ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਭਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਕਰ੍ਮਣੈਵਾਭਿਪਦ੍ਯਤੇ । ਅਧੋਮੁਖਂ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਪਾਦਂ ਗਰ੍ਭਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕਰ੍षਤਿ ॥ ੨,੩੨.

ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ—all ਕੁਝ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ, ਹਵਾ ਜੀਵ ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਜਨ੍ਮਤੋ ਵੈष੍ਣਵੀ ਮਾਯਾ ਸਂਮੋਹਯਤਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕृਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਜੀਵ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਕृਤਾਦੁਤ੍ਤਮੋ ਭੋਗਭੋਗ੍ਯਵਾਨ੍ ਸੁਕੁਲੇ ਭਵੇਤ੍ । ਯਥਾਯਥਾ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਤਤ੍ਕੁਲੇ ਹੀਨੇ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਜਿਸ ਨੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚ ਘਰਾਣੇ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਤਨਾ ਹੀਨ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤੋ ਮੂਰ੍ਖਃ ਪਾਪਕृਦ੍ਦੁਃਖਭਾਜਨਮ੍ । ਅਤਃ ਪਰਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤੇ ਕਥਯਾਮਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੨,੩੨.

ਗਰੀਬ, ਬਿਮਾਰ, ਮੂਰਖ, ਪਾਪੀ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਾਗੀ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ, ਖਗੇਸ਼ਵਰ?

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩੩ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜਨ੍ਤੋਃ ਕਥਿਤਂ ਮਯਿ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਕੇ । ਯਮਲੋਕਃ ਕਿਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ । ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਅਧ੍ਵਾ ਚੈਵ ਕਿਯਾਨ੍ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੨,੩੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਿਤਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਹਨ? ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।

ਕੈਸ਼੍ਚ ਪਾਪੈਃ ਕृਤੈਰ੍ਦੇਵ ਕੇਨ ਵਾ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣਾ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਥਯਸ੍ਵ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ ੨,੩੩.

ਕਿਹੜੇ ਪਾਪਾਂ ਜਾਂ ਕਿਹੜੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । षਟਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਯਮਲੋਕਸ੍ਯ ਚਾਧ੍ਵਾਨਮਨ੍ਤਰਾ ਮਾਨੁषਸ੍ਯ ਚ ॥ ੨,੩੩.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਛਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਤੇ ਯਮ ਲੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।

ਧ੍ਮਾਤਤਾਮ੍ਰਮਿਵਾਤਪ੍ਤੋ ਜ੍ਵਲਦ੍ਦੁਰ੍ਗੋ ਮਹਾਪਥਃ । ਤਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਪਿष੍ਠਾ ਮਾਨਵਾ ਮੂਢਚੇਤਸਃ ॥ ੨,੩੩.

ਜਿਵੇਂ ਭੱਟੀ ਵਿੱਚ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਮਬਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਕ ਭੜਕਦਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਾਪੀ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਣ੍ਟਕਾਸ਼੍ਚ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਵੈ ਵਿਵਿਧਾ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ । ਤੈਸ੍ਤੁਵਾਲੁਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਹੁਤਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਥੋਲ੍ਬਣਃ ॥ ੨,੩੩.

ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਡੇ ਹਨ; ਉਹ ਕੰਡੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਵੀ ਹੈ।

ਵृਕ੍ਸ਼ਚ੍ਛਾਯਾ ਨ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਮਤੇ ਨਰਃ । ਗृਹੀਤਃ ਕਾਲਪਾਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਕृਤੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰੁਲ੍ਬਣੈਃ ॥ ੨,੩੩.

ਉਥੇ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਛਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਰਾਮ ਕਰ ਸਕੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਨ ਚਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਪੋषਯੇਤ੍ । ਨ ਜਲਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤृषਾ ਯੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ ॥ ੨,੩੩.

ਉਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਸਕੇ; ਉਥੇ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਕ੍ਸ਼ੁਧਯਾ ਪੀਡਿਤੋ ਯਾਤਿ ਤृष੍ਣਯਾ ਚ ਮਹਾਪਥੇ । ਸ਼ੀਤੇਨ ਕਮ੍ਪਤੇ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਮਮਾਰ੍ਗੇऽਤਿਦੁਰ੍ਗਮੇ ॥ ੨,੩੩.

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਯਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਠੰਡੀ ਨਾਲ ਕੰਪਦਾ ਹੈ।

ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਪਾਪਂ ਸ ਪਨ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ਃ । ਸੁਦੀਨਾਃ ਕृਪਣਾ ਮੂਢਾ ਦੁਃ ਖੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਤਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ, ਮਾੜੇ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰੁਦਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣਂ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦ੍ਦ੍ਰੋਹਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਚ । ਆਤ੍ਮਕਰ੍ਮਕृਤੈਰ੍ਦੇषੈਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ॥ ੨,੩੩.

ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਰਾਉਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦਗਾ-ਭਰਿਆ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ।

ਈਦृਗ੍ਵਿਧਃ ਸ ਵੈ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਦਾਰੁਣਃ ਖਗ । ਵਿਤृष੍ਣਾ ਯੇ ਨਰਾ ਲੋਕੇ ਸੁਖਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੩੩.

ਇਹ ਰਸਤਾ ਐਸਾ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਯਾਨਿਯਾਨਿ ਚ ਦਾਨਾਨਿ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵੈਃ । ਤਾਨਿਤਾਨ੍ਯੁਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯਮਲੋਕੇ ਪੁਰਃ ਪਥਿ ॥ ੨,੩੩.

ਜੋ-ਜੋ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਦਾਨ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਪਿਨੋ ਨੋਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਦਾਹਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਜਲਾਞ੍ਜਲਿ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਵਾਯੁਭੂਤਾਸ੍ਤੇ ਯੇ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਿਣਃ ॥ ੨,੩੩.

ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਜਾਂ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਉਹ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਪਾਪੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।

ਈਦृਸ਼ਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਤਦ੍ਰੌਦ੍ਰਂ ਕਥਿਤਂ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਮਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ ੨,੩੩.

ਇਹ ਰੌਦਰ ਰਸਤਾ, ਹੇ ਸੁਵਰਤ, ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਯਾਮ੍ਯਨੈਰृਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪੁਰਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਂ ਵਜ੍ਰਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਮਭੇਦ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ॥ ੨,੩੩.

ਯਮ ਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਵਸਵਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੀ ਹੀਰੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵਯ ਤੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।

ਚਤੁਰਸ਼੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵੈ ਯਸ੍ਯਾਂ ਯਮੋ ਦੂਤੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਚੌਕੋਣੀ, ਚਾਰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਸੱਤ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਗੇਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਥੇ ਯਮ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਬੈਠਾ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜ੍ਵਾਲਾਰ੍ਕਤੈਜਸਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਦਿਵਯ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਤਦ੍ਗੁਹਂ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਕਾਞ੍ਚਨਪ੍ਰਭਮ੍ । ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਧਰਮ ਰਾਜ ਦਾ ਉਹ ਮਹਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਪੰਜ ਸੌ ਯੋਜਨ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ।

ਵृਤਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਵੈਦੂਰ੍ਯਮਣਿਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤਾਜਾਲਗਵਾਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਪਤਾਕਾਸ਼ਤਭੂषਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਖੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੀਲਮ ਤੇ ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ; ਮੋਤੀ ਦੀ ਜਾਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ।

ਘਣ੍ਟਾਸ਼ਤਨਿਨਾਦਾਢ੍ਯਂ ਤੋਰਣਾਨਾਂ ਸ਼ਤੈਰ੍ਵृਤਮ੍ । ਏਵਮਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਣੈਰ੍ਭੂषਿਤਂ ਸਦਾ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਗੇਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਐਸੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਰ੍ਮ ਆਸਨੇ ਤੁ ਸਮੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਦਸ਼ਯੋ ਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਨੀਲਜੀਮੂਤਸਨ੍ਨਿਭੇ ॥ ੨,੩੩.

ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਧਰਮ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸਮਾਨ ਆਸਨ 'ਤੇ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ, ਕਾਲੇ ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ, ਬੈਠਾ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤੋ ਹਿਤੋ ਯਮਃ । ਭਯਦਃ ਪਾਪਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਣਾਂ ਸੁਖਪ੍ਰਦਃ ॥ ੨,੩੩.

ਯਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਧਰਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਨ੍ਦਮਾਰੁ ਤਸਂਯੋਗੈਰੁਤ੍ਸਵੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤਥਾ । ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਙ੍ਖਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਃ ਸ੍ਵਨੈਃ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਂਖ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੁਰਮਧ੍ਯਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਤੁ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਗृਹਮ੍ । ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਸਂਖ੍ਯਾਨਾਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇ ਪਚੀਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯਂ ਲੋਹਪ੍ਰਾਕਾਰਵੋष੍ਟਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਤੋਲੀਸ਼ਤਸਂਚਾਰਂ ਪਤਤਾਕਾਸ਼ਤਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਉਹ ਘਰ ਦਸ ਯੂਨਿਟ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ।