ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯਮਾਣੋ ਵਾਤੇਨ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ । ਨਿष੍ਕ੍ਰਮਤੇ ਚ ਵਿਲਪਂਸ੍ਤਦਾ ਦੁਃਖਨਿਪੀਡਿਤਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਂਸ਼੍ਚੋਦਰਾਨ੍ਮੂਰ੍ਛਾਮਸਹ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਚੇਤਨਾਂ ਚਾਸੌ ਵਾਯੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੨,੩੨.

ਉਹ ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਹਿਣ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਖੋ ਜਾਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਠੰਢਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤਂ ਵੈष੍ਣਵੀ ਮਾਯਾ ਸਮਾਸ੍ਕਨ੍ਦਤਿ ਮੋਹਿਨੀ । ਤਯਾ ਵਿਮੋਹਿਤਾਤ੍ਮਾਸੌ ਜ੍ਞਾਨਭ੍ਰਂਸ਼ਮਵਾਪ੍ਨੁਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭ੍ਰष੍ਟਜ੍ਞਾਨਂ ਬਾਲਭਾਵੇ ਤਤੋ ਜਨ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ । ਤਤਃ ਕੌਮਾਰਕਾਵਸ੍ਥਾਂ ਯੌਵਨਂ ਵृਦ੍ਧਤਾਮਪਿ ॥ ੨,੩੨.

ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਜਿੰਦ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੁਮਾਰ ਅਵਸਥਾ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।

ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਰਣਂ ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ । ਤਤਃ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤੇ ਘਟਯਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੌਤ ਤੇ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕਦਾਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨਿਰਯਂ ਨਰਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਚ ਨਿਰਯਂ ਚੈਵ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਰਕ ਨੂੰ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਸਵਰਗ ਤੇ ਨਰਕ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਦਾਚਿਦ੍ਭੁਕ੍ਤਕਰ੍ਮਾ ਚ ਭੁਵਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕੇ ਨਰਕੇ ਚੈਵ ਭੁਕ੍ਤਪ੍ਰਾਯੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ॥ ੨,੩੨.

ਕਦੇ ਕਦੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਭੋਗ ਮੁਕਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਰਕੇषੁ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਮੇਤਦ੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਿਨਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਮੋਦਨ੍ਤੇ ਪਾਤ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਨਾਰਕੈਃ ॥ ੨,੩੨.

ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਰਕ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗੇऽਪਿ ਦੁਃ ਖਮਤੁਲਂ ਯਦਾਰੋਹਣਕਾਲਤਃ । ਪ੍ਰਭृਤ੍ਯਹਂ ਪਤਿष੍ਯਾਮੀਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਵੱਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਥੋਂ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂਗਾ।'

ਨਾਰਕਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਮਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਏਵਂ ਗਤਿਮਹਂ ਗਨ੍ਤੇਤ੍ਯਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮਨਿਰ੍ਵृਤਃ ॥ ੨,੩੨.

ਨਰਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

ਗਰ੍ਭਵਾਸੇ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਯੋਨਿਜਮ੍ । ਜਾਤਸ੍ਯ ਬਾਲਭਾਵੇऽਪਿ ਵृਦ੍ਧਤ੍ਵੇ ਦੁਃਖਮੇਵ ਚ ॥ ੨,੩੨.

ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਬਚਪਨ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਾਮੇਰ੍ष੍ਯਾਕ੍ਰੋਧਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਯੌਵਨੇऽਪਿ ਚ ਦੁਃ ਸਹਮ੍ । ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਯਾ ਵृਦ੍ਧਤਾ ਚ ਮਰਣੇ ਦੁਃਖਮੁਤ੍ਕਟਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਕਾਮ, ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਢਾਪਾ ਮਾੜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕृष੍ਯਮਾਣਸ਼੍ਚ ਯਾਮ੍ਯੈਃ ਸ ਨਰਕੇऽਪਿ ਚ ਯਾਤ੍ਯਧਃ । ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਾਜ੍ਜਨ੍ਮ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਰਣਂ ਦੁष੍ਕਰਂ ਤਥਾ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਨੀਵੇਂ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੁੜ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੇऽਸ੍ਮਿਜ੍ਜਨ੍ਤਵੋ ਘਟਯਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ । ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੈਰ੍ਬਧੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾ ਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਸਕृਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਪੁਰਾਣੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਚੱਕੀ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਸੁਖਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਦੁਃ ਖਸ਼ਤਾਕੁਲੇ । ਵਿਨਤਾਸੁਤ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਯਤਿਤਵ੍ਯਂ ਤਤੋ ਨਰੈਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਥਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਕਥਯਾਮਿ ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਸ਼੍ਰਂ ਪृष੍ਟਂ ਵਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸ੍ਪृਹਾ ॥ ੨,੩੨.

