ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਦਚਕ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਬਿਨ੍ਦੁਚਕ੍ਰੇ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਲੋਚਨਸ੍ਥਃ ਕੁਜੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਹृਦਯੇ ਚ ਬੁਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੨,੩੨.

ਨਾਦ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਿੰਦੂ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਚੰਦ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੰਗਲ ਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਬੁਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਥਾਨੇ ਗੁਰੁਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰੁਕ੍ਰੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਨਾਭਿਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਨ੍ਦੋ ਮੁਖੇ ਰਾਹੁਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਦਾ ॥ ੨,੩੨.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ, ਸ਼ੁਕਰ ਵਿਚ ਸ਼ੁਕਰ, ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਸ਼ਨੀ, ਤੇ ਮੁਹਾਂ ਵਿਚ ਰਾਹੂ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪਾਯੁ (ਦ) ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕੇਤੁਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਗ੍ਰਹਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਵਿਭਕ੍ਤਞ੍ਚ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਮਾਪਾਦਤਲਮਸ੍ਤਕਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਪਾਖਾਣੀ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਕੇਤੂ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਪੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਹਿ ਸਂਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਾ ਚ ਤृषਾ ਰੌਦ੍ਰਾ ਦਾਹੋਦ੍ਭੂਤਾ ਚ ਮੂਰ੍ਛਨਾ ॥ ੨,੩੨.

ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਦੇ ਹੀ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਤੇ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਿਆਨਕ ਪੀੜਾ ਤੇ ਮੂਰਛ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਯਤ੍ਰ ਪੀਡਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾ ਰੌਦ੍ਰਾਸ੍ਤਾ ਵੈ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਦਂਸ਼ਜਾਃ । ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਣਕਾਲੇ ਚ ਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਪੀੜਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਛੂ ਦੇ ਡੰਸ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਹਰ ਜੀਵ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਰੇ ਅਗ੍ਰੇ ਹਿ ਧਾਵਨ੍ਤਿ ਯਮਲੋਕਗਤਸ੍ਯਵੈ । ਤਪ੍ਤਵਾਲੁਕਮਧ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਦ੍ਵਹ੍ਨਿਮਧ੍ਯਤਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਤਪਦੀ ਰੇਤ ਤੇ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।

ਕੇਸ਼ਗ੍ਰਾਹੈਃ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਨੀਯਨ੍ਤੇ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ । ਪਾਪਿष੍ਠਾਸ੍ਤ੍ਵਧਮਾਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦਯਾਧਰ੍ਮਵਿਵਿਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ ੨,੩੨.

ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਘਸੀਟਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਬੁਰੇ ਤੇ ਦਇਆ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹਨ, ਤਾਰਕਸ਼।

ਯਮਲੋਕੇ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਕੁਟ੍ਯਾਂ ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਏਵਂ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ ੨,੩੨.

ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਇਕ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਕਸ਼, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਹਿ ਸਂਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਆਯੁਃ ਕਰ੍ਮ ਚ ਵਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਿਧਨਮੇਵ ਚ ॥ ੨,੩੨.

ਜੋ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਦੇ ਹੀ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਉਮਰ, ਕਰਮ, ਦੌਲਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਮੌਤ—

ਪਞ੍ਚੈਤਾਨਿ ਹਿ ਸृਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵ ਦੇਹਿਨਃ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਇਹ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਜੀਵ ਲਈ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਵ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਭਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਕਰ੍ਮਣੈਵਾਭਿਪਦ੍ਯਤੇ । ਅਧੋਮੁਖਂ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਪਾਦਂ ਗਰ੍ਭਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕਰ੍षਤਿ ॥ ੨,੩੨.

ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ—all ਕੁਝ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ, ਹਵਾ ਜੀਵ ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਜਨ੍ਮਤੋ ਵੈष੍ਣਵੀ ਮਾਯਾ ਸਂਮੋਹਯਤਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕृਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਜੀਵ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਕृਤਾਦੁਤ੍ਤਮੋ ਭੋਗਭੋਗ੍ਯਵਾਨ੍ ਸੁਕੁਲੇ ਭਵੇਤ੍ । ਯਥਾਯਥਾ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਤਤ੍ਕੁਲੇ ਹੀਨੇ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਜਿਸ ਨੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚ ਘਰਾਣੇ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਤਨਾ ਹੀਨ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤੋ ਮੂਰ੍ਖਃ ਪਾਪਕृਦ੍ਦੁਃਖਭਾਜਨਮ੍ । ਅਤਃ ਪਰਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤੇ ਕਥਯਾਮਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੨,੩੨.

ਗਰੀਬ, ਬਿਮਾਰ, ਮੂਰਖ, ਪਾਪੀ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਾਗੀ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ, ਖਗੇਸ਼ਵਰ?

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩੩ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜਨ੍ਤੋਃ ਕਥਿਤਂ ਮਯਿ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਕੇ । ਯਮਲੋਕਃ ਕਿਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ । ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਅਧ੍ਵਾ ਚੈਵ ਕਿਯਾਨ੍ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੨,੩੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਿਤਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਹਨ? ਉਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਰਾਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।

ਕੈਸ਼੍ਚ ਪਾਪੈਃ ਕृਤੈਰ੍ਦੇਵ ਕੇਨ ਵਾ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣਾ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਥਯਸ੍ਵ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ ੨,੩੩.

ਕਿਹੜੇ ਪਾਪਾਂ ਜਾਂ ਕਿਹੜੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । षਟਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਯਮਲੋਕਸ੍ਯ ਚਾਧ੍ਵਾਨਮਨ੍ਤਰਾ ਮਾਨੁषਸ੍ਯ ਚ ॥ ੨,੩੩.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਛਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਤੇ ਯਮ ਲੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ।

ਧ੍ਮਾਤਤਾਮ੍ਰਮਿਵਾਤਪ੍ਤੋ ਜ੍ਵਲਦ੍ਦੁਰ੍ਗੋ ਮਹਾਪਥਃ । ਤਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਪਿष੍ਠਾ ਮਾਨਵਾ ਮੂਢਚੇਤਸਃ ॥ ੨,੩੩.

ਜਿਵੇਂ ਭੱਟੀ ਵਿੱਚ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਮਬਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਕ ਭੜਕਦਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਾਪੀ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਣ੍ਟਕਾਸ਼੍ਚ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਵੈ ਵਿਵਿਧਾ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ । ਤੈਸ੍ਤੁਵਾਲੁਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਹੁਤਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਥੋਲ੍ਬਣਃ ॥ ੨,੩੩.

ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਡੇ ਹਨ; ਉਹ ਕੰਡੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਵੀ ਹੈ।

ਵृਕ੍ਸ਼ਚ੍ਛਾਯਾ ਨ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਮਤੇ ਨਰਃ । ਗृਹੀਤਃ ਕਾਲਪਾਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਕृਤੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰੁਲ੍ਬਣੈਃ ॥ ੨,੩੩.

ਉਥੇ ਕੋਈ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਛਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਰਾਮ ਕਰ ਸਕੇ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਨ ਚਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਪੋषਯੇਤ੍ । ਨ ਜਲਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤृषਾ ਯੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ ॥ ੨,੩੩.

ਉਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਸਕੇ; ਉਥੇ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਕ੍ਸ਼ੁਧਯਾ ਪੀਡਿਤੋ ਯਾਤਿ ਤृष੍ਣਯਾ ਚ ਮਹਾਪਥੇ । ਸ਼ੀਤੇਨ ਕਮ੍ਪਤੇ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਮਮਾਰ੍ਗੇऽਤਿਦੁਰ੍ਗਮੇ ॥ ੨,੩੩.

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ-ਕਦੇ ਯਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਠੰਡੀ ਨਾਲ ਕੰਪਦਾ ਹੈ।

ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਪਾਪਂ ਸ ਪਨ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ਃ । ਸੁਦੀਨਾਃ ਕृਪਣਾ ਮੂਢਾ ਦੁਃ ਖੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਤਮ੍ ॥ ੨,੩੩.

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ, ਮਾੜੇ ਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰੁਦਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣਂ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦ੍ਦ੍ਰੋਹਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਚ । ਆਤ੍ਮਕਰ੍ਮਕृਤੈਰ੍ਦੇषੈਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਾ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ॥ ੨,੩੩.

ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਰਾਉਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਦਗਾ-ਭਰਿਆ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ।

ਈਦृਗ੍ਵਿਧਃ ਸ ਵੈ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਦਾਰੁਣਃ ਖਗ । ਵਿਤृष੍ਣਾ ਯੇ ਨਰਾ ਲੋਕੇ ਸੁਖਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੩੩.

ਇਹ ਰਸਤਾ ਐਸਾ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਯਾਨਿਯਾਨਿ ਚ ਦਾਨਾਨਿ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਭੁਵਿ ਮਾਨਵੈਃ । ਤਾਨਿਤਾਨ੍ਯੁਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯਮਲੋਕੇ ਪੁਰਃ ਪਥਿ ॥ ੨,੩੩.

ਜੋ-ਜੋ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਦਾਨ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਪਿਨੋ ਨੋਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਦਾਹਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਜਲਾਞ੍ਜਲਿ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਵਾਯੁਭੂਤਾਸ੍ਤੇ ਯੇ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਿਣਃ ॥ ੨,੩੩.

ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਜਾਂ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਉਹ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਪਾਪੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।

ਈਦृਸ਼ਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਤਦ੍ਰੌਦ੍ਰਂ ਕਥਿਤਂ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਮਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ ੨,੩੩.

ਇਹ ਰੌਦਰ ਰਸਤਾ, ਹੇ ਸੁਵਰਤ, ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਯਾਮ੍ਯਨੈਰृਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪੁਰਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਂ ਵਜ੍ਰਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਮਭੇਦ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ॥ ੨,੩੩.

ਯਮ ਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਵਸਵਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੀ ਹੀਰੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵਯ ਤੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।