ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਾਨਿਯਾਨਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵੈਃ । ਯਮਲੋਕਪਥੇ ਤਾਨਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯੇषਾਂ ਸਮੀਪਤਃ ॥ ੨,੩੪.

ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਜੀਵ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ । ਦਦਾਤਿ ਵਿਧਿਨਾ ਪੁਤ੍ਰ ਪ੍ਰੇਤੇ ਤਦੁ ਪਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੨,੩੪.

ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਲੇ ਮਸਾਲੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਤ੍ਮਾ ਵੈ ਪੁਤ੍ਰਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਾਤਾ ਯਮਾਲਯੇ । ਤਾਰਯੇਤ੍ਪਿਤਰਂ ਘੋਰਾਤ੍ਤੇਨ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੪.

ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ 'ਪੁੱਤਰ' ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ 'ਪੁੱਤਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਦੇਯਞ੍ਚ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਜੀ ਵਿਤਾਵਧਿ । ਅਤਿਵਾਹਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰੇਤੋ ਭੋਗਾਨ੍ ਵੈ ਲਭਤੇ ਹਿ ਸਃ ॥ ੨,੩੪.

ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਜਨੈਰ੍ਯੋ ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਃ । ਦੀਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤਰੂਪੋऽਸੌ ਪ੍ਰੀਤੋ ਯਾਤਿ ਯਮਾਲਯੇ ॥ ੨,੩੪.

ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਕ੍ਵੇ ਮृਨ੍ਮਯੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਦੁਗ੍ਧਂ ਦਤ੍ਤਂ ਦਿਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਕਾष੍ਠਤ੍ਰਯਂ ਗੁਣੈਰ੍ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯੈ ਰਾਤ੍ਰੌ ਚਤੁष੍ਪਥੇ ॥ ੨,੩੪.

ਕੱਚੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਲਈ ਦੁੱਧ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮੇऽਹ੍ਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਚ ਤृਤੀਯੇ ਚ ਤਥਾ ਖਗ । ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਥਂ ਪਿਬੇਦ੍ਦੁਗ੍ਧਂ ਪ੍ਰੇਤੋ ਵਾਯੁਵਪੁਰ੍ਧਰਃ ॥ ੨,੩੪.

ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਹਵਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਸਞ੍ਚਯਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਚਤੁਰ੍ਥੇ?ਵਾਪਿ ਸਾਗ੍ਨਿਕੇ । ਅਸ੍ਥਿਸਞ੍ਚਯਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਪਾਞ੍ਜਲਿਂ ਤਤਃ ॥ ੨,੩੪.

ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਹੱਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਅੱਗ ਨਾਲ। ਹੱਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਨੇ ਨ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਨਾਪਰਾਹ੍ਨੇ ਨ ਸਨ੍ਧਿषੁ । ਯਾਤੇ ਪ੍ਰਥਮਯਾਮੇ ਤੁ ਦਦ੍ਯਾਦਾਪਜਲਾਞ੍ਜਂਲੀਨ੍ ॥ ੨,੩੪.

ਨਾ ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ, ਨਾ ਦੁਪਹਿਰ, ਨਾ ਸ਼ਾਮ, ਨਾ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਰ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਉਦੋਂ ਪਾਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਤ੍ਤੇ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਗੋਤ੍ਰਿਣੋ ਹਿਤਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਸ੍ਵਜਾਤ੍ਯੈਃ ਪਰਜਾਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦੇਯੋ ਨਦ੍ਯਾਂ ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਃ ॥ ੨,੩੪.

ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕੁਟੰਬੀ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਤਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੈਵ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਦਾਤੁਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ । ਨਿਵृਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯਦਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਲੋਕਾਚਾਰਃ ਸਦਾਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩੪.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂ, ਤਾਂ ਹੀ ਸਦਾ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਞ੍ਚ ਗਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇ ਯਃ ਕਾष੍ਠਂ ਨਯਤੇ ਚਿਤਾਮ੍ । ਅਨੁਵ੍ਰਜੇਦ੍ਯਦਾ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩੪.

ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਕੋਈ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੇ ਚ ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਣੇ ਨਦੀਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸ਼ਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਘृਤਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੩੪.

ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਤੇ ਜਾਵੇ, ਸੌ ਵਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰੇ ਤੇ ਘਿਉਂ ਖਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਦ੍ਵਯੋਃ ਪਰਃ । ਗਚ੍ਛਤਿ ਸ੍ਵੀਯਵਰ੍ਣੇषੁ ਦਾਤੁਂ ਪ੍ਰੇਤੇ ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ ॥ ੨,੩੪.

ਸ਼ੂਦਰ ਹਰ ਥਾਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਵੈਸ਼ ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਦੂਜੀਆਂ ਦੋ ਜਾਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦਤ੍ਤੇ ਜਲਾਞ੍ਜਲੌ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍ । ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਗੋਤ੍ਰਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਿਨਾਨਿ ਨਵ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ॥ ੨,੩੪.

ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪ, ਨੌਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜਲਾਞ੍ਜਲਿਂ ਤਥਾ ਦਾਤੁਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਨੇ ਮृਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਅਧ੍ਵਨ੍ਯਪਿ ਗृਹੇऽਪਿ ਵਾ । ਵਿਸ਼੍ਲੇषਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਨ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਿਹਿਤੋ ਬੁਧੈਃ ॥ ੨,੩੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਰਾਹ ਤੇ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਜਨਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰਤੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪृष੍ਠਤੋ ਨਵਸਞ੍ਚਯਃ । ਆਚਮਨਂ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਪਾषਾਣੋਪਰਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤੈਃ ॥ ੨,੩੪.

ਔਰਤਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਸੋਗ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਿੱਛੇ; ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍षਪਾਨ੍ ਦੂਰ੍ਵਾਃ ਪੂਰ੍ਣਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿਲੋਕਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਨ੍ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਨਾਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੨,੩੪.

ਪੂਰੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਜੌ, ਸਰੋਂ ਤੇ ਦੁੱਬ ਦੀ ਘਾਸ ਵੇਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚੱਬਣੇ ਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੋਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਨ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਗृਹਾਨ੍ਨਞ੍ਚ ਨ ਭੋਜਯੇਤ੍ । ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਮृਨ੍ਮਯੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਉਤ੍ਤਾਨਞ੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੨,੩੪.

ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਲਟਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

ਮृਤਕਸ੍ਯ ਗੁਣਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਯਮਗਾਥਾਂ ਸਮੁਦ੍ਗਿਰੇਤ੍ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੇ ਚ ਧ੍ਯਾਤਵ੍ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮੋਪਸਞ੍ਚਿਤੇ ॥ ੨,੩੪.

ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਗੁਣ ਬਿਆਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਯਮ ਦੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲਬ੍ਧੇਨੈਵ ਚ ਦੇਹੇਨ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸੁਕृਤਦੁष੍ਕृਤੇ । ਵਾਯੁਰੂਪੋ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯੇਵ ਵਾਯੁਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩੪.

ਜਿਹੜਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦਸ਼ਾਹਕਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਯਾ ਕੁਟੀ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਨਵਕੈਃ षੋਡਸ਼ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਹਿ ਕੁਟੀਂ ਨਰਃ ॥ ੨,੩੪.

ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਕ ਝੋਪੜੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨੌਂ ਜਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਝੋਪੜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਿਲੈਰ੍ਦਰ੍ਭੈਸ਼੍ਚ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਵੈ ਕੁਟੀ ਧਾਤੁਮਯੀ ਭਵੇਤ੍ । ਪਞ੍ਚ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਤੁ ਯੇਨ ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਰੋਹਤਿ ॥ ੨,੩੪.

ਤਿਲ ਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਝੋਪੜੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰਤਨ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਯਦਾ ਪੁष੍ਪਂ ਪ੍ਰਨष੍ਟਂ ਹਿ ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਂ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਆਦਰਾਚ੍ਚ ਤਤੋ ਭੂਮੌ ਤਿਲਦਰ੍ਭਾਨ੍ਵਿਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ॥ ੨,੩੪.

ਜਦੋਂ ਫੁੱਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿਲ ਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪਸ਼ੁਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਵਰਤ੍ਵੇ ਚ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸ ਜਾਯਤੇ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਨ੍ਤੁਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਰੋਪਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੨,੩੪.

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਪੌਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਭੇਟ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਧਨ੍ਵਿਨਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਮੁਕ੍ਤੋ ਬਾਣਸ੍ਤਦਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਯਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਕृਤਂ ਤਸ੍ਯੋਪਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੨,੩੪.

ਜਿਵੇਂ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਤੀਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਸ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੱਕ ਉਹ ਭੇਟ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਾਵਨ੍ਨੋਤ੍ਪਾਦਿਤੋ ਦੇਹਸ੍ਤਾਵਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧੈਰ੍ਨ ਪ੍ਰੀਣਨਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿਭ੍ਰਮਮਾਪਨ੍ਨੋ ਦਸ਼ਾਹੇਨ ਚ ਤਰ੍ਪਿਤਃ ॥ ੨,੩੪.

ਜਦ ਤੱਕ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਂ ਨ ਯਸ੍ਯਾਭੂਦਾਕਾਸ਼ੇ ਭ੍ਰਮਤੇ ਤੁ ਸਃ । ਦਿਨਤ੍ਰਯਂ ਵਸਂਸ੍ਤੋਯੇ ਅਗ੍ਨਾਵਪਿ ਦਿਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ੇ ਵਸਤੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਿਨਮੇਕਨ੍ਤੁ ਵਾਸਕੇ ॥ ੨,੩੪.

ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਦਗ੍ਧੇ ਦੇਹੇ ਚ ਵਹ੍ਨੌ ਚ ਜਲੇਨੈਵ ਤੁ ਤਰ੍ਪਿਤਃ । ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਨਾਨਂ ਜਲੇਨੈਵ ਪੂਪਕੈਃ ਕृਸ਼ਰੈਰ੍ਗृਹੇ ॥ ੨,੩੪.

ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਤੇ ਖੀਚੜੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।