ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗृਹਸ੍ਥੇ ਪ੍ਰੋषਿਤੇ ਯਚ੍ਚ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੁ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਗृਹੇ । ਆਸੌਚਾਪਗਮੇ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਮਣਿ ॥ ੨,੪੫.

ਜੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਅਸੌਚ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸ੍ਰਾਦ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ,

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤਸ਼੍ਚੇਜ੍ਜਾਨਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵृਤ੍ਤਂ ਗृਹੀ ਤਥਾ । ਆਸ਼ੌਚਂ ਗृਹਿਣਸ੍ਤੇषਾਂ ਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦੇਸ੍ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੪੫.

ਜੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮੱਗਰੀ ਉੱਤੇ ਅਸੌਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਪੁਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਯਦਾਰਬ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਵਾਖਿਲਮ੍ । ਸਮਾਪਨੀਯਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਗृਹੀਤੁ ਦੂਰਤਃ ॥ ੨,੪੫.

ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਸ੍ਰਾਦ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਘਰ ਵਾਲਾ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ੍ਰਾਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ।

ਦਾਤ੍ਰਾ ਬੋਕ੍ਤ੍ਰਾ ਚ ਨ ਜ੍ਞਾਤਂ ਸੂਤਕਂ ਮृਤਕਂ ਤਥਾ । ਉਭਯੋਰਪਿ ਤਦ੍ਦੋषਂ ਨਾਰੋਪਯਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ ॥ ੨,੪੫.

ਜੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਸੌਚ ਜਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਯਦਾ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤਰਜ੍ਞਾਤਂ ਸੂਤਕਂ ਮृਤਕਂ ਤਥਾ । ਭੋਕ੍ਤੁਰੇਵ ਤਦਾ ਦੋषੋ ਨਾਨ੍ਯੋ ਦਾਤਾ ਪ੍ਰਦੁष੍ਯਤਿ ॥ ੨,੪੫.

ਪਰ ਜੇ ਦੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਸੌਚ ਜਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਸਿਰਫ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਾਨੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮृਤਵਾਸਰਮ੍ । ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਮृਤਾਹਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਤਾਰਯਤ੍ਯਸੌ ॥ ੨,੪੫.

ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਰਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਮਰਨ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇऽਥ ਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਨਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪਿਤृਗਣਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਹੈਵੋਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥ ੨,੪੫.

ਨਿੱਤ ਸ੍ਰਾਦ ਵਿੱਚ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਉੱਤਸਰਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਆਵਾਹਨਂ ਸ੍ਵਧਾਕਾਰੋ ਪਿਣ੍ਡਾਗ੍ਨੌਕਰਣਾਦਿਕਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਦਿਨਿਯਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੨,੪੫.

ਆਵਾਹਨ, ਸਵਧਾ ਦੀ ਅਰਪਣ, ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਆਦਿ ਨਿਯਮ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ — ਇਹ ਸਭ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤ੍ਯਜੇਦੇਤਾਨ੍ ਭੋਜ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਮਸ੍ਕਾਰੈਰ੍ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੨,੪੫.

ਨਿੱਤ ਸ੍ਰਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੋਜਨਯੋਗ ਅੰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਾਨੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਦੀਨ੍ ਯਦ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਭੋਜਨਮ੍ । ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਦੇਵਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੪੫.

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਿੱਤ ਸ੍ਰਾਦ ਵਾਂਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਦੇਵ-ਸ੍ਰਾਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮਾਤृਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਕਰ੍ਮਾਦੌ ਪੈਤृਕਂ ਤਥਾ । ਉਤ੍ਤਰੇऽਹਨਿ ਵृਦ੍ਧੌ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤਾਮਹਗਣਸ੍ਯ ਤੁ ॥ ੨,੪੫.

ਮਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਾਦ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ; ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਤਾ-ਮਹਾ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਸ੍ਰਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਰ੍ਵੀਤ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਨ੍ਤੁਤਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਮ੍ ॥ ੨,੪੫.

ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਦੂਜਾ ਤੰਤ੍ਰਕ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਹੋਰ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ।

ਮਾਤृਭ੍ਯਃ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤृਭ੍ਯਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਮਾਤਾਮਹੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਥਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ॥ ੨,੪੫.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਭੇਟ ਰੱਖੋ, ਫਿਰ ਪਿਤਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ-ਮਹਿਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।

ਮਾਤृਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਮਭਾਵੇ ਸੁਕੁਲੋਦ੍ਗਤਾਃ । ਪਤਿਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ਸਾਧ੍ਵ੍ਯੋ ਯੋषਿਤੋऽष੍ਟੌ ਚ ਭਾਵਯੇਤ੍ ॥ ੨,੪੫.

ਜੇ ਮਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਨੇਕ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਸਮਝੋ।

ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤਾਦਿਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਭ੍ਯੁਦਯਂ ਤਥਾ । ਉਤ੍ਪਾਤਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤੇषੁ ਨਿਤ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਦੇਵ ਤੁ ॥ ੨,੪੫.

ਇਸ਼ਟਾਪੂਰਤ ਆਦਿ ਸਮੇਂ, ਚੰਗੇ ਮੌਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਚਾਨਕ ਕਾਰਨ ਤੇ ਵੀ, ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਸਦਾ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੈਵਞ੍ਚ ਵृਦ੍ਧਿਞ੍ਚ ਕਾਮ੍ਯਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਤਥਾ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ ॥ ੨,੪੫.

ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਦੈਵੀ, ਵਾਧੂ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਰਕਸ਼, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੪੬ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ । ਸੁਕृਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨਾਨਾਵਿਧੋ ਨਣਾਮ੍ । ਭੋਗਾਃ ਸੌਖ੍ਯਾਤਿ ਰੂਪਞ੍ਚ ਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧੈਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ ੨,੪੬.

ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਆਨੰਦ, ਸੁਖ, ਸੋਹਣਾਪਣ, ਤਾਕਤ, ਅਕਲ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰ ਹੋਂਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਵਤਾਂ ਦੇਵ ਜਾਯਤੇऽਤ੍ਰ ਪਰਤ੍ਰ ਚ । ਸਤ੍ਯਂਸਤ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਯਂ ਵੇਦਵਾਕ੍ਯਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ॥ ੨,੪੬.

ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਚਾਈ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ — ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਧਰ੍ਮੋ ਜਯਤਿ ਨਾਧਰ੍ਮਃ ਸਤ੍ਯਂ ਜਯਾਤੇ ਨਾਨृਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਜਯਤਿ ਨ ਕ੍ਰੋਧੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜਯਤਿ ਨਾਸੁਰਃ ॥ ੨,੪੬.

ਧਰਮ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਸਚ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ; ਮਾਫੀ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ, ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਅਸੁਰ ਨਹੀਂ।

ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਮਯਾ ਜ੍ਞਾਤਂ ਸੁਕृਤਾਚ੍ਛੋਭਨਂ ਭਵੇਤ੍ । ਯਤੋਤ੍ਕृष੍ਟਤਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਥੋਤ੍ਕृष੍ਟਤਰੋਨਰਃ ॥ ੨,੪੬.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਚਾਈ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ।

ਏਵਨ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਿਨੋ ਯਥਾ । ਯੇਨ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਯਥਾ ਨਿਯਮਭਾਗ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੪੬.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਪੀ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਯਾਂਯਾਂ ਯੋਨਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਥਾਰੂਪਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ । ਤਨ੍ਮੇ ਵਦ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਮਾਸੇਨਾਪਿ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ॥ ੨,੪੬.

ਕਿਹੜੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਚਾਹੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲੈਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਭੋਗਾ ਨਰਾਸ੍ਤ੍ਵਿਹ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ਯੈਸ੍ਤੁਤਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ॥ ੨,੪੬.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਤਾਰਕਸ਼, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਮਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਗੁਰੁਰਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਇਹ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਪਾਪਾਨਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਯਮਃ ॥ ੨,੪੬.

ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਾਸਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਜਾ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ, ਜੋ ਲੁਕਵੇਂ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੈਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਮ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇष੍ਵਚੀਰ੍ਣੇषੁ ਯਮਲੋਕਾ ਹ੍ਯਨੇਕਧਾ । ਯਾਤਨਾਭਿਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਜੀਵਸਨ੍ਤਤੀਮ੍ ॥ ੨,੪੬.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਮ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਹਨ; ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਤ੍ਵਾ ਮਾਨੁषਭਾਵੇ ਤੁ ਪਾਪਚਿਹ੍ਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਤਾਨ੍ਯਹਂ ਤਵ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਕਥਯਿष੍ਯੇ ਖਗੋਤ੍ਤਮ ॥ ੨,੪੬.

ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਸੋਢ੍ਵਾ ਵੈ ਯਾਤਨਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਗਤ੍ਵਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਨਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਯਾਤਨਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਲੋਕਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਚਿਹ੍ਨਿਤਾਃ ॥ ੨,੪੬.

ਸਭ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਭੋਗ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਦ੍ਗਦੋऽਨਤਵਾਦੀ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੂਕਸ਼੍ਚੈਵ ਗਵਾਨृਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਜਾਯਤੇ ਕੁष੍ਠੀ ਸ਼੍ਯਾਵਦਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਦ੍ਯਪਃ ॥ ੨,੪੬.

ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਗੱਡ-ਗੱਡ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕੋੜੀ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਕਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕੁਨਖੀ ਸ੍ਵਰ੍ਣਹਰਣਾਦ੍ਦੁਸ਼੍ਚਰ੍ਮਾ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ । ਸਂਯੋਗੀ ਹੀਨਯੋਨਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਰਿਦ੍ਰੋऽਦਤ੍ਤਦਾਨਤਃ ॥ ੨,੪੬.

ਜਿਸ ਦੇ ਨਖ ਟੇੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਕਰਕੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਖਰਾਬ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ; ਜੋ ਘਟੀਆ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਉਹ ਅਣਉਚਿਤ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਲੈਣ ਕਰਕੇ।