ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਨੁਸ਼ਬ੍ਦਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਨਾਵਾਹਨਮਥੋਲ੍ਮੁਕਮ੍ । ਆਸੀਮਾਨ੍ਤਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਵਿਸਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ ੨,੩੫.

'ਅਨੁ' ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਆਵਾਹਨ ਜਾਂ ਹੋਲਮੁਕ ਕਰਨਾ; ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਣੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸਰਜਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।

ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਹੋਮਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪੂਰ੍ਣਾਹੁਤਿਂ ਤਥਾ । ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਚੇਤ੍ਕਰ੍ਤਾ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਦਵਿਜਾ ਨੂੰ ਤਿਲ ਦੀ ਹਵਨ ਜਾਂ ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜੇ ਉਹ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਨੀਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਲਿਨਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸਂਜ੍ਞਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵषੋਡਸ਼ਕਂ ਤਥਾ । ਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਾਰੇ ਚਾਰ੍ਧਮਾਰ੍ਗੇ ਚਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਵਹਸ੍ਤਕੇ ॥ ੨,੩੫.

ਮਲਿਨ ਸ਼ਰਾਧ, ਪਹਿਲੇ ਸੋਲਾਂ ਕਰਮ, ਥਾਂ ਤੇ, ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ, ਰਸਤੇ ਤੇ, ਚਿਤਾ ਤੇ ਜਾਂ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ—

ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਾਸਿਭੂਤੇਭ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਮਂ ਪ੍ਰਤਿਵੇਸ਼੍ਯਕਮ੍ । षष੍ਠਂ ਸਞ੍ਚਯਨੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦਸ਼ ਪਿਣ੍ਡਾ ਦਸ਼ਾਹਿਕਾਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧषੋਡषਕਞ੍ਚੈਤਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਚਿਤਾ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਪਿੰਡ ਪੜੋਸੀਆਂ ਲਈ ਹੈ; ਛੇਵਾਂ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਦਸ ਪਿੰਡ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਹਨ। ਇਹ ਹੀ ਸੋਲਾਂ ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ षੋਡਸ਼ਂ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ । ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨੀਹ ਵਿਧਿਨਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੈਵ ਤੁ ॥ ੨,੩੫.

ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣ, ਤਾਰਕਸ਼: ਸੋਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗ्यारਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਣੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦ੍ਯਞ੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਪਞ੍ਚਕਮ੍ । ਏਵਂ षੋਡਸ਼ਕਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰੇਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦੋ ਜਨਾਃ ॥ ੨,੩੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸ਼ਰਾਧ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਸ਼ਰਾਧ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਲਾਂ ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸ੍ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੇਕਾਦਸ਼ੇ ਤਥਾ । ਤ੍ਰਿਪਕ੍ਸ਼ਸਮ੍ਭਵਞ੍ਚੈਵ ਦ੍ਵੇ ਰਿਕ੍ਤੇ ਖਗ षੋਡਸ਼ ॥ ੨,੩੫.

ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸ਼ਰਾਧ, ਇਕ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ, ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਘਟਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖਗ, ਕੁੱਲ ਸੋਲਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਆਦ੍ਯਂ ਸ਼ਵਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕृਤ੍ਵਾਨ੍ਯਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿषੋਡਸ਼ਮ੍ । ਪਿਤृਪਾਙ੍ਕ੍ਤਿਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਤਾਦ੍ਧੈਂਨ ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਮੁਰਦੇ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਤੇਰਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਲਈ ਹਨ। ਪਰ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੌ-ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸ਼ਤਾਰ੍ਧੇਨ ਵਿਹੀਨੋ ਯੋ ਮਿਲਿਤਃ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਭਾਙ੍ਨ ਹਿ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥੈਵਾष੍ਟਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਜੋ ਸੌ-ਅੱਧ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚਾਲੀ-ਅਠ ਸ਼ਰਾਧ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਕृਦੂਨਸ਼ਤਾਰ੍ਧੇਨ ਸਮ੍ਭਵੇਤ੍ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸਨ੍ਨਿਧਃ । ਮੇਲਨੀਯਃ ਸ਼ਤਾਰ੍ਧੇਨ ਸਨ੍ਧਿਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥ ੨,੩੫.

ਜੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੌ-ਅੱਧ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌ-ਅੱਧ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਸੱਚੀ ਰਸਮ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।

(ਅਥ ਸ਼ਵਾਵਿਧਿਃ) । ਸ਼ਵਸ੍ਯ ਸ਼ਿਬਿਕਾਯਾਂ ਕਰਚਰਣਬਨ੍ਧਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ । ਏਵਂ ਚੇਨ੍ਨ ਵਿਧਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ਤਤ੍ਪਿਸ਼ਾਚਪਰਿਭਵਨਮ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਹੁਣ ਮੁਰਦੇ ਦੀ ਰਸਮ: ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਰਸਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਰਦਾ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਂਜਾਯਤੇ ਰਜਨ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸ਼ਵਨਿਰ੍ਗਮਨੇ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਭਯਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ । ਸ਼ਵਂ ਨ ਮੁਞ੍ਚੇਤ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚੇਤ੍ਦੁਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦੁਰ੍ਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਜੇ ਮੁਰਦਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੇ ਜੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗ੍ਰਾਮਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਪ੍ਰੇਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੇ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ । ਤਦਨ੍ਨਂ ਮਾਂਸਵਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਤ੍ਤੋਯਂ ਰੁਧਿਰੋਪਮਮ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਖਾਣਾ ਮਾਸ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਖੂਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

(੩੫.੪੫) ਜ੍ਞਾਤਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਾਮੇਵਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਵਿਲੁਪ੍ਯ ਜ੍ਞਾਤਿਧਰ੍ਮਞ੍ਚ ਪ੍ਰੇਤਪਾਪੇਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੫.

ਖਗੇਸ਼ਵਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩੬ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯੌਵਾਚ । ਕਸ੍ਮਾਦਨਸ਼ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਗਤਿਦਾਯਕਮ੍ । ਸ੍ਵਗृਹਨ੍ਤੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵੈ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਦਿ ॥ ੨,੩੬.

ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਪਵਾਸ ਕਿਉਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਅਮਰ ਹਾਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?

ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਂ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਗृਹੇ ਵਾ ਮृਤ੍ਯੁ ਮਾਗਤਃ । ਬੂਤ੍ਵਾ ਕੁਟੀਚਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਕਾਂ ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੩੬.

ਜੇ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ ਤੇ ਘਰ 'ਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਜਦ ਮੌਤ ਆਈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ?

ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਾਪਿ ਗृਹੇऽਪਿ ਵਾ । ਕਥਂ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਨਿਧਨੇऽਪਿ ਵਾ ॥ ੨,੩੬.

ਜੇ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਘਰ 'ਚ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰਸਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਮੌਤ ਪੂਰੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਵੇ?

ਨਿਯਮੇ ਚੇਤ੍ਕृਤੇ ਦੇਵ ਚਿਤ੍ਤਭਙ੍ਗੋ ਹਿ ਜਾਯਤੇ । ਕੇਨ ਤਸ੍ਯ ਭਵੇਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਕृਤੇਨਾਪ੍ਯਕृਤੇਨ ਵਾ ॥ ੨,੩੬.

ਦੇਵਤਾ, ਜੇ ਨਿਯਮ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਝਣ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਰਸ਼ਨਂ ਯੋ ਵੈ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕੋऽਪਿ ਚੇਤ੍ । ਮਾਨੁਪੀਂ ਤਨੁਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਮਮ ਤੁਲ੍ਯੋ ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ ੨,੩੬.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਹਾਨਿ ਜੀਵੇਤ੍ਵ੍ਰਤੇ ਨਿਰਸ਼ਨੇ ਕृਤੇ । ਕ੍ਰਤੁਭਿਸ੍ਤਾਨਿ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਸਮਗ੍ਰਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ॥ ੨,੩੬.

ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੀਰ੍ਥੇ ਗृਹੇ ਵਾ ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਚੇਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਦਿ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਲਭਤੇ ਸੋऽਪਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੩੬.

ਜੇ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਘਰ 'ਚ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਫਲ, ਦੋਹਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਰੋਗੋਪਪਤ੍ਤੌ ਚ ਗृਹੀਤੇऽਨਸ਼ਨੇ ਕृਤੇ । ਪੁਨਰ੍ਨ ਜਾਯਤੇ ਰੋਗੋ ਦੇਵਵਦ੍ਧਿ ਵਿਰਾਜਤੇ ॥ ੨,੩੬.

ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਯ ਆਤੁਰਃ ਸਨ੍ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਯਦਿ ਮਾਨਵਃ । ਪੁਨਰ੍ਨ ਜਾਯਤੇ ਭੂਮੌ ਸਂਸਾਰੇ ਦੁਃ ਖਸਾਗਰੇ ॥ ੨,੩੬.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਞ੍ਚ ਭੋਜਨਮ੍ । ਤਿਲਪਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਦੀਪਦਾਨਂ ਸੁਰਾਰ੍ਚਨਮ੍ ॥ ੨,੩੬.

ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਭੇਟ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਾਨ੍ਯੁਚ੍ਚਾਵਚਾਨਿ ਚ । ਮृਤੋ ਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਰ੍षਯਃ ॥ ੨,੩੬.

ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਰਨ ਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਾਈ।

ਤਸ੍ਮਾਦਨਸ਼ਨਂ ਨॄਣਾਂ ਵੈਕੁਣ੍ਠਪਦਦਾਯਕਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾ ਸਾਧਯੇਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੨,੩੬.

ਇਸ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਵਸਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਂ ਵ੍ਰਜਤਿ ਯੋ ਨਰਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭਵੇਯੁਸ੍ਤੁष੍ਟਿਪੁष੍ਟਿਦਾਃ ॥ ੨,੩੬.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰ, ਦੌਲਤ ਆਦਿ ਛੱਡ ਕੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਸ੍ਤੀਰ੍ਥਸਂਮੁਖੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਤੇ ਹ੍ਯਨਸ਼ਨੇ ਕृਤੇ । ਚੇਨ੍ਮ੍ਰਿਯੇਤਾਨ੍ਤਰਾਲੇऽਪਿ ऋषੀਣਾਂ ਮਣ੍ਡਲੇ ਵਸੇਤ੍ ॥ ੨,੩੬.

ਜੇ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵਰਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਰਤਂ ਨਿਰਸ਼ਨ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਗृਹੇऽਪਿ ਮृਤੋ ਯਦਿ । ਸ੍ਵਕੁਲਾਨਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਏਕਾਕੀ ਵਿਚਰੇਦ੍ਦਿਵਿ ॥ ੨,੩੬.

ਜੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕੈਲਾ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।