ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਨ ਚਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਪੋषਯੇਤ੍ । ਨ ਜਲਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤृषਾ ਯੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ ॥ ੨,੩੩.

ਉਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਸਕੇ; ਉਥੇ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਕ੍ਸ਼ੁਧਯਾ ਪੀਡਿਤੋ ਯਾਤਿ ਤृष੍ਣਯਾ ਚ ਮਹਾਪਥੇ । ਸ਼ੀਤੇਨ ਕਮ੍ਪਤੇ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਮਮਾਰ੍ਗੇऽਤਿਦੁਰ੍ਗਮੇ ॥ ੨,੩੩.

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਯਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਠੰਡੀ ਨਾਲ ਕੰਪਦਾ ਹੈ।

ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਪਾਪਂ ਸ ਪਨ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ਃ । ਸੁਦੀਨਾਃ ਕृਪਣਾ ਮੂਢਾ ਦੁਃ ਖੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਤਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ, ਮਾੜੇ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰੁਦਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣਂ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦ੍ਦ੍ਰੋਹਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਚ । ਆਤ੍ਮਕਰ੍ਮਕृਤੈਰ੍ਦੇषੈਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ॥ ੨,੩੩.

ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਰਾਉਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦਗਾ-ਭਰਿਆ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ।

ਈਦृਗ੍ਵਿਧਃ ਸ ਵੈ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਦਾਰੁਣਃ ਖਗ । ਵਿਤृष੍ਣਾ ਯੇ ਨਰਾ ਲੋਕੇ ਸੁਖਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੩੩.

ਇਹ ਰਸਤਾ ਐਸਾ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਯਾਨਿਯਾਨਿ ਚ ਦਾਨਾਨਿ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵੈਃ । ਤਾਨਿਤਾਨ੍ਯੁਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯਮਲੋਕੇ ਪੁਰਃ ਪਥਿ ॥ ੨,੩੩.

ਜੋ-ਜੋ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਦਾਨ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਪਿਨੋ ਨੋਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਦਾਹਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਜਲਾਞ੍ਜਲਿ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਵਾਯੁਭੂਤਾਸ੍ਤੇ ਯੇ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਿਣਃ ॥ ੨,੩੩.

ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਜਾਂ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਉਹ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਪਾਪੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।

ਈਦृਸ਼ਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਤਦ੍ਰੌਦ੍ਰਂ ਕਥਿਤਂ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਮਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ ੨,੩੩.

ਇਹ ਰੌਦਰ ਰਸਤਾ, ਹੇ ਸੁਵਰਤ, ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਯਾਮ੍ਯਨੈਰृਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪੁਰਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਂ ਵਜ੍ਰਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਮਭੇਦ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ॥ ੨,੩੩.

ਯਮ ਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਵਸਵਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੀ ਹੀਰੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵਯ ਤੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।

ਚਤੁਰਸ਼੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵੈ ਯਸ੍ਯਾਂ ਯਮੋ ਦੂਤੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਚੌਕੋਣੀ, ਚਾਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਸੱਤ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਗੇਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਥੇ ਯਮ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਬੈਠਾ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜ੍ਵਾਲਾਰ੍ਕਤੈਜਸਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਦਿਵਯ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਤਦ੍ਗੁਹਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਕਾਞ੍ਚਨਪ੍ਰਭਮ੍ । ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਧਰਮ ਰਾਜ ਦਾ ਉਹ ਮਹਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਪੰਜ ਸੌ ਯੋਜਨ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ।

ਵृਤਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਵੈਦੂਰ੍ਯਮਣਿਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤਾਜਾਲਗਵਾਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਪਤਾਕਾਸ਼ਤਭੂषਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਖੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਲਮ ਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ; ਮੋਤੀ ਦੀ ਜਾਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ।

ਘਣ੍ਟਾਸ਼ਤਨਿਨਾਦਾਢ੍ਯਂ ਤੋਰਣਾਨਾਂ ਸ਼ਤੈਰ੍ਵृਤਮ੍ । ਏਵਮਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਣੈਰ੍ਭੂषਿਤਂ ਸਦਾ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਗੇਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਐਸੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਰ੍ਮ ਆਸਨੇ ਤੁ ਸਮੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਦਸ਼ਯੋ ਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਨੀਲਜੀਮੂਤਸਨ੍ਨਿਭੇ ॥ ੨,੩੩.

ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਧਰਮ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸਮਾਨ ਆਸਨ 'ਤੇ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ, ਕਾਲੇ ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ, ਬੈਠਾ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤੋ ਹਿਤੋ ਯਮਃ । ਭਯਦਃ ਪਾਪਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਣਾਂ ਸੁਖਪ੍ਰਦਃ ॥ ੨,੩੩.

ਯਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਧਰਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਨ੍ਦਮਾਰੁ ਤਸਂਯੋਗੈਰੁਤ੍ਸਵੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤਥਾ । ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਙ੍ਖਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਃ ਸ੍ਵਨੈਃ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਂਖ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੁਰਮਧ੍ਯਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਤੁ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਗृਹਮ੍ । ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਸਂਖ੍ਯਾਨਾਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇ ਪਚੀਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯਂ ਲੋਹਪ੍ਰਾਕਾਰਵੋष੍ਟਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਤੋਲੀਸ਼ਤਸਂਚਾਰਂ ਪਤਤਾਕਾਸ਼ਤਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਘਰ ਦਸ ਯੂਨਿਟ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ।

ਦੀਪਿਕਾਸ਼ਤਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਗੀਤਧ੍ਵਨਿਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਚਿਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਗृਹਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਦੀਵੇ ਜਗਮਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਦਾ ਘਰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਣਿਮੁਕ੍ਤਾਮਯੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਆਸਨੇ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤੇ । ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਗਣਯਤ੍ਯਾਯੁਰ੍ਮਾਨੁषੇष੍ਵਿਤਰੇषੁ ਚ ॥ ੨,੩੩.

ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸ ਸੁਕृਤੇ ਦੁष੍ਕृਤੇऽਪਿ ਵਾ । ਯਦ੍ਯੇਨੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਦ੍ਵੈ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਮਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਾष੍ਟਦੋषਰਹਿਤਂ ਕृਤ ਕਰ੍ਮ ਲਿਖਤ੍ਯਸੌ । ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਾਲਯਾਤਾਚ੍ਯਾਂ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਮਹਾਗृਹਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਦਸ ਤੇ ਅਠ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਮ ਲਿਖਦਾ ਹੈ; ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਲ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚਾਪਿ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਲਤਾਵਿਸ੍ਫੋਟਕਸ੍ਯ ਚ । ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਕਾਲ ਪਾਸ਼ਸ੍ਯ ਅਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯਾਰੁਚੇਸ੍ਤਥਾ ॥ ੨,੩੩.

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ੂਲ ਤੇ ਲਤਾ-ਫਟਣ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਹਨ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਾਲ ਦੀ ਫਾਹੀ, ਅਜੀਰਨ ਤੇ ਭੁੱਖ ਮਿਟਣ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਹਨ।

ਮਧ੍ਯਪੀਠੋਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਞੇਯੋ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਵਿषਚਿਕਾ । ਐਸ਼ਨ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸ਼ਿਰੋऽਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਞ੍ਚੈਵ ਮृਕਤਾ ॥ ੨,੩੩.

ਮੱਧਲੇ ਆਸਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਿਸ਼-ਜਵਰ ਦਾ ਹਾਲ ਹੈ; ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦਰਦ ਦਾ ਹਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਨੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋੜ ਦਾ ਹਾਲ ਹੈ।

ਅਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਨੈਰृਤ੍ਯਾਂ ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ ਦਾਹਸਂਜ੍ਞਕਃ । ਏਭਿਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਃ ਸ ਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੨,੩੩.

ਨੈਰਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਸਤ ਦਾ ਹਾਲ ਹੈ, ਵਾਯੁ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਲਖਤ੍ਯਸੌ । ਧਰ੍ਮਰਾਜਗृਹਦ੍ਵਾਰਿ ਦੂਤਾਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਥਾ ਨਿਸ਼ਿ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾ ਨਰਾਧਮਾਃ ॥ ੨,੩੩.

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਲਿਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਤਾਰਕਸ਼ ਦੇ ਦੂਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਪਕ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਯਮਦੂਤੈਰ੍ਮਹਾਪਾਸ਼ੈਰ੍ਹਨ੍ਯਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਮੁਦ੍ਗਰੈਃ । ਵਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵਿਧੈਃ ਪਾਪੈਃ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਕृਤੈਰ੍ਨਰਾਃ ॥ ੨,੩੩.

ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਵੱਡੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਨਾਪ੍ਰਹਾਰਣਾਗ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਨਾਨਾਯਨ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤਥਾ ਪਰੇ । ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣਃ ਕ੍ਰਕਚੈਃ ਕਾष੍ਠਵਦ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ॥ ੨,੩੩.

ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇਜ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਰਕਚ (ਆਰੀ) ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਦੋ-ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹਨ।