ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੋਮਗ੍ਰਹੇ ਸੂਰ੍ਯਸਮਾਗਮੇਪਿ ਵਾ ਨ ਸੇਵਿਤਂ ਤੀਰ੍ਥਵਰਿष੍ਠਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਕੋਸ਼ਂ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਮਲਮੂਤ੍ਰਪੂਰਿਤਂ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਚੰਦ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਇਆ ਨਹੀਂ; ਆਪਣਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਜੋ ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਮਯਾ ਨ ਦृष੍ਟਾ ਨ ਨਤਾ ਨ ਪੂਜਿਤਾ ਤ੍ਰੈਵਿਕ੍ਰਮੀ ਮੂਰ੍ਤਿਰਿਹ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭੁਵਿ । ਪ੍ਰਭਾਸਨਾਥੋ ਨ ਚ ਭਕ੍ਤਿਸਂਸ੍ਤੁਤੋ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਵਿਕਰਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਖੀ, ਨਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਪੂਜੀ; ਪ੍ਰਭਾਸਨਾਥ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਗਤ੍ਵਾ ਵਰਿष੍ਠੇ ਭੁਵਿ ਤੀਰ੍ਥਸਨ੍ਨਿਧੌ ਧਨਂ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਵਿਦੁषਾਂ ਕਰੇ ਮਯਾ । ਆਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਦੇਹਂ ਵਿਧਿਨਾ ਦ੍ਵਿਜੇ ਗੁਰੌ ਦਿਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਨ ਮਾਤृਪੂਜਾ ਨ ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਙ੍ਕਰੌ ਗਣੇਸ਼ਚਣਡ੍ਯੌ ਨ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰੋऽਪਿ ਵਾ । ਯਞ੍ਚੋਪਚਾਰੈਰ੍ਬਲਿਯੁਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨੈਰ੍ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਮੈਂ ਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਨਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਨਾ ਗਣੇਸ਼, ਨਾ ਚੰਡੀ, ਨਾ ਭਾਸਕਰ ਦੀ; ਨਾ ਹੀ ਯਜਨ ਉਪਚਾਰਾਂ, ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਲਬ੍ਧਾ ਮਯਾ ਮਾਨਵਦੇਵਤੋਪਮਾ ਮੋਹਾਦ੍ਗਤਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਞ੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਗਤਿਂ ਨ ਵੀਕ੍ਸ਼ੇਤ ਸ ਵੈ ਵਿਮੂਢਧੀਰ੍ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਲਿਆ, ਪਰ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ; ਮੂਰਖ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਏਤਾਨਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਮਨਸਾ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਯਸ਼ਸ੍ਕਰਾਣਿ । ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਯੇ ਧਰ੍ਮਰਤਾਃ ਸੁਦੇਸ਼ੇ ॥ ੨,੪੮.

ਪੰਛੀ, ਜੇ ਇਹ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਣ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੰਗੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾ ਲੋਕ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਾਣੈਰ੍ਯਮਧੂਤਵਰ੍ਗੈਰ੍ਵਿਹਨ੍ਯਤੇ ਕਾਲਮਯੈਸ਼੍ਚ ਮੁਦ੍ਗਰੈਃ । ਹਾ ਦੈਵ ਹਾ ਦੈਵ ਇਤਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਵੈ ਧਨਂ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਮਰ੍ਜਿਤਂ ਯਤ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਇਹ ਬਚਨ ਜਦ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਾਲ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਹਾ ਭਾਗ, ਹਾ ਭਾਗ!' ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਜੋ ਧਨ ਕਮਾਇਆ, ਉਹ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਨ ਭੂਮਿਦਾਨਂ ਨ ਚ ਗੋਪ੍ਰਦਾਨਂ ਨ ਵਾਰਿਦਾਨਂ ਨ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਦਾਨਮ੍ । ਫਲਂ ਸਤਾਮ੍ਬੂਲਵਿਲੇਪਨਂ ਵਾ ਤ੍ਵਯਾ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਭੁਵਿ ਸ਼ੋਚਸੇ ਕਥਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਨਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਕਪੜਿਆਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਫਲ, ਪਾਨ ਜਾਂ ਸੁਗੰਧਤ ਲੇਪ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?

