ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਦੇਨ ਸੁਸ੍ਥਿਤਂ ਮਯਾ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ਸ੍ਵਵਪੁਰ੍ਨ ਚੋਜ੍ਝਿਤਮ੍ । ਧਰ੍ਮੋਰ੍ਜਿਤੋ ਨੈਵ ਨ ਦੇਵਪੂਜਨਂ ਕृਤਂ ਮਯਾ ਚੈਵ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਹੇਤਵੇ ॥ ੨,੪੮.

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿਆ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

ਦੇਹਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਥੈਵ ਪਿਣ੍ਡਜਂ ਵਰ੍ਣਾਂਸ੍ਤਥੈਵਾਨ੍ਤ੍ਯਜਮ੍ਲੇਚ੍ਛਸਂਜ੍ਞਿਤਾਨ੍ । ਮਰੁਨ੍ਮਯਂ ਦੇਹਮਿਮੇ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨੈਵੇਹਮਾਨਾਃ ਪਥਿ ਧਰ੍ਮਸਂਕੁਲੇ ॥ ੨,੪੮.

ਜਦੋਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ, ਮੈਂ ਉਹ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਗਿਆ ਜੋ ਅੰਤਜ ਤੇ ਮਲੇਛ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਧਰ੍ਮਕृਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪਥਿ ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤ੍ਸ੍ਵਮ੍ । ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਤਾਨਿ ਮਨੋਰਮਾਣਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ॥ ੨,੪੮.

ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਧਰਮਕ ਰਸਤਾ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਲਕੜ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਸੁਹਣੇ ਬਚਨ ਸੁਣ, ਜੋ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਾਰਾ ਹਿ ਲੋਕੇषੁ ਭਵੇਤ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਚ ਜਮ੍ਬੁਕਾਖ੍ਯਮ੍ । ਦੇਸ਼ੇषੁ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵਪਿ ਦੇਵਦੇਸ਼ਃ ਜੀਵੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਮਨੁष੍ਯ ਏਵ ॥ ੨,੪੮.

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚ ਜੰਬੂ ਟਾਪੂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।

ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਵਰ੍ਣੇषੁ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਨਰਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ । ਧਰ੍ਮੇਣ ਸੌਖ੍ਯਂ ਸਮੁਪੈਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਹਾਪਥੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੨,੪੮.

ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਮਾਣਯੋਗ ਹਨ; ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਹਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਦਾ ਗਤਾਯੁਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ ਸ੍ਥਿਤੋऽਹਂ ਕृਮਿਕੀਟਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਰੀਸृਪੋऽਹਂ ਮਸ਼ਕੋ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਦੋऽਹਂ ਵਨਸੂਕਰੋऽਹਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿੰਦਗੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੰਛੀ, ਮੈਂ ਕੀੜਾ, ਕਿਰਮ, ਸਰਪ, ਮੱਛਰ, ਚੌਪਾਇਆ, ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਆ।

ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਹਿ ਗਰ੍ਭਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਜਾਤਸ਼੍ਚ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਦਿਦਞ੍ਚ ਵਿਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਯਚ੍ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਗਰ੍ਭਸਮਾਗਤੇਨ ਵੈ ਬਾਲੋ ਯੁਵਾ ਵृਦ੍ਧਵਯਾ ਬਭੂਵ ॥ ੨,੪੮.

ਗਰਭ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਗਰਭ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬੱਚਾ, ਜਵਾਨ, ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੋਹਾਦ੍ਵਿਨਾष੍ਟਂ ਯਦਿ ਗਰ੍ਭਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਪੁਨਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਗਤੇ ਚਦੇਹੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ ਹृਦਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਗਤਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਪੁਨਰ੍ਗਰ੍ਭਗਤੇ ਚ ਦੇਹੇ ॥ ੨,੪੮.

ਜੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਨष੍ਟੇ ਹृਦਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਪੁਨਰ੍ਮਯਾ ਸ੍ਵਕੋਸ਼ੇ ਪਰਵਞ੍ਚਨਂ ਕृਤਮ੍ । ਦ੍ਯੂਤੈਸ਼੍ਛਲੇਨਾਪਿ ਚ ਚੌਰ੍ਯਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਂ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਰਕ੍ਸ਼ਣੇ ॥ ੨,੪੮.

ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਫਿਰ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ; ਜੂਏ, ਚਲਾਕੀ, ਤੇ ਚੋਰੀ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ।

ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਮੁਪਾਰ੍ਜਿਤਾ ਸ੍ਵਯਂ ਮਯਾ ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਮਨਸੇਪ੍ਸਿਤਂ ਧਨਮ੍ । ਤਾਮ੍ਬੂਲਮਨ੍ਨਂ ਮਧੁਰਂ ਸਗੋਰਸਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਦੇਵਾਤਿਥਿਬਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗੇ ॥ ੨,੪੮.

ਮੈਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾਇਆ, ਪਰ ਮਨ ਚਾਹਿਆ ਧਨ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ; ਤਾਮਬੂ, ਖਾਣਾ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ, ਮੈਂ ਅੱਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।

ਸੋਮਗ੍ਰਹੇ ਸੂਰ੍ਯਸਮਾਗਮੇਪਿ ਵਾ ਨ ਸੇਵਿਤਂ ਤੀਰ੍ਥਵਰਿष੍ਠਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਕੋਸ਼ਂ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਮਲਮੂਤ੍ਰਪੂਰਿਤਂ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਚੰਦ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਇਆ ਨਹੀਂ; ਆਪਣਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਜੋ ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਮਯਾ ਨ ਦृष੍ਟਾ ਨ ਨਤਾ ਨ ਪੂਜਿਤਾ ਤ੍ਰੈਵਿਕ੍ਰਮੀ ਮੂਰ੍ਤਿਰਿਹ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭੁਵਿ । ਪ੍ਰਭਾਸਨਾਥੋ ਨ ਚ ਭਕ੍ਤਿਸਂਸ੍ਤੁਤੋ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਵਿਕਰਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਖੀ, ਨਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਪੂਜੀ; ਪ੍ਰਭਾਸਨਾਥ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਗਤ੍ਵਾ ਵਰਿष੍ਠੇ ਭੁਵਿ ਤੀਰ੍ਥਸਨ੍ਨਿਧੌ ਧਨਂ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਵਿਦੁषਾਂ ਕਰੇ ਮਯਾ । ਆਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਦੇਹਂ ਵਿਧਿਨਾ ਦ੍ਵਿਜੇ ਗੁਰੌ ਦਿਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਨ ਮਾਤृਪੂਜਾ ਨ ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼ਙ੍ਕਰੌ ਗਣੇਸ਼ਚਣਡ੍ਯੌ ਨ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰੋऽਪਿ ਵਾ । ਯਞ੍ਚੋਪਚਾਰੈਰ੍ਬਲਿਯੁਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨੈਰ੍ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਮੈਂ ਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਨਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਨਾ ਗਣੇਸ਼, ਨਾ ਚੰਡੀ, ਨਾ ਭਾਸਕਰ ਦੀ; ਨਾ ਹੀ ਯਜਨ ਉਪਚਾਰਾਂ, ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਲਬ੍ਧਾ ਮਯਾ ਮਾਨਵਦੇਵਤੋਪਮਾ ਮੋਹਾਦ੍ਗਤਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਞ੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਗਤਿਂ ਨ ਵੀਕ੍ਸ਼ੇਤ ਸ ਵੈ ਵਿਮੂਢਧੀਰ੍ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਲਿਆ, ਪਰ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ; ਮੂਰਖ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕੀਤਾ।

ਏਤਾਨਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਮਨਸਾ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਯਸ਼ਸ੍ਕਰਾਣਿ । ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਯੇ ਧਰ੍ਮਰਤਾਃ ਸੁਦੇਸ਼ੇ ॥ ੨,੪੮.

ਪੰਛੀ, ਜੇ ਇਹ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਣ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੰਗੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾ ਲੋਕ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਾਣੈਰ੍ਯਮਧੂਤਵਰ੍ਗੈਰ੍ਵਿਹਨ੍ਯਤੇ ਕਾਲਮਯੈਸ਼੍ਚ ਮੁਦ੍ਗਰੈਃ । ਹਾ ਦੈਵ ਹਾ ਦੈਵ ਇਤਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਵੈ ਧਨਂ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਮਰ੍ਜਿਤਂ ਯਤ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਇਹ ਬਚਨ ਜਦ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਾਲ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਹਾ ਭਾਗ, ਹਾ ਭਾਗ!' ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਜੋ ਧਨ ਕਮਾਇਆ, ਉਹ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਨ ਭੂਮਿਦਾਨਂ ਨ ਚ ਗੋਪ੍ਰਦਾਨਂ ਨ ਵਾਰਿਦਾਨਂ ਨ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਦਾਨਮ੍ । ਫਲਂ ਸਤਾਮ੍ਬੂਲਵਿਲੇਪਨਂ ਵਾ ਤ੍ਵਯਾ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਭੁਵਿ ਸ਼ੋਚਸੇ ਕਥਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਨਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਕਪੜਿਆਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਫਲ, ਪਾਨ ਜਾਂ ਸੁਗੰਧਤ ਲੇਪ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?

ਪਿਤਾ ਮृਤਸ੍ਤੇ ਚ ਪਿਤਾਮਹਃ ਸਾ ਯਯਾ ਧृਤੋ ਵਾਪ੍ਯੁਦਰੇ ਸ੍ਵਕੀਯੇ । ਮृਤੋऽਪ੍ਯਸੌ ਬਨ੍ਧੁਜਨਃ ਸਮਸ੍ਤੋ ਦृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਗਤਾਯਃ ॥ ੨,੪੮.

ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਪਿਤਾਮਾ ਵੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪੇਟ 'ਚ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਵੀ; ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਚਲੇ ਗਏ — ਇਹ ਤੂੰ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ ਆ ਗਈ ਹੈ।

ਕੋਸ਼ਂ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਜ੍ਵਲਿਤਞ੍ਚ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਗृਹੀਤੋ ਧਨਧਾਨ੍ਯ ਸਞ੍ਚਯਃ । ਸੁਭਾषਿਤਂ ਧਰ੍ਮਚਯਂ ਕृਤਞ੍ਚ ਯਤ੍ਤਦੇਵ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤਵ ਪृष੍ਠਸਂਸ੍ਥਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਤੇਰਾ ਖਜਾਨਾ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਧਨ-ਧਾਨ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ; ਇਹ ਸਭ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਬੋਲ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਤੇ ਧਰਮ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕੋऽਪਿ ਮृਤਃ ਸਮਾਗਤੋ ਰਾਜਾ ਯਤਿਰ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਪੁਙ੍ਗਵੋऽਪਿ ਵਾ । ਯੋ ਵੈ ਮृਤਃ ਸਾਹਸਿਕਃ ਸ ਮਰ੍ਤ੍ਯਕੋ ਨਾਸ਼ਂ ਯੋऽਪਿ ਧਰਾਤਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੨,੪੮.

ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ — ਨਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਯਤੀ, ਨਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਜੋ ਵੀ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੇਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਮ, ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵੀ।

ਏਵਂ ਗਣਾਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਸਕਿਨ੍ਨਰਾ ਧੈਰ੍ਯਂ ਸਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਵਿਪਾਦਪੂਰਿਤਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਣਾਨਾਂ ਵਚਨਂ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਂ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਮਨੁष੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ ॥ ੨,੪੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੰਗਤਾਂ, ਕਿਨਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਵਾ 'ਚ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਾਨਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਵਿਮਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪਿਤਾ ਮਾਤृਦਯਾਨੁਰੂਪਿਣੀ । ਵਾਣੀ ਕਲਤ੍ਰਂ ਮਧੁਰਾਰ੍ਥਭਾषਿਣੀ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਸੁਬਨ੍ਧਵਰ੍ਗਃ ॥ ੨,੪੮.

ਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਦਮੀ ਸੁਗੰਧਤ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਦਇਆ ਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕਰਾਰ੍ਪਿਤਂ ਯਤ੍ਸੁਕृਤਂ ਸਮਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਵ ਕਿਙ੍ਕਰੋਪਮਃ । ਯੋ ਧਰ੍ਮਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਸੋऽਤਿਸੌਖ੍ਯਂ ਪਾਪੀ ਸਮਸ੍ਤਂ ਵਿਵਿਧਞ੍ਚ ਦੁਃਖਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਸਵਰਗ 'ਚ ਤੇਰੇ ਨੌਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਯੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੋ ਜਿਤਮਾਨਰੋषੋ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨੀਤੋ ਨ ਪਰੋਪਤਾਪੀ । ਸ੍ਵਦਾਰਤੁष੍ਟਃ ਪਰਦਾਰਦੂਰਃਸ ਵੈ ਨਰੋ ਨੋ ਭੁਵਿ ਵਨ੍ਦਨੀਯਃ ॥ ੨,੪੮.

ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ 'ਚ ਰਾਜ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ — ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।

ਮਿष੍ਟਾਨ੍ਨਦਾਤਾ ਚਰਿਤਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ਤਵਿਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਹਸ੍ਰਜੀਵੀ । ਮਾਸੋਪਵਾਸੀ ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਚषਡ੍ਜੀਵਲੋਕੇ ਮਮ ਵਨ੍ਦਨੀਯਾਃ ॥ ੨,੪੮.

ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਜਿੰਨਾ ਜੀਣ ਵਾਲਾ, ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਪਵਾਸੀ, ਤੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤਨੀ — ਇਹ ਛੇ ਜਗਤ 'ਚ ਮੇਰੇ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸਮਾਚਾਰਯੁਤੋ ਨਰੋऽਪਿ ਵਾਪੀਂ ਸਕੂਪਾਂ ਸਜਲਂ ਤਡਾਗਮ੍ । ਪ੍ਰਪਾਸ਼ੁਭਂ ਹृਦ੍ਗृਹਦੇਵਮਨ੍ਦਿਰਂ ਕृਤਂ ਨਰੇਣੈਵ ਸ ਧਰ੍ਮੌਤ੍ਤਮਃ ॥ ੨,੪੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਕੂਏ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ, ਚੰਗੀ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ — ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਵਰ੍षਾਸ਼ਨਂ ਵੇਦਵਿਦੇ ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਕਨ੍ਯਾਵਿਵਾਹਸ੍ਤ੍ਵृਣਮੋਚਨਂ ਦ੍ਵਿਜੇ । ਭੂਮਿਃ ਸੁਕृष੍ਟਾਪਿ ਤृषਾਰ੍ਤਿਹੇਤੋਸ੍ਤਦੇਵਮੇਤਂ ਸੁਕृਤਤ੍ਸਮਸ੍ਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਵਰਖਾ-ਮੌਸਮ 'ਚ ਵੇਦ-ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ, ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਜਾਂ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਹਨ।

ਅਧ੍ਯਾਯਮੇਨਂ ਸੁਕृਤਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਗਾਯਤ੍ਯਪਿ ਭਾਵਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ । ਸ ਵੈ ਕੁਲੀਨਃ ਸ ਚ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਲਯਂ ਯਾਤਿ ਪਰਂ ਸ ਨੂਨਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਕੁਲਵੰਤ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।