਜੀਵਨ੍ ਭਦ੍ਰਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੪੯.

ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਾਮਃ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਪੁਨਰ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਗृਹਮ੍ । ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਨ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ ੨,੪੯.

ਪਿੰਡ, ਖੇਤ, ਧਨ, ਘਰ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਸ਼ਰੀਰਰਕ੍ਸ਼ਣੋਪਾਯਾਃ ਕ੍ਰਿ ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਬੁਧੈਃ । ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਯਾਗਮਪਿ ਕੁष੍ਠਾਦਿਰੋਗਿਣਃ ॥ ੨,੪੯.

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਪਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਟ ਆਦਿ ਰੋਗੀ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।