ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮृਤਸ੍ਯੈਵ ਤੁ ਯਦ੍ਦਾਨਂ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇ ਤਤ੍ਸਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਸ੍ਵਹਸ੍ਤੇਨ ਤਤੋ ਦੇਯਂ ਮृਤੇ ਕਃ ਕਸ੍ਯ ਦਾਸ੍ਯਤੀ ॥ ੨,੪੭.

ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਜੋ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ?

ਦਾਨਧਰ੍ਮਵਿਹੀਨਾਨਾਂ ਕृਪਣੈਰ੍ਜੀਵੇਤਕ੍ਸ਼ਿਤੈਃ । ਅਸ੍ਥਿਰੇਣ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸ੍ਥਿਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੨,੪੭.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਕੰਜੂਸ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਘੁਣਿ (ਘੂਰ੍ਣਿ) ਕਾ ਇਵ ॥ ੨,੪੭.

ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਂਸਾਂ ਜਰੂਰ ਚਲੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਇਤੀਦਮੁਕ੍ਤਂ ਤਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਜ ਵਿਡਮ੍ਬਨਂ ਜਨ੍ਤੁਗਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮ੍ । ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਤਦੌਦ੍ਧ੍ਵਨ੍ਦੈਹਿਕਂ ਹਿਤਾਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਚਰੇਚ੍ਛੁਭਾਯ ਤੁ ॥ ੨,੪੭.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ; ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸੁਖ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਮਾਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ । ਗਰੁਡ ਪ੍ਰੇਤਚਰਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਿਮਾਗਤਃ ॥ ੨,੪੭.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪਾਈ।

ਵ੍ਰਤਤੀਰ੍ਥਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਕੇਸ਼ਵਮ੍ । ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਨਸਿ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣਮ੍ ॥ ੨,੪੭.

ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਵਰਤ, ਤੀਰਥ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ।

ऋषਯਃ ਸਰ੍ਵਮੇਵੈਤਜ੍ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵਾਦਿਕਮ੍ । ਮਰਣਂ ਜਨ੍ਮ ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਞ੍ਚੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ ॥ ੨,੪੭.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਭ—ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਮੌਤ, ਜਨਮ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਰਸਮ—ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵੈ ਮੁਕ੍ਤ੍ਯੈ ਨਿਦਾਨਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਲਾਭਸ੍ਤੇषਾਂ ਜਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਕੁਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਰਾਜਯਃ । ਯੇषਾਮਿਨ੍ਦੀਵਰਸ਼੍ਯਾਮੋ ਹृਦਯਸ੍ਥੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ ੨,੪੭.

ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੈ, ਜਿੱਤ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਧਰ੍ਮੋ ਜਯਤਿ ਨਾਧਰ੍ਮਃ ਸਤ੍ਯਂ ਜਯਤਿ ਨਾਨृਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਜਯਤਿ ਨ ਕ੍ਰੋਧੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜਯਤਿ ਨਾਸੁਰਾਃ ॥ ੨,੪੭.

ਧਰਮ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਸਚ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ; ਮਾਫੀ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ, ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਅਸੁਰ ਨਹੀਂ।

ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਵਜਨਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਯੇषਾਮੇਵ ਸ੍ਥਿਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਤੇषਾਂ ਦੁਰ੍ਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੪੭.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਾਂ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣੇ ਤੇ ਸਬੰਧੀ ਤੇ ਦੋਸਤ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਮਙ੍ਗਲਂ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਙ੍ਗਲਂ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਃ । ਮਙ੍ਗਲਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਙ੍ਗਲਾਯਤਨਂ ਹਰਿਃ ॥ ੨,੪੭.

ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਗਰੁੜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ; ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਹਰੀ ਮੰਗਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।

ਹਰਿਰ੍ਭਾਗੀਰਥੀ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਭਾਗੀਰਥੀ ਹਰਿਃ । ਭਾਗੀਰਥੀ ਹਰਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਾਰਮੇਤਜ੍ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ॥ ੨,੪੭.

