ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਜ੍ਞਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਯਦ੍ਦਾਨਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਯਤ੍ਤਥਾ । ਅਪੂਰ੍ਣੇऽਪ੍ਯਬ੍ਦਮਧ੍ਯੇਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਕੇ ਚ ਨ ॥ ੨,੩੪.

ਯਜਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ।

ਪਿਤृਭ੍ਯੋਪਿ ਹਿ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਮਰ੍ਘਪਿਣ੍ਡਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਚ੍ਚ ਵੈ ਸਰ੍ਵਮੇष ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੨,੩੪.

ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਅਰਘ ਤੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਪਿਤॄਣਾਮृषਯਸ੍ਤਥਾ । ऋषੀਣਾਂ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾਃ ਪਿਤਾ ਜਯਤਿ ਤੇਨ ਵੈ ॥ ੨,੩੪.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪਿਤਰ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਪਿਤਰ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ ਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤृਦੇਵਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਯਜ੍ਞਨਥੋ ਵਿਭੁਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਯਜ੍ਞਨਾਥਸ੍ਯ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ ॥ ੨,੩੪.

ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਯਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮृਤੇ ਪਿਤਰ੍ਯਬ੍ਦਮਧ੍ਯੇ ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ਸੁਤਃ । ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਕृਤਾ ਧਰ੍ਮਾਥੀਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੨,੩੪.

ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਰਾਦ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਪ੍ਰੇਤੀਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਪਿਤਰੋ ਲੁਪ੍ਤਪਿਣ੍ਡੋਦਕਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਵਾਯੁਨਾ ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਡ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਪੀਡਿਤਾਃ ॥ ੨,੩੪.

ਜਦੋਂ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ।

ਪਿਤਰਿ ਪ੍ਰੇਤਤਾਪਨ੍ਨੇ ਲੁਪ੍ਯਤੇ ਪੈਤृਕੀ ਕ੍ਰਿਯਾ । ਅਥ ਮਾਤੁਰ੍ਵਿਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਲੁਪ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੪.

ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ।

ਮृਤਾ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤਿष੍ਠੇਜ੍ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਚ ਪਿਤਾਮਹੀ । ਸਪਿਣ੍ਡਨਨ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪਿਤਾਮਹ੍ਯਾ ਸਹੈਵ ਤੁ ॥ ੨,੩੪.

ਜੇ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਪਿਤਾ ਜੀਵਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਜੀਵਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਂਸਤ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਵਚਨਂ ਮਮ । ਨ ਪਿਣ੍ਡੋ ਮਿਲਿਤੋ ਯੇषਾਂ ਮृਤਾਨਾਨ੍ਤੁ ਨृਣਾਂ ਭੁਵਿ ॥ ੨,੩੪.

ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਰਸਮ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਉਪਤਿष੍ਠੇਨ੍ਨ ਵੇ ਤੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਦਤ੍ਤਮਨੇਕਧਾ । ਹਨ੍ਤਕਾਰਸ੍ਤਦੁਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਨੈਵ ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਃ ॥ ੨,੩੪.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਭੇਟ ਦੇਣ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਉਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਰਸਮ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩੫ ਤਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ । ਅਪਰਂ ਮਮ ਸਨ੍ਦੇਹਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਜਨਾਰ੍ਦਨ । ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਮਤਾ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਾਗਤਾ ॥ ੨,੩੫.

ਤਕਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜਨਾਰਦਨ, ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ—ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,

ਪਿਤਾਮਹੀ ਜੀਵਤਿ ਚ ਤਥਾ ਚ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੀ । ਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੀ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਾਤृਸਕ੍ਤਃ ਪਿਤਾ ਤਥਾ ॥ ੨,੩੫.

ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਜੀਵਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਜੀਵਦੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ,

ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹਸ੍ਤਥਾ । ਕੇਨ ਸਾ ਮੇਲ੍ਯਤੇ ਮਾਤਾ ਏਤਤ੍ਕਥਯ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੨,੩੫.

ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਦਾ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਦਾਦਾ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਮਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਪ੍ਰਭੂ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ ਖਗ । ਉਮਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਤ੍ਯਤਾਭਿਰ੍ਮੇਲਯੇਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਖਗ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਉਮਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯਃ ਪਿਣ੍ਡਭੁਜੋ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤ੍ਯਜਾਕਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤ੍ਰਯਃ ਪਿਣ੍ਡਾਨੁਲੇਪਾਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਮਃ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸਂਨ੍ਨਿਧਃ ॥ ੨,੩੫.

