ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਮਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚ ਸਪ੍ਤ ਵੈ ਜਲੇ ਦਸ਼ੈਕਮਗ੍ਨੌ ਪਵਨੇ ਚ षੋਡਸ਼ । ਮਹਾਹਵੇ ਪष੍ਟਿਰਸ਼ੀਤਿਰ੍ਗੋਗृਹੇ ਅਨਾਸ਼ਕੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਾ ਗਤਿਃ ॥ ੨,੩੬.

ਕਾਸ਼ਿਆਪਾ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ, ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਛਿਆਸੀ, ਤੇ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ—ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩੭ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ । ਉਦਕੁਮ੍ਭਪ੍ਰਦਾਨਂ ਮੇ ਕਥਯਸ੍ਵ ਯਥਾਤਥਮ੍ । ਵਿਧਿਨਾ ਕੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕृਤਿਰੇषਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨ ॥ ੨,੩੭.

ਤਾਰਕਸ਼ਿਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮੈਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਨਾਰਦਨ?

ਕਿਂਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ਕੇਨ ਪੂਰ੍ਣਾਃ ਕਸ੍ਯ ਦੇਯਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨ । ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰੇਤਤृਪ੍ਤਿਪ੍ਰਸਾਧਕਾਃ ॥ ੨,੩੭.

ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਭਰਣੇ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੇਣੇ, ਜਨਾਰਦਨ? ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਦੇਣੇ, ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਹੋਣ?

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਸਤ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਉਦਕੁਮ੍ਭਪ੍ਰਦਾਨਕਮ੍ । ਪ੍ਰੇਤੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਅਨ੍ਨਪਾਨੀਯਸਂਯੁਤਾਃ । ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਮਹਾਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ ਪ੍ਰੇਤਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਾਃ ॥ ੨,੩੭.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਫਿਰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ خاطر, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਪੰਛੀ, ਇਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇ ਚ ਪਣ੍ਮਾਸੇ ਤ੍ਰੈਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾਪਿ ਵਤ੍ਸਰੇ । ਉਦਕੁਮ੍ਭਾਃ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਗੇ ਤਸ੍ਯ ਸੁਖਾਯ ਵੈ ॥ ੨,੩੭.

ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਤੀਜੇ ਪੱਖ ਜਾਂ ਸਾਲ 'ਚ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸੁਖ ਵਾਸਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਉਦਕੁਮ੍ਭਾਸ੍ਤਿਲੈਰ੍ਯੁਤਾਃ । ਸੁਲਿਪ੍ਤੇ ਭੂਮਿਭਾਗੇ ਤੁ ਪਕ੍ਕਾਨ੍ਨਜਲਪੂਰਿਤਾਃ ॥ ੨,੩੭.

ਹਰ ਰੋਜ਼, ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਪੇ ਹੋਏ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਪੱਕਾ ਖਾਣਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਭਾਜਨਞ੍ਚ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ । ਸੁਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤੇਨ ਦਤ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰੇਤੋ ਯਾਮ੍ਯੈਃ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩੭.

ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਭਵ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਭਾਂਡਾ ਉਥੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਉਦਕਮ੍ਭਾਨ੍ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ । ਵਿਧਿਨਾ ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯ ਘਟਾਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਂਖ੍ਯਕਾਨ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਰ੍ਹ ਜਲ ਦੇ ਘੜੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਏਕਾषਿ ਬਰ੍ਧਨੀ ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਫਲਪੂਰਿਤਾ । ਵਿष੍ਣੁਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਸਂਕਲ੍ਪ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਸ਼ੁਭੇ ॥ ੨,੩੭.

ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਾਂਡਾ, ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏਕੋ ਵੈ ਧਰ੍ਮਰਾਜਾਯ ਤੇਨ ਤੁष੍ਟੇਨ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ । ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਾਯ ਚੈਕਂ ਤੁ ਗਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਇੱਕ ਘੜਾ ਧਰਮਰਾਜ ਲਈ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਘੜਾ ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਲਈ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

षੋਡਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਮਾषਾਨ੍ਨਜਲਪੂਰਿਤਾਃ ॥ ੨,੩੭.

ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨਾਜ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਘੜੇ ਭੇਟ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਉਕ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਰਭ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧषੋਡषੋਡਸ਼ਕਸ੍ਯ ਤੁ । षੋਡਸ਼ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਨ੍ਤੁ ਏਕੈਕਂ ਵਿਨਿਵਦਯੇਤ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਉਕਤ ਅੰਤਿਮ ਸ੍ਰਾਧ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸੋਲ੍ਹ ਸ੍ਰਾਧਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੋਲ੍ਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਏਕਾਦਸ਼ਾਹਾਤ੍ਪ੍ਰਭृਤਿ ਦੇਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦृਢਾਹ੍ਵਯਃ । ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਜਲਪੂਰ੍ਣੋ ਹਿ ਯਾਵਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਦਿਨਮ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਂਡਾ, ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦਿੰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜਲਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਵृਦ੍ਧਾਨਿ ਦਤ੍ਤਾਨਿਘਟਕਾਨਿ ਚ । ਏਕਾ ਵੈ ਵਰ੍ਧਨੀ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾਂ ਪਾਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਵਂਸ਼ਜਮ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਪੁਰਾਣੇ ਜਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਘੜੇ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਾਂਡਾ; ਉਸ ਵਿੱਚ, ਭਾਂਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਚ੍ਛਾਦਯੇਤ੍ਤਾਨ੍ਤੁ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਜਲਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਦਾਪਯੇਤ੍ ॥ ੨,੩੭.