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਮਧ੍ਯੇ ਕृਤਮਹਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਦ੍ਵਯਸ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਮਯੋਤ੍ਤਰਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਯਾਪਿ ਤृਤੀਯਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਂ ਚ ਵਿਧੀਯਤਾਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਹਾਡੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕृਤ੍ਯਮਿਤਿ ਤ੍ਵਂ ਪृष੍ਟਵਾਨਸਿ । ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰਂ ਤੂਕ੍ਤਂ ਕਥਯਾਮਿ ਸਮਾਸਤਃ ॥ ੨,੩੨.

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਆਸਨ੍ਨਮਰਣਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषਂ ਸ੍ਨਾਪਯੇਤ੍ਤਤਃ । ਗੋਮੂਤ੍ਰਗੋਮਯਸੁਮृਤ੍ਤੀਰ੍ਥੋਦਕਕੁਸ਼ੋਦਕੈਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਉਮੂਤਰ, ਗਉਮਯ, ਸੁੱਚੀ ਮਿੱਟੀ, ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸਸੀ ਪਰਿਧਾਰ੍ਯਾਥ ਧੌਤੇ ਤੁ ਸ਼ੁਚਿਨੀ ਸ਼ੁਭੇ । ਦਰ੍ਭਾਣ੍ਯਾਦੌ ਸਮਾਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਰਾਨ੍ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਚ ॥ ੨,੩੨.

ਫਿਰ, ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧੋ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਘਾਸ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਵਿਛਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਤਿਲਾਨ੍ ਗੋਮਯਲਿਪ੍ਤਾਯਾਂ ਭੂਮੌ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਗਉਮਯ ਨਾਲ ਲਿਪੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਥੇ ਤਿਲ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਗੁਦਕ੍ਸ਼ਿਰਸਂ ਵਾਪਿ ਮੁਖੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਂ ਵਿਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ੇਪੇਤ੍ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾ ਤਤ੍ਰ ਤੁਲਸੀ ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੨,੩੨.

ਸਿਰ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਹੇ ਖਗਪਤੀ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਿਧੇਯਾ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦੀਪਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲਯੇਤ੍ਪੁਨਃ । ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯੇਤਿ ਜਪਸ੍ਤਥਾ ॥ ੨,੩੨.

ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਇਆ' ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਆਦੌ ਤੁ ਪ੍ਰਣਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੂਜਾਦਾਨੇ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤੇ । ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਪੁष੍ਪਧੂਪਾਦਿਭਿਸ੍ਤਤਃ ॥ ੨,੩੨.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਓਮ' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਤੇ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੈਃ ਸ੍ਤਵੈਃ ਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ਧ੍ਯਾ ਨਯੋਗੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਦੀਨਾਨਾਥੇਭ੍ਯ ਏਵ ਚ ॥ ੨,੩੨.

ਨਮਸਕਾਰ, ਭਜਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਗਾ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਲਾਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੇ ਮਿਤ੍ਰੇ ਕਲਤ੍ਰੇ ਚ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਧਾਨ੍ਯਧਨਾਦਿषੁ । ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਨ੍ਮਮਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਾਦੌ ਹृਦਿ ਸ੍ਮਰਨ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਖੇਤ, ਅਨਾਜ, ਧਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਮਤਾ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਉਚ੍ਚੈਃ ਪੁਰੁषਸੂਕ੍ਤਂ ਚ ਯਦਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਪਦਸ੍ਤਦਾ । ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਪਠੇਯੁਸ੍ਤੇ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਨਿਜੇ ਜਨੇ ॥ ੨,੩੨.

ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਜਣੇ ਲਈ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਨ।

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਮृਤ੍ਯਾਵੁਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਫਲਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ੍ਯ ਸਮਾਸਾਤ੍ਤੇ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਸ਼ੁਚਿਤਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰਪਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਹृਤਿਸ੍ਤਤਃ । ਤਤੋ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵਫਲਪ੍ਰਦਾ ॥ ੨,੩੨.

ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।