ਪਿष੍ਟਕੇਨ ਸਕृਦ੍ਧੋਮਂ ਪੂषਾਗਾ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ । ਉਭਯੋਃ ਸ੍ਵਿष੍ਟਿਕੂਦ੍ਧੋਮਸ਼੍ਚਰੁਣਾ ਪਾਯਸੇਨ ਚ ॥ ੨,੪੧.
ਪਿਠਾ ਨਾਲ 'ਪੂਸ਼ਾਗਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ; ਦੋਵੇਂ ਲਈ, ਚੜੂ ਅਤੇ ਪਾਯਸ ਨਾਲ ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਵ੍ਯਾਹृਤਿਹੋਮਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸਂਸ੍ਤ੍ਰਵਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਣੀਤਾਪਰਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੨,੪੧.
ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀ ਹੋਮ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਆਹੁਤੀ; ਪਾਣੀ ਪੀਓ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਨੇਉ ਛੱਡੋ।
ਪਵਿਤ੍ਰਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਦਕ੍ਸ਼ੈਣਾ ਤਤਃ । षਡਙ੍ਗਰੁਦ੍ਰਜਾਪ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰੋਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੧.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਪ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਕਵਰ੍ਣਂ ਵृषਞ੍ਚੈਵ ਸਕृਦ੍ਵਤ੍ਸਤਰੀਂ ਖਗ । ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਲਙ੍ਕਾਰਭੂषਿਤਮ੍ ॥ ੨,੪੧.
ਇੱਕ ਹੀ ਰੰਗ ਦਾ ਬਲਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਵੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਗਹਣੇ ਪਾ ਕੇ, ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਚ ਤਦ੍ਯੁਗ੍ਮਂ ਪ੍ਰੇਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਪੁਚ੍ਛੇਚ ਤਰ੍ਪਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਭੋਜਯੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤੋषਯੇਤ੍ ॥ ੨,੪੧.
ਉਹ ਜੋੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪੁੱਛ ਉੱਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਮੇਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਜਲਮਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਦੇਯਂ ਪ੍ਰੇਤੋਦ੍ਧਰਣਹੇਤਵੇ ॥ ੨,੪੧.
ਫਿਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੋ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਲ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉੱਤਰਨ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਸੇਮਾਸੇ ਪृਥਕ੍ਪਥਕ੍ । ਏਵਂ ਵਿਧਿਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰੇਤਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਕਰੋਤਿ ਹਿ ॥ ੨,੪੧.
ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੪੨ ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ । ਯਥਾ ਧੇਨੁਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ । ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਾਰਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੪੨.
ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਕਰਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਵਰੁਣੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੋਮੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ । ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਭੂਮਿਦਮ੍ ॥ ੨,੪੨.
ਸੂਰਜ, ਵਰੁਣ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੋਮ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਾਨ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੂਮਿਸਮਂ ਦਾਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੂਮਿਸਮੋ ਨਿਧਿਃ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਸਮੋ ਧਰ੍ਮੋ ਨਾਨृਤਾਤ੍ਪਾਤਕਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੨,੪੨.
ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ, ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਖਜ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ; ਸੱਚ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਝੂਠ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।
ਅਗ੍ਨੇਰਪਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਭੂਰ੍ਵੈष੍ਣਵੀ ਸੂਰ੍ਯਸੁਤਾਸ਼੍ਚ ਗਾਵਃ । ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਤੇਨ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਯਃ ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਗਾਂ ਚ ਮਹੀਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ॥ ੨,੪੨.
ਸੋਨਾ ਅੱਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਹੈ, ਗਾਂਵਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਸੋਨਾ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਾਹੁਰਤਿਦਾਨਾਨਿ ਗਾਵਃ ਪृਥ੍ਵੀ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਨਰਕਾਦੁਦ੍ਧਰਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਜਪਪੂਜਨਹੋਮਤਃ ॥ ੨,੪੨.
ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗਾਂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ; ਇਹ ਜਪ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਬਹੂਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਰੌਦ੍ਰਾਣਿ ਵਿਪੁਲਾਨਿ ਚ । ਅਪਿ ਗੋਚਰ੍ਮਮਾਤ੍ਰੇਣ ਭੂਮਿਦਾਨੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੪੨.
ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਜੇ ਧਰਤੀ ਗੋ-ਚਰਮ ਜਿੰਨੀ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੀਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰਨ੍ਤਮਪਿ ਲੋਭੇਨ ਨਿਰੁਧ੍ਯੈਨਂ ਨਿਵਾਰਯੇਤ੍ । ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕੇ ਘੋਰੇ ਯਸ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ॥ ੨,੪੨.
ਜੇ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਕਣ੍ਠਗਤੈਰਪਿ । ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੇਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਧਰ੍ਮਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ ॥ ੨,੪੨.
ਜੋ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਜਾਨ ਗਲੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ; ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਰਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ ਪਾਪਂ ਗੋਸਹਸ੍ਰਵਧੈਃਸਮਮ੍ । ਵृਤ੍ਤਿਚ੍ਛੇਦੇ ਤਥਾ ਵृਤ੍ਤੇਃ ਕਰਣਂ ਲਕ੍ਸ਼ਧੇਨੁਕਮ੍ ॥ ੨,੪੨.
ਗਲਤ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਛੀਣੀ ਜਾਂ ਵੱਧ ਪਾਪ ਹੈ, ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਮਾਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ।
ਵਰਮੇਕਾਪ੍ਯਪਹृਤਾ ਨ ਤੁ ਦਤ੍ਤਂ ਗਵਾਂ ਸ਼ਤਮ੍ । ਏਕਾਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਤੇਨ ਸਮਤਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੪੨.
ਇੱਕ ਗਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਲੈ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ; ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਲੈਣ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਤੁ ਯੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ । ਸ ਪਾਪੀ ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਯਾਵਦਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍ ॥ ੨,੪੨.
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਤਥਾ ਵਿਧਿਵਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਤਾ । ਅਵृਤ੍ਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤੇ ਦੀਨੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੇ ਯਥਾ ॥ ੨,੪੨.
ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ, ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।
ਨ ਤਦ੍ਭਵਤਿ ਵੇਦੇषੁ ਯਜ੍ਞੇ ਸੁਬਹੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ । ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਬਲੇ ਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤੇ ॥ ੨,੪੨.
ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿਚ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਸੁਪੁष੍ਟਾਨਿ ਵਾਹਨਾਨਿ ਬਲਾਨਿ ਚ । ਯੁਦ੍ਧਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੈਕਤਾਃ ਸੇਤਵੋ ਯਥਾ ॥ ੨,੪੨.
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਦੇ ਬੰਧਾਂ ਵਾਂਗ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਵਦਤ੍ਤਾਂ ਪਰਦਤ੍ਤਾਂ ਵਾ ਯੋ ਹਰੇਚ੍ਚ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ । षष੍ਟਿਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਿष੍ਠਾਯਾਂ ਜਾਯਤੇ ਕृਮਿਃ ॥ ੨,੪੨.
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਗੰਦ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਦਹਤ੍ਯਾਸਪ੍ਤਮਂ ਕੁਲਮ੍ । ਤਦੇਵ ਚੌਰ੍ਯਰੂਪੇਣ ਦਹਤ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਮ੍ ॥ ੨,੪੨.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵਸਤੁ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਦੀ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਲੈ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ ਰਹਿਣ ਤਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹਚੂਰ੍ਣਾਸ਼੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਦਾਚਿਜ੍ਜਰਯੇਤ੍ਪੁਮਾਨ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਨ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਕਃ ਪੁਮਾਞ੍ਜਰਯਿष੍ਯਤਿ ॥ ੨,੪੨.
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਨਸਾਨ ਲੋਹਾ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਪਿਸ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵਸਤੁ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਦੇਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਹਰਣੇਨ ਚ । ਕੁਲਾਨ੍ਯਕੁਲਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ॥ ੨,੪੨.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵਸਤੁ ਲੈਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਤਿ ਕ੍ਰਮੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਪ੍ਰੇ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ । ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮਗ੍ਨਿਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਨ ਹਿ ਭਸ੍ਮਨਿ ਹੂਯਤੇ ॥ ੨,੪੨.
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਸਂਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਯਾਨਿ ਦਾਨਾਨਿ ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ । ਸਪ੍ਤਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਵਦ੍ਦਦਾਤ੍ਯਰ੍ਕਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ ੨,੪੨.
ਜਦੋਂ ਦਾਨ ਜਾਂ ਹਵਨ-ਕਵਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ।
ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਧ੍ਯਾਪਨਯਾਜਨੇषੁ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਂ ਸ੍ਵੇष੍ਟਤਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ । ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਚ੍ਛ੍ਰੁਧ੍ਯਤਿ ਜਾਪ੍ਯਹੋਮਂ ਨ ਯਾਜਨਂ ਕਰ੍ਮ ਪੁਨਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਃ ॥ ੨,੪੨.
ਦਾਨ ਲੈਣ, ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚੋਂ, ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦਾਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਜਾਪ ਤੇ ਹਵਨ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਹ ਵੈਦ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸਦਾ ਜਾਪੀ ਸਦਾ ਹੋਮੀ ਪਰਪਾਕਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਰਤ੍ਨਪੂਰ੍ਣਾਮਪਿ ਮਹੀਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਨ੍ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੪੨.
ਜੋ ਸਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਦਾ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਾਈ ਪਕਾਈ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਮਲਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੪੩ ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ । ਜਲਾਗ੍ਨਿਬਨ੍ਧਨਭ੍ਰष੍ਟਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜ੍ਯਾਨਾਸ਼ਕਚ੍ਯੁਤਾਃ । ਐਨ੍ਦਵਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਧੇਨੁਂ ਤਥਾ ਵृषਮ੍ ॥ ੨,੪੩.
ਹੇ ਤਾਰਕਸ਼, ਜਲ, ਅੱਗ, ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ, ਜਾਂ ਵਿਰਾਗ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਲੋਕ, ਗਾਂ ਤੇ ਬਲਦ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਈ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।