ਉਸ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਭਾਂਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਕੁਲੀਨਾਯ ਵੇਦਵृਤ੍ਤਯੁਤਾਯ ਚ ॥ ੨,੩੭.

ਹਰ ਰੋਜ਼, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਖਗੇਸ਼ਵਰ, ਚੰਗੀ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਦ-ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਿਦ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਵਤੇ ਦੇਯਂ ਮੂਰ੍ਖੇ ਤਨ੍ਨ ਕਦਾਚਨ । ਸਮਰ੍ਥੋ ਵੇਦਵृਤ੍ਤਾਢ੍ਯਸ੍ਤਾਰਣੇ ਤਰਣੇऽਪਿ ਚ ॥ ੨,੩੭.

ਇਹ ਭੇਟ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਵੇਦ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩੮ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ । ਦਾਨਤੀਰ੍ਥਾਰ੍ਥਿਤਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਞ੍ਚ ਵਦ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ । ਕੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕੇਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਵਸੇਚ੍ਚਿਰਮ੍ ॥ ੨,੩੮.

ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਾਨ ਤੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਫਲ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਸਵਰਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਕੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤੇਜਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਾਤ੍ਸਤ੍ਯਲੋਕਤਃ । ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਕੇਨ ਲਭਤੇ ਨਰਕੇਸ਼ੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ ॥ ੨,੩੮.

ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੇਜ ਜਾਂ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਏਤਨ੍ਮੇ ਵਦਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਯਕ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੮.

ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਦੱਸੋ, ਕਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?

ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ । ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਭਾਰਤੇ ਵਰ੍षੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਸੁ ਜਾਤਿषੁ ॥ ੨,੩੮.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਤੈਰਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਮਥੁਰਾ ਮਾਯਾ ਕਾਸ਼ੀ ਕਾਞ੍ਚੀ ਅਵਨ੍ਤਿਕਾ ॥ ੨,੩੮.

ਉਹ ਜਨਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ: ਅਯੋਧਿਆ, ਮਥੁਰਾ, ਮਾਇਆ, ਕਾਸ਼ੀ, ਕਾਂਚੀ, ਅਵੰਤਿਕਾ,

ਪੁਰੀ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਯਿਕਾਃ । ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਿਤਿ ਯੋ ਬ੍ਰੁਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਕਣ੍ਠਗਤੈਰਪਿ ॥ ੨,੩੮.

ਪੁਰੀ ਤੇ ਦੁਵਾਰਕਾ ਵੀ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ—ਇਹ ਸੱਤ ਥਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ 'ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ' ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਚਾਹੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਹੋਵੇ,

ਮृਤੋ ਵਿष੍ਣੁਪੁਰਂ ਯਾਤਿ ਨ ਪੁਨਰ੍ਜਾਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । ਸਕृਦੁਚ੍ਚਰਿਤਂ ਯੇਨ ਹਰਿਰਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੨,੩੮.

ਮਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ 'ਹਰੀ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰ ਲੈ,

ਬਦ੍ਧਃ ਪਰਿਕਰਸ੍ਤੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਕृष੍ਣਕृष੍ਣੇਤਿ ਕृष੍ਣੇਤਿ ਯੋ ਮਾਂ ਸ੍ਮਰਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ॥ ੨,੩੮.

ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮੈਨੂੰ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਲ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਪਦ੍ਮਂ ਨਰਕਾਦੁਦ੍ਧਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਜਿਲਾ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਸ਼ਿਲਾ ॥ ੨,੩੮.

ਜਿਵੇਂ ਪੱਦਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਜਾਂ ਦੁਆਰਾਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਹੋਵੇ।

ਉਭਯੋਃ ਸਙ੍ਗਮੋ ਯਤ੍ਰ ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾ ਯਤ੍ਰ ਪਾਪਦੋषਕ੍ਸ਼ਯਾਵਹਾ ॥ ੨,੩੮.

ਜਿੱਥੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਪਾਪ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਸਨ੍ਨਿਧਾਨਮਰਣਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਜਨ੍ਤੋਃ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਤਾ । ਰੋਪਣਾਤ੍ਪਾਲਨਾਤ੍ਸੇਕਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍ । ਤੁਲਸੀ ਦਹਤੇ ਪਾਪਂ ਨृਣਾਂ ਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਂ ਖਗ ॥ ੨,੩੮.

ਉਸ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੂਲਸੀ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ, ਸੰਭਾਲਣ, ਪੂਜਣ, ਧਿਆਨ, ਛੂਹਣ ਤੇ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀ।

ਜ੍ਞਾਨਹृਦੇ ਸਤ੍ਯਜਲੇ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਮਲਾਪਹੇ । ਯਃ ਸ੍ਨਾਤੋ ਮਾਨਸੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਨ ਸ ਲਿਪ੍ਯੇਤ ਪਾਤਕੈਃ ॥ ੨,੩੮.

ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸਚਾਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।