ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ऋਤੁਕਾਲੇ ਚ ਨਾਰੀਣਾਂ ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਦਿਨਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਪੁਰਾ ਵृਤ੍ਰਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਚਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਕ੍ਰਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਤਾਰ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍ । ਤਾਵਨ੍ਨਾਲੋਕ੍ਯਤੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪਾਪਂ ਯਾਵਦ੍ਵਪੁਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ, ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਪਾਪੀ ਸਰੀਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।

ਪ੍ਰਥਮੇऽਹਨਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲੀ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਾਤਿਨੀ । ਤृਤੀਯੇ ਰਜਕੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਚਤੁਰ੍ਥੇऽਹਨਿ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੩੨.

ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਚੰਡਾਲਣ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤਣ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਧੋਬਣ, ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ਪਿਤृਦੇਵਾਨਾਂ ਭਵੇਦ੍ਯੋਗ੍ਯਾ ਕृਤਾਰ੍ਚਨੇ । ਸਪ੍ਤਾਹਮਧ੍ਯੇ ਯੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਤ੍ਸਂਮ੍ਭੂਤਿਰ੍ਮਲਿਮ੍ਲੁਚਾ ॥ ੨,੩੨.

ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਗਰਭ ਠਹਿਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਲੀ ਮਹਿਲਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿषੇਕਸਮਯੇ ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਯਾਦृਕ੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਤਾਦृਗ੍ਗਰ੍ਭਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਜਾਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋऽਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਰਾਤ੍ਰਿषੁ । ਪੂਰ੍ਵਸਪ੍ਤਮਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਸਂਵਿਸ਼ੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਜੋੜੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਅੰਜੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 'ਤੇ ਧੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋੜੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

षੋਡਸ਼ਰ੍ਤੁਰ੍ਨਿਸ਼ਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਦਾਹृਤਃ । ਯਾ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਮੀ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਤ੍ਰ ਚੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੋਲਾਂ ਰਾਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਚੌਦਵੀਂ ਰਾਤ ਗਰਭ ਠਹਿਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ—

ਗੁਣਭਾਗ੍ਯਨਿਧਿਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਾਯੇਤ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਸਾ ਨਿਸ਼ਾ ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯੈਰ੍ਨ ਲਭ੍ਯੇਤ ਖਗਾਧਿਪ ॥ ੨,੩੨.

—ਉਸ ਰਾਤ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਤੇ ਧਰਮੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਰਾਤ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾਹਮਧ੍ਯਤਃ । ਪਞ੍ਚਮੇऽਹਨਿ ਨਾਰੀਣਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਅਕਸਰ, ਅੱਠਵੀਂ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਰਭ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਟੁਕ੍ਸ਼ਾਰਞ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਞ੍ਚ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮੁष੍ਣਞ੍ਚ ਦੂਰਤਃ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੋषਧੀਪਾਤ੍ਰਂ ਬੀਜਞ੍ਚਾਪ੍ਯਮृਤਾਯਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਕੜਵਾ, ਨਮਕੀਨ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਗਰਮ ਖਾਣਾ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ, ਦਵਾਈ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰਾ ਤੇ ਬੀਜ—ਇਹ ਸਭ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਪ੍ਤ੍ਵਾ ਨਰਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ਫਲਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵਾਤਪੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯ ਸ਼ੀਤਲਂ ਕੇਵਲਂ ਚਰੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਜੇ ਮਰਦ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੀਜ ਬੋਵੇ, ਤਾਂ ਠੀਕ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਠੰਢੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਾਮ੍ਬੂਲਪੁष੍ਪਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਵਸ੍ਤ੍ਰਭृਤ੍ । ਧਰ੍ਮਮਾਦਾਯ ਮਨਸਿ ਸੁਤਲ੍ਪਂ ਸਂਵਿਸ਼ੇਤ੍ਪੁਮਾਨ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਪਾਨ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਰਦ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਿषੇਕਸਮਯੇ ਯਾਦृਙ੍ਨਰਚਿਤ੍ਤਵਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਤਾਦृਕ੍ਸ੍ਵਭਾਵਸਮ੍ਭੂਤਿਰ੍ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਗਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਮਰਦ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਭਾਅ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਯੋਗੇ ਪਿਣ੍ਡੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਵਰ੍ਧਤੇ ਜਠਰੇ ਜਨ੍ਤੁਸ੍ਤਾਰਾਪਤਿਰਿਵਾਮ੍ਬਰੇ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਤੇ ਰਕਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਚੈਤਨ੍ਯਂ ਬੀਜਰੂਪਂ ਹਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਾਮਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਞ੍ਚ ਯਦਾ ਹ੍ਯੇਕਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ॥ ੨,੩੨.

ਚੇਤਨਾ ਸਦਾ ਬੀਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ, ਮਨ ਤੇ ਬੀਜ ਇਕਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—

ਤਦਾ ਦ੍ਰਾਵਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯੋषਾਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇ ਨਰਃ । ਰਕ੍ਤਾਧਿਕ੍ਯੇ ਭਵੇਨ੍ਨਾਰੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯੇ ਭਵੇਤ੍ਪੁਮਾਨ੍ ॥ ੨,੩੨.