ਤਿੰਨ ਭੇਟ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਭੇਟ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦਸਵਾਂ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪੁਰੁषਾਃ ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪਿਤृਮਾਤृਕੁਲੇषੁ ਚ । ਤਾਰਯੇਦ੍ਯਜਮਾਨਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ ਦਸ਼ਾਵਰਾਨ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਇਹ ਲੋਕ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਯਜਮਾਨ ਦਸ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਦਸ ਪਿੱਛਲੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਹੈ।

ਸਪਿਣ੍ਡਃ ਸ ਭਵੇਦਾਦੌ ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣੇ ਕृਤੇ । ਅਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤ੍ਯਾਜਕੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਯੋ ਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ ॥ ੨,੩੫.

ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਆਖਰੀ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਦਾਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਤਿਮਸ੍ਤ੍ਯਾਜਕੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਲੇਪਕਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਭਵੇਤ੍ । ਲੇਪਕਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਿਮੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਭਵੇਤ੍ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸਨ੍ਨਿਧਃ ॥ ੨,੩੫.

ਆਖਰੀ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਖਰੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯਜਮਾਨੋ ਭਵੇਦੇਕੋ ਦਸ਼ ਪृਰ੍ਤ੍ਵੇ ਦਸ਼ਾਵਰੇ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿ ਸਂਖ੍ਯਕਾਃ ॥ ੨,੩੫.

ਯਜਮਾਨ ਇੱਕ ਹੈ, ਦਸ ਪੂਰਵ ਹਨ, ਦਸ ਪਿੱਛਲੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੂਰਵਜ ਇਕਵੀਹ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਧਿਨਾ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਜਾਯਤੇऽਤ੍ਰ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਃ ਸ਼ृਣੁ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਵਧੀਆ ਰਸਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਸੁਣੋ।

ਪਿਤਾ ਦਦਾਤਿ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ ਵੈ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤਤਿਃ ਖਗ । ਹੋਮਦਾਤਾ ਭਵੇਤ੍ਸੋਪਿ ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ ॥ ੨,੩੫.

ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਖਗ, ਜਦੋਂ ਵੰਸ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕृਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਗੁਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਪੇਣੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪੁਲਮਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ ॥ ੨,੩੫.

ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਇਹ ਗੁਣ ਤਪ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਦਾਦੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਵੈ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਸਨ੍ਤਤਿਃ ਖਗ । ਸ ਵਸੇਨ੍ਨਰਕੇ ਘੋਰੇ ਪਙ੍ਕੇ ਮਗ੍ਨਃ ਕਰੀ ਯਥਾ ॥ ੨,੩੫.

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਗ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਕਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋਨ੍ਯਨ੍ਤਰੇषੁ ਜਾਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵृਕ੍ਸ਼ਸਰੀਸृਪਾਃ । ਨ ਸਨ੍ਤਤਿਂ ਵਿਨਾ ਸੋऽਤ੍ਰ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਰਕਾਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਉਹ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ; ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਛੁਟਦਾ।

ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਵਾ ਯੋ ਦੂਰੇऽਪਿ ਹਿ ਗਾਤ੍ਰੇਜਃ । ਨਾਰਾਯਣਬਲਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਭਕ੍ਤਿਤਃ ॥ ੨,੩੫.

ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼, ਭਾਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਭੇਟ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਨਰਕਾਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਨਿਵਸੇਨ੍ਨਾਕਲੋਕੇ ਚ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੨,੩੫.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਆਦੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਧਨਿष੍ਠਾਞ੍ਚ ਏਤਨ੍ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪਞ੍ਚਕਮ੍ । ਰੇਵਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਦਾ ਦੂष੍ਯਮਸ਼ੁਭਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩੫.

ਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਪੰਜ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਦਾਹ (ਬਲਿ) ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਦਿਸਰ੍ਵਜਾਤਿषੁ । ਦੀਯਤੇ ਨ ਜਲਂ ਤਤ੍ਰ ਅਸ਼ੁਭਂ ਜਾਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਦੁਃ ਖਾਰ੍ਤਃ ਸ੍ਵਜਨੋ ਯਦਿ ॥ ੨,੩੫.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁੱਖੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਫੁਨਰਲ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਪਞ੍ਚਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਯਥਾ । ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗੋਤ੍ਰਿਣਾਂ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਪੋऽਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੩੫.

ਇਹ ਪੰਜ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।