ਹਰੀ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਤੇ ਹਰੀ; ਭਾਗੀਰਥੀ, ਹਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਇਹੀ ਤਿੰਨੋ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸੂਤਮੁਖੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣਾਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮਣ੍ਡਿਤਾਮ੍ । ਵੈष੍ਣਵਿਂ ਵਾਕ੍ਸੁਧਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ऋषਯਸ੍ਤੁष੍ਟਿਮਾਯਯੁਃ ॥ ੨,੪੭.

ਸੂਤ ਜੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਬਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੰਤੋਖ ਪਾ ਲਿਆ।

ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸੁਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਸੂਤਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ । ਪ੍ਰਹਰ੍षਮਤੁਲਂ ਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਸ਼ੌਨਕਾਦਯਃ ॥ ੨,੪੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਤੇ ਸੂਤ ਜੀ ਦੀ, ਜੋ ਸਭ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਅਪਵਿਤ੍ਰਃ ਪਵਿਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਂ ਗਤੋਪਿ ਵਾ । ਯਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥ ੨,੪੭.

ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵੀ ਕੰਵਲੇ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੪੮ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ । ਯੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਜਾਤੌ ਨਿਧਨਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ । ਕਾਲੇ ਸ੍ਵਕੀਯੇ ਨਿਜਪੁਣ੍ਯਸਂਖ੍ਯਯਾ ਵਦਨ੍ਤਿ ਲਾਕ ਕਥਸ੍ਵ ਤਨ੍ਮੇ ॥ ੨,੪੮.

ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਮਰਤਿਆ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਹੋ।

ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰੇਣ ਵਿਧਾਤृਨਿष੍ਪਾਦਿਤਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕੇਨੈਵ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਮੁਦਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਕੇਨੈਵ ਕੁਲਂ ਬਲਂ ਵਯਃ ॥ ੨,੪੮.

ਉਹ ਲੋਕ ਇਕ ਐਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਕਿਸ ਪੂਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਮਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ?

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਥ ਦੇਵੋ ਗਰੁਡਂ ਤ੍ਵਵੋਚਤ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਵਪੁਃ ਕਰ੍ਮਭਯਞ੍ਚ ਰੂਪਮ੍ । ਸृष੍ਟਾ ਧਰਾ ਯੇਨ ਚਰਾਚਰਂ ਜਗਤ੍ਸ ਯੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਵਿਹਿਤੋ ਯਮੋ ਵਿਭੁਃ ॥ ੨,੪੮.

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ: ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਬਣਾਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਂ ਚਿਰਮੋਕ੍ਸ਼ਸਞ੍ਚਯਮਨ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯਮਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਨਾਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਚਾਙ੍ਗੁष੍ਠਸਮੇ ਸ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੇਹਂ ਸ੍ਵਮਨ੍ਦਿਰਮ੍? ॥ ੨,੪੮.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੰਚੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੂਜਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਪਾਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਘਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਗृਹੀਤਪਾਸ਼ੋ ਰੁਦਤੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਸੁਪੁਣ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜ ਦੇਹਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਪੂਜਾ ਪਿਤृਦੇਵਤृਪ੍ਤਿਦਂ ਮੋਹਾਨ੍ਨ ਚੇष੍ਟਂ ਨ ਚ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਸਨ੍ਤਤਿਃ ॥ ੨,੪੮.

ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਤਾਨ, ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ।

ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਯਮਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਨੋ ਮਯਾ ਨ ਕृਤ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਦੇਹਲਿਪ੍ਸਯਾ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਵਮਤੀਵ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਨਾਧੀਤਵਾਨ੍ਵੇਦਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸੁਰਤ੍ਨਂ ਕਰਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਗਤਂ ਦੇਹਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਵੇਦ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਤਾਂ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ—ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਬਾਹੁਬਲੇਨ ਸਂਯੁਗੇ ਲਲਾਟਦੇਸ਼ਾਦ੍ਰੁਧਿਰਂ ਮੁਖੇ ਪਪੌ । ਤਤ੍ਸੋਮਪਾਨਂ ਹਿ ਕृਤਂ ਮਹਾਮਖੇ ਜੀਵਨ੍ਮृਤਃ ਸੋऽਪਿ ਹਿ ਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਕ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਕੋਈ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਖੂਨ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਜਿਉਂਦੇ ਜਾਂ ਮਰੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਕृਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਪੀਤਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨ੍ਯਪਿ ਗਰ੍ਹਿਤਾਨਿ । ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸਮਰੇ ਰਿਪੂਣਾਂ ਯਃ ਸਂਮੁਖਂ ਯਾਤਿ ਸ ਮੁਕ੍ਤਪਾਪਃ ॥ ੨,੪੮.