ਪਿਤਾ ਮृਤਸ੍ਤੇ ਚ ਪਿਤਾਮਹਃ ਸਾ ਯਯਾ ਧृਤੋ ਵਾਪ੍ਯੁਦਰੇ ਸ੍ਵਕੀਯੇ । ਮृਤੋऽਪ੍ਯਸੌ ਬਨ੍ਧੁਜਨਃ ਸਮਸ੍ਤੋ ਦृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਗਤਾਯਃ ॥ ੨,੪੮.

ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਪਿਤਾਮਾ ਵੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪੇਟ 'ਚ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਵੀ; ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਚਲੇ ਗਏ — ਇਹ ਤੂੰ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ ਆ ਗਈ ਹੈ।

ਕੋਸ਼ਂ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਜ੍ਵਲਿਤਞ੍ਚ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਗृਹੀਤੋ ਧਨਧਾਨ੍ਯ ਸਞ੍ਚਯਃ । ਸੁਭਾषਿਤਂ ਧਰ੍ਮਚਯਂ ਕृਤਞ੍ਚ ਯਤ੍ਤਦੇਵ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤਵ ਪृष੍ਠਸਂਸ੍ਥਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਤੇਰਾ ਖਜਾਨਾ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਧਨ-ਧਾਨ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ; ਇਹ ਸਭ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਬੋਲ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਤੇ ਧਰਮ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕੋऽਪਿ ਮृਤਃ ਸਮਾਗਤੋ ਰਾਜਾ ਯਤਿਰ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਪੁਙ੍ਗਵੋऽਪਿ ਵਾ । ਯੋ ਵੈ ਮृਤਃ ਸਾਹਸਿਕਃ ਸ ਮਰ੍ਤ੍ਯਕੋ ਨਾਸ਼ਂ ਯੋऽਪਿ ਧਰਾਤਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੨,੪੮.

ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ — ਨਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਯਤੀ, ਨਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਜੋ ਵੀ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੇਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਮ, ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵੀ।

ਏਵਂ ਗਣਾਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਸਕਿਨ੍ਨਰਾ ਧੈਰ੍ਯਂ ਸਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਵਿਪਾਦਪੂਰਿਤਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਣਾਨਾਂ ਵਚਨਂ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਮਨੁष੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ ॥ ੨,੪੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੰਗਤਾਂ, ਕਿਨਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਵਾ 'ਚ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਾਨਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਵਿਮਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪਿਤਾ ਮਾਤृਦਯਾਨੁਰੂਪਿਣੀ । ਵਾਣੀ ਕਲਤ੍ਰਂ ਮਧੁਰਾਰ੍ਥਭਾषਿਣੀ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਸੁਬਨ੍ਧਵਰ੍ਗਃ ॥ ੨,੪੮.

ਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਦਮੀ ਸੁਗੰਧਤ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਦਇਆ ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕਰਾਰ੍ਪਿਤਂ ਯਤ੍ਸੁਕृਤਂ ਸਮਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਵ ਕਿਙ੍ਕਰੋਪਮਃ । ਯੋ ਧਰ੍ਮਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਸੋऽਤਿਸੌਖ੍ਯਂ ਪਾਪੀ ਸਮਸ੍ਤਂ ਵਿਵਿਧਞ੍ਚ ਦੁਃਖਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਸਵਰਗ 'ਚ ਤੇਰੇ ਨੌਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਯੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੋ ਜਿਤਮਾਨਰੋषੋ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨੀਤੋ ਨ ਪਰੋਪਤਾਪੀ । ਸ੍ਵਦਾਰਤੁष੍ਟਃ ਪਰਦਾਰਦੂਰਃਸ ਵੈ ਨਰੋ ਨੋ ਭੁਵਿ ਵਨ੍ਦਨੀਯਃ ॥ ੨,੪੮.

ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ 'ਚ ਰਾਜ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ — ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।

ਮਿष੍ਟਾਨ੍ਨਦਾਤਾ ਚਰਿਤਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਿਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਹਸ੍ਰਜੀਵੀ । ਮਾਸੋਪਵਾਸੀ ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਚषਡ੍ਜੀਵਲੋਕੇ ਮਮ ਵਨ੍ਦਨੀਯਾਃ ॥ ੨,੪੮.

ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਜੀਣ ਵਾਲਾ, ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਪਵਾਸੀ, ਤੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤਨੀ — ਇਹ ਛੇ ਜਗਤ 'ਚ ਮੇਰੇ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸਮਾਚਾਰਯੁਤੋ ਨਰੋऽਪਿ ਵਾਪੀਂ ਸਕੂਪਾਂ ਸਜਲਂ ਤਡਾਗਮ੍ । ਪ੍ਰਪਾਸ਼ੁਭਂ ਹृਦ੍ਗृਹਦੇਵਮਨ੍ਦਿਰਂ ਕृਤਂ ਨਰੇਣੈਵ ਸ ਧਰ੍ਮੌਤ੍ਤਮਃ ॥ ੨,੪੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਕੂਏ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ, ਚੰਗੀ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ — ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਵਰ੍षਾਸ਼ਨਂ ਵੇਦਵਿਦੇ ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਕਨ੍ਯਾਵਿਵਾਹਸ੍ਤ੍ਵृਣਮੋਚਨਂ ਦ੍ਵਿਜੇ । ਭੂਮਿਃ ਸੁਕृष੍ਟਾਪਿ ਤृषਾਰ੍ਤਿਹੇਤੋਸ੍ਤਦੇਵਮੇਤਂ ਸੁਕृਤਤ੍ਸਮਸ੍ਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਵਰਖਾ-ਮੌਸਮ 'ਚ ਵੇਦ-ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ, ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਜਾਂ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਹਨ।

ਅਧ੍ਯਾਯਮੇਨਂ ਸੁਕृਤਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਗਾਯਤ੍ਯਪਿ ਭਾਵਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ । ਸ ਵੈ ਕੁਲੀਨਃ ਸ ਚ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਲਯਂ ਯਾਤਿ ਪਰਂ ਸ ਨੂਨਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਕੁਲਵੰਤ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੪੯ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮਯਾ ਦਯਾਸਿਨ੍ਧੋ ਹ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ਜੀਵਸਂਸृਤਿਃ । ਅਧੁਨਾ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸ।

ਭਗਵਨ੍ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਰਣਾਗਤਵਤ੍ਸਲ । ਅਸਾਰੇ ਘੋਰਸਂਸਾਰੇ ਸਰ੍ਵਦੁਃ ਖਮਲੀਮਸੇ ॥ ੨,੪੯.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਝੂਠੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਅਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।

ਨਾਨਾਵਿਧਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾ ਅਨਨ੍ਤਾ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਤੇषਾਮਨ੍ਤੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੪੯.

ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ 'ਚ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।

ਸਦਾ ਦੁਃ ਖਾਤੁਰਾ ਏਵ ਨ ਸਖੀ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਕਚਿਤ੍ । ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਦ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੨,੪੯.

ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਬਾਚ । ਸ਼ृਣੁ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ । ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਂਸਾਰਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਰਃ ॥ ੨,੪੯.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਤਾਰਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਤਿ ਦੇਵਃ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪੋ ਨਿष੍ਕਲਃ ਸ਼ਿਵਃ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਤਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੋ ਨਿਰ੍ਮਲੋऽਦ੍ਵਯਃ ॥ ੨,੪੯.

ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ, ਅੰਗ-ਰਹਿਤ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਦਵੈਤ ਹੈ।

ਸ੍ਵਯਞ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ । ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਸ੍ਤਦਂਸ਼ਾ ਜੀਵਸਂਜ੍ਞਕਾਃ ॥ ੨,੪੯.

ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨਾਦ੍ਯਵਿਦ੍ਯੋਪਹਤਾ ਯਥਾਗ੍ਨੌ ਵਿਸ੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਕਾਃ । ਦੇਹਾਦ੍ਯੁਪਾਧਿਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਭਿਰਨਾਦਿਭਿਃ ॥ ੨,੪੯.

ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਜੀਵ ਦੇਹ ਆਦਿ ਪੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸੁਖਦੁਃ ਖਪ੍ਰਦੈਃ ਪੁਣ੍ਯਪਾਰੂਪੈਰ੍ਨਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ । ਤਤ੍ਤਜ੍ਜਾਤਿਯੁਤਂ ਦੇਹਮਾਯੁਰ੍ਭੋਗਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਜਮ੍ ॥ ੨,੪੯.

ਜੋ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੁਆਰਾ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਿਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਮਪਿ ਪਰਂ ਪੁਨਃ । ਸਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਲਿਙ੍ਗਸ਼ਰੀਰਮਾਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਖਗ ॥ ੨,੪੯.

ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜੀਵ ਮੁੜ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁੱਖਮ ਸਰੀਰ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ।