ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

षੋਡਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਮਾषਾਨ੍ਨਜਲਪੂਰਿਤਾਃ ॥ ੨,੩੭.

ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨਾਜ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਘੜੇ ਭੇਟ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਉਕ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਰਭ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧषੋਡषੋਡਸ਼ਕਸ੍ਯ ਤੁ । षੋਡਸ਼ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਨ੍ਤੁ ਏਕੈਕਂ ਵਿਨਿਵਦਯੇਤ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਉਕਤ ਅੰਤਿਮ ਸ੍ਰਾਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸੋਲ੍ਹ ਸ੍ਰਾਧਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੋਲ੍ਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਏਕਾਦਸ਼ਾਹਾਤ੍ਪ੍ਰਭृਤਿ ਦੇਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦृਢਾਹ੍ਵਯਃ । ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਜਲਪੂਰ੍ਣੋ ਹਿ ਯਾਵਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਦਿਨਮ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਂਡਾ, ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦਿੰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜਲਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਵृਦ੍ਧਾਨਿ ਦਤ੍ਤਾਨਿਘਟਕਾਨਿ ਚ । ਏਕਾ ਵੈ ਵਰ੍ਧਨੀ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾਂ ਪਾਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਵਂਸ਼ਜਮ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਪੁਰਾਣੇ ਜਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਘੜੇ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਾਂਡਾ; ਉਸ ਵਿੱਚ, ਭਾਂਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਚ੍ਛਾਦਯੇਤ੍ਤਾਨ੍ਤੁ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਜਲਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਦਾਪਯੇਤ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਉਸ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਭਾਂਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਕੁਲੀਨਾਯ ਵੇਦਵृਤ੍ਤਯੁਤਾਯ ਚ ॥ ੨,੩੭.

ਹਰ ਰੋਜ਼, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਖਗੇਸ਼ਵਰ, ਚੰਗੀ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਦ-ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਿਦ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਵਤੇ ਦੇਯਂ ਮੂਰ੍ਖੇ ਤਨ੍ਨ ਕਦਾਚਨ । ਸਮਰ੍ਥੋ ਵੇਦਵृਤ੍ਤਾਢ੍ਯਸ੍ਤਾਰਣੇ ਤਰਣੇऽਪਿ ਚ ॥ ੨,੩੭.

ਇਹ ਭੇਟ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਵੇਦ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩੮ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ । ਦਾਨਤੀਰ੍ਥਾਰ੍ਥਿਤਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਞ੍ਚ ਵਦ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ । ਕੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕੇਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਵਸੇਚ੍ਚਿਰਮ੍ ॥ ੨,੩੮.

ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਾਨ ਤੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਫਲ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਸਵਰਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਕੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤੇਜਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਾਤ੍ਸਤ੍ਯਲੋਕਤਃ । ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਕੇਨ ਲਭਤੇ ਨਰਕੇਸ਼ੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ ॥ ੨,੩੮.

ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੇਜ ਜਾਂ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਏਤਨ੍ਮੇ ਵਦਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਯਕ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੮.

ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਦੱਸੋ, ਕਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?

ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ । ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਸੁ ਜਾਤਿषੁ ॥ ੨,੩੮.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਤੈਰਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਮਥੁਰਾ ਮਾਯਾ ਕਾਸ਼ੀ ਕਾਞ੍ਚੀ ਅਵਨ੍ਤਿਕਾ ॥ ੨,੩੮.

ਉਹ ਜਨਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ: ਅਯੋਧਿਆ, ਮਥੁਰਾ, ਮਾਇਆ, ਕਾਸ਼ੀ, ਕਾਂਚੀ, ਅਵੰਤਿਕਾ,

ਪੁਰੀ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਯਿਕਾਃ । ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਿਤਿ ਯੋ ਬ੍ਰੁਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਕਣ੍ਠਗਤੈਰਪਿ ॥ ੨,੩੮.

ਪੁਰੀ ਤੇ ਦੁਵਾਰਕਾ ਵੀ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ—ਇਹ ਸੱਤ ਥਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ 'ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ' ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਚਾਹੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਹੋਵੇ,

ਮृਤੋ ਵਿष੍ਣੁਪੁਰਂ ਯਾਤਿ ਨ ਪੁਨਰ੍ਜਾਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । ਸਕृਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਯੇਨ ਹਰਿਰਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੨,੩੮.

ਮਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ 'ਹਰੀ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰ ਲੈ,

ਬਦ੍ਧਃ ਪਰਿਕਰਸ੍ਤੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਕृष੍ਣਕृष੍ਣੇਤਿ ਕृष੍ਣੇਤਿ ਯੋ ਮਾਂ ਸ੍ਮਰਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ॥ ੨,੩੮.

ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮੈਨੂੰ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਲ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਪਦ੍ਮਂ ਨਰਕਾਦੁਦ੍ਧਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਜਿਲਾ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਸ਼ਿਲਾ ॥ ੨,੩੮.

ਜਿਵੇਂ ਪੱਦਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਜਾਂ ਦੁਆਰਾਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਹੋਵੇ।

ਉਭਯੋਃ ਸਙ੍ਗਮੋ ਯਤ੍ਰ ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾ ਯਤ੍ਰ ਪਾਪਦੋषਕ੍ਸ਼ਯਾਵਹਾ ॥ ੨,੩੮.

ਜਿੱਥੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਸਨ੍ਨਿਧਾਨਮਰਣਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਜਨ੍ਤੋਃ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਤਾ । ਰੋਪਣਾਤ੍ਪਾਲਨਾਤ੍ਸੇਕਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍ । ਤੁਲਸੀ ਦਹਤੇ ਪਾਪਂ ਨृਣਾਂ ਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਂ ਖਗ ॥ ੨,੩੮.

ਉਸ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੂਲਸੀ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ, ਸੰਭਾਲਣ, ਪੂਜਣ, ਧਿਆਨ, ਛੂਹਣ ਤੇ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀ।

ਜ੍ਞਾਨਹृਦੇ ਸਤ੍ਯਜਲੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਮਲਾਪਹੇ । ਯਃ ਸ੍ਨਾਤੋ ਮਾਨਸੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਨ ਸ ਲਿਪ੍ਯੇਤ ਪਾਤਕੈਃ ॥ ੨,੩੮.

ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸਚਾਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।

ਨ ਕਾष੍ਠੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਦੇਵੋ ਨ ਸ਼ਿਲਾਯਾਂ ਕਦਾਚਨ । ਭਾਵੇ ਹਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਦੇਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਵਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੨,੩੮.

ਦੇਵਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਦੇਵਤਾ ਸਿਰਫ ਭਾਵ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਵ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਰ੍ਮਦਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਘਾਤਿਨਃ । ਨ ਤੇ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਗਰੀਯਸੀ ॥ ੨,੩੮.

ਜੋ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੱਛੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਚਲਣ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਯਾਦृਕ੍ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਤੀਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਾਦृਕ੍ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਪਰਲੋਕਗਤਿਸ੍ਤਾਦृਕ ਸੂਚੀਸੂਤ੍ਰਵਿਚਾਰਵਤ੍ ॥ ੨,੩੮.

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸਚਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਈ ਵਿਚ ਧਾਗਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਰ੍ਥੇ ਗਵਾਰ੍ਥੇ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਬਲਵਧੇषੁ ਚ । ਪ੍ਰਾਣਤ੍ਯਾਗਪਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੩੮.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨਾਸ਼ਕੇ ਮृਤੌ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਨਾਸ਼ਕੇ ਮृਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਬਨ੍ਧਨੈਃ ॥ ੨,੩੮.

ਜੋ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਸ ਰਹਿਤ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਨਿ ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਏਤੇ ਵੈ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੨,੩੮.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹੀ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੀ ਹਨ।

ਗੋਗ੍ਰਹੇ ਦੇਸ਼ਵਿਧ੍ਵਂਸੇ ਮਰਣਂ ਰਣਤੀਰ੍ਥਯੋਃ । ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਸ੍ਯ ਬਾਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਂ ਲਭੇਚ੍ਚਿਰਮ੍ ॥ ੨,੩੮.

ਗਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਸ਼ਟ, ਜਾਂ ਜੰਗ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਮਰਨ, ਚਾਹੇ ਉੱਚਾ, ਨੀਵਾਂ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਿਤਂ ਮਰਣਞ੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਯਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ੇਤ ਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਜੀਵਿਤਂ ਦਾਨਭੋਗਾਭ੍ਯਾਂ ਮਰਣਂ ਰਣਤੀਰ੍ਥਯੋਃ ॥ ੨,੩੮.

ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮਰਨ ਦੋਵੇਂ ਸਿਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਤੇ ਭੋਗ ਨਾਲ, ਮਰਨ ਜੰਗ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ।

ਹਰਿਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਭृਗੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਤਥੈਵ ਚ । ਪ੍ਰਭਾਸੇ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਥਲੇ ਚੈਵ ਅਰ੍ਬੁਦੇ ਚ ਤ੍ਰਿਪੁष੍ਕਰੇ ॥ ੨,੩੮.

ਹਰੀ ਦੇ ਖੇਤ, ਕੁਰੁਖੇਤਰ, ਭਰਿਗੁ ਦੇ ਖੇਤ, ਪ੍ਰਭਾਸ, ਸ੍ਰੀਸਥਲ, ਅਰਬੁਦਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ—

ਭੂਤੇਸ਼੍ਵਰੇ ਮृਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਵਸਤਿ ਮਾਨਵਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਿਵਸਂ ਯਾਵਤ੍ਤਤਃ ਪਤਤਿ ਭੂਤਲੇ ॥ ੨,੩੮.

ਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤਕ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।