—ਉਦੋਂ ਮਰਦ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਕਤ ਵਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਧੀ, ਜੇ ਬੀਜ ਵਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਯੋ ਸਾਮ੍ਯੇ ਗਰ੍ਭਾਃ षਣ੍ਡਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਕਲਿਲਂ ਬੁਦ੍ਵਦਂ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਦਿਨੈਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜੇ ਬੀਜ ਤੇ ਰਕਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਨਪੁੰਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਗੰਢ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਪਲੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ ਭਵੇਨ੍ਮਾਂਸਂ ਮਿਸ਼੍ਰਧਾਤੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਘਨਂ ਮਾਂਸਞ੍ਚ ਵਿਂਸ਼ਾਹੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋ ਵਰ੍ਧਤੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਚੌਦਵੀਂ ਦਿਨ ਮਾਸ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੇਂ ਦਿਨ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾ ਮਾਸ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਮੇ ਚਾਹ੍ਨਿ ਬਲਂ ਪੁष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ । ਤਥਾ ਮਾਸੇ ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ ਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਧਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਪਚੀਸਵੇਂ ਦਿਨ ਤਾਕਤ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਸਦ੍ਵਯੇ ਤੁ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਤ੍ਵਚਾ ਮੇਦਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ । ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥੀਨਿ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਾਸੈਃ ਕੇਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਕੇ ॥ ੨,੩੨.

ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਚਮੜੀ ਤੇ ਚਰਬੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮੱਜਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਵਾਲ ਤੇ ਨਖ ਪੈਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਰ੍ਣੌ ਚ ਨਾਸਿਕੇ ਵਕ੍ਸ਼ੋ ਜਾਯੇਰਨ੍ਮਾਸਿ ਪਞ੍ਚਮੇ । ਕਣ੍ਠਰਨ੍ਧ੍ਰੋਦਰਂ षष੍ਠੇ ਗੁਹ੍ਯਾਦਿਰ੍ਮਾਸਿ ਸਪ੍ਤਮੇ ॥ ੨,੩੨.

ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਕੰਨ, ਨੱਕ ਦੇ ਛੇਦ ਤੇ ਛਾਤੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਗਲਾ, ਅੰਦਰਲੇ ਖੋਖਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਪੇਟ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਗਰ੍ਭੋ ਮਾਸੈਰਥਾष੍ਟਭਿਃ । ਅष੍ਟਮੇ ਚਲਤੇ ਜੀਵੋ ਧਾਤ੍ਰੀਗਰ੍ਭੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਨਵਮੇਮਾਸਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੌਜੌ ਦृਢਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਬੱਚਾ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਆਤਮਾ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ 'ਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਿਲਦੀ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਆਉਣ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਵਾਸਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਨਾਰੀ ਵਾਥ ਨਰੋ ਵਾਥ ਨਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾਭਿਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਅਵਧੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੁੜੀ, ਮੁੰਡਾ ਜਾਂ ਨਪੁੰਸਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਰਯਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਂ षਾਟ੍ਕੌਸ਼ਿਕਸਮਾਯੁਤਮ੍ । ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮੋਪੇਤਂ ਦਸ਼ਨਾਡੀਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਛੇ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੇ ਦੱਸ ਨਾਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਪ੍ਰਾਣਗੁਣੋਪੇਤਂ ਯੋ ਜਾਨਾਤਿ ਸ ਯੋਗਵਿਤ੍ । ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਂਸਾਨਿ ਰੋਮ ਰਕ੍ਤਂ ਬਲਂ ਤਥਾ ॥ ੨,੩੨.

ਦੱਸ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੈ। ਮੱਜਾ, ਹੱਡੀਆਂ, ਬੀਜ, ਮਾਸ, ਵਾਲ, ਲਹੂ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

षਾਟ੍ਕੌਸ਼ਿਕਮਿਦਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨ੍ਤੋਃ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਮ੍ । ਨਵਮੇ ਦਸ਼ਮੇ ਮਾਸਿ ਜਾਯਤੇ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਃ ॥ ੨,੩੨.

ਇਹ ਛੇ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਜਾਂ ਦਸਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਤਿਵਾਤੈਃ ਸਮਾਕृष੍ਟਃ ਪੀਡਯਾ ਵਿਹ੍ਵਲੀਕृਤਃ । ਪੁष੍ਟੋ ਨਾਡ੍ਯਾਃ ਸੁषੁਮ੍ਣਾਯਾ ਯੋषਿਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤ੍ਵਰਨ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਜਨਮ ਦੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਦਰਦ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਮੱਧ ਨਾਡੀ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

thumb|ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰ੍ਵਾਰਿ ਹਵਿਰ੍ਭੋਕ੍ਤਾ ਪਵਨਾਕਾਸ਼ਮੇਵ ਚ । ਏਭਿਰ੍ਭੂਤੈਃ ਪੀਡਿਤਸ੍ਤੁ ਨਿਬਦ੍ਧਃ ਸ੍ਨਾਯੁਬਨ੍ਧਨੈਃ ॥ ੨,੩੨.

ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ — ਇਹ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਨਸਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮੂਲਭੂਤਾ ਇਮੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਨਾਡ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਤ੍ਵਚਾਸ੍ਥਿਨਾਡ੍ਯੋ ਰੋਮਾਣਿ ਮਾਂਸਞ੍ਚੈਵਾਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਮਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਇਹ ਸੱਤ ਮੂਲ ਤੱਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ: ਚਮੜੀ, ਹੱਡੀ, ਵਾਲ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪੰਜਵਾਂ ਵੀ ਹੈ।