ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਤਦ੍ਗੁਣਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਭੁਵਨਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ॥ ੨,੩੧.

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ; ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਯੇ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਵਮੇਤਨ੍ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਯੋਨਯਃ ਪੁਰਾ । ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਅਣ੍ਡਜਾਸ਼੍ਚ ਜਰਾਯੁਜਾਃ ॥ ੨,੩੧.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੂਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਸੀ: ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ, ਬੀਜ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਜਿੰਦੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋਹਂ ਤ੍ਵਯਾਨਘ ॥ ੨,੩੧.

ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩੨ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ । ਕਥਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਭੂਤਗ੍ਰਾਮੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੇ । ਤ੍ਵਚਾ ਰਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਮਾਂਸਂ ਮੇਦੋ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਚਮੜੀ, ਲਹੂ, ਮਾਸ, ਚਰਬੀ, ਮੱੱਜ, ਹੱਡੀ ਤੇ ਜਿੰਦ।

ਪਾਦੌ ਪਾਣੀ ਤਥਾ ਗੁਹ੍ਯਂ ਜਿਹ੍ਵਾਕੇਸ਼ਨਖਾਃ ਸ਼ਿਰਃ । ਸਨ੍ਧਿਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸ਼ੋ ਰੇਖਾ ਨੈਕਵਿਧਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੨,੩੨.

ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ, ਜੀਭ, ਵਾਲ, ਨਖ, ਸਿਰ, ਕਈ ਜੋੜ ਤੇ ਰਾਹਾਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਕੀਰਾਂ।

ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਭਯਂ ਲਜ੍ਜਾ ਮਨੋ ਹਰ੍षਃ ਸੁਖਾਸੁਖਮ੍ । ਚਿਤ੍ਰਿਤਂ ਛਿਦ੍ਰਿਤਞ੍ਚਾਪਿ ਨਾਨਾਜਾਲੇਨ ਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਲੱਜਾ, ਮਨ, ਖੁਸ਼ੀ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਤੇ ਛਿਦਰ ਹਨ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮਿਦਂ ਮਨ੍ਯੇ ਸਂਸਾਰੇऽਸਾਰਸਾਗਰੇ । ਕਰ੍ਤਾ ਕੋऽਤ੍ਰ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਸਂਸਾਰੇ ਦੁਃ ਖਸਂਕੁਲੇ ॥ ੨,੩੨.

ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਕੰਮੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜਾਦੂਈ ਭਰਮ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਕਰਤਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਇਸ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ?

ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ । ਕਥਯਾਮਿ ਪਰਂ ਗੋਪ੍ਯਂ ਕੋਸ਼ਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ । ਯਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੇਦ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਇਸ ਪਰਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾ ਲੋਕੇ ਸਦਯਂ ਜੀਵਕਾਰਣਮ੍ । ਵੈਨਤੇਯ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਤ੍ਵਮੇਕਾਗ੍ਰਕृਤਮਾਨਸਃ ॥ ੨,੩੨.

ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਨਤੇਯਾ; ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਸੁਣ।

ऋਤੁਕਾਲੇ ਚ ਨਾਰੀਣਾਂ ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਦਿਨਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਪੁਰਾ ਵृਤ੍ਰਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਚਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਕ੍ਰਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਤਾਰ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍ । ਤਾਵਨ੍ਨਾਲੋਕ੍ਯਤੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪਾਪਂ ਯਾਵਦ੍ਵਪੁਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ, ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਪਾਪੀ ਸਰੀਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।

ਪ੍ਰਥਮੇऽਹਨਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲੀ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਾਤਿਨੀ । ਤृਤੀਯੇ ਰਜਕੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਚਤੁਰ੍ਥੇऽਹਨਿ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੩੨.

ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਚੰਡਾਲਣ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤਣ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਧੋਬਣ, ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ਪਿਤृਦੇਵਾਨਾਂ ਭਵੇਦ੍ਯੋਗ੍ਯਾ ਕृਤਾਰ੍ਚਨੇ । ਸਪ੍ਤਾਹਮਧ੍ਯੇ ਯੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਤ੍ਸਂਮ੍ਭੂਤਿਰ੍ਮਲਿਮ੍ਲੁਚਾ ॥ ੨,੩੨.

ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਗਰਭ ਠਹਿਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਲੀ ਮਹਿਲਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿषੇਕਸਮਯੇ ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਯਾਦृਕ੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਤਾਦृਗ੍ਗਰ੍ਭਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