ਕਈ ਥਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਕਈ ਸੁਭੋਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਨਿੰਦਾ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ; ਪਰ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਵਯੋ ਵਾਪਿ ਵਿਸ਼ੋਨ੍ਵਯੋ ਵਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਵਯੋ ਵਾਪਿ ਹਿ ਨੀਚਵਰ੍ਣਃ । ਸਂਗ੍ਰਾਮਦੇਵਦ੍ਵਿਜਬਾਲਘਾਤੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵृਦ੍ਧਹਾ ਦੀਨਤਪਸ੍ਵਿਹਨ੍ਤਾ ॥ ੨,੪੮.

ਚਾਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼, ਵੈਸ਼ ਵੰਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦਾ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬੱਚਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—

ਉਪਦ੍ਰੁਤੇष੍ਵੇषੁ ਪਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਯਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਾਃ ਸਕਲਾਃ ਪਰਾਙ੍ਮੁਖਾਃ । ਤਿਲੋਦਕਂ ਨੈਵ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਪੂਰ੍ਵੇ ਹੁਤਂ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨੋਪਿ ਤਤ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਪਿੱਠ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਠ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਤਿਲ-ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਉਸਦੇ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੀ।

ਦ੍ਵੇषਾਦ੍ਭਯਾਦ੍ਵਾ ਸਮਰੇ ਸਮਾਗਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪਰਸੈਨ੍ਯਸਂਮੁਖਃ । ਨ ਯਾਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਮृਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤ੍ਰਂ ਬਲਂ ਤਸ੍ਯ ਗਤਂ ਤਥੈਵ । ਦ੍ਵਿਜਾਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕਨਕਂ ਮਹੀਮਿਮਾਂ ਭੂਯਃ ਸ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭਵਤੀਹ ਲੋਕੇ ॥ ੨,੪੮.

ਜੇ ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਪਿੱਠ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕਸ਼ਤਰੀ ਬਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਦਾਨਂ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਗ੍ਰਹਣੇ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕृਤਂ ਤੇਨ ਸਦਾ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ । ਗਤ੍ਵਾ ਗਯਾਯਾਂ ਪਿਤृਪਿਣ੍ਡਦਾਨਂ ਕृਤਂ ਸਦਾ ਯੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਤੁ ਯੁਦ੍ਧੇ ॥ ੨,੪੮.

ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਸਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਹ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ।

ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤ੍ਰਦੇਹਨ੍ਤੁ ਵਿਹਾਯ ਸ਼ੋਚਤੇ ਰਣਾਙ੍ਗਣੇ ਸ੍ਵਾਮਿਵਧੇ ਚ ਗੋਗ੍ਰਹੇ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਘਾਤੇ ਪਥਿ ਸਾਰ੍ਥਹੇਤਵੇ ਮਯਾ ਸ੍ਵਕੋਸ਼ਂ ਨ ਹਤਂ ਨ ਪਾਤਿਤਮ੍ ॥ ੨,੪੮.

ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਮੌਤ, ਗਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਸਾਰਥ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਖ਼ਜਾਨਾ ਨਾ ਗਇਆ, ਨਾ ਮੈਂ ਖਰਚਿਆ—

ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਸ਼ੋਚਤੇ ਤਦਾ ਗृਹੀਤਪਾਸ਼ੋ ਨ ਮਯਾਪਿ ਸਞ੍ਚਿਤਮ੍ । ਸਤ੍ਯਂ ਨ ਚੋਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰਯ ਵਿਕ੍ਰਯੇਣ ਮੋਹਾਦ੍ਵਿਮੂਢੇਨ ਕੁਟੁਮ੍ਬਹੇਤਵੇ ॥ ੨,੪੮.

ਜੇ ਵੈਸ਼ ਆਪਣਾ ਧੰਧਾ ਲੈ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਸ਼ ਨਾਲ ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪੂਣ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ। ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਮੋਹ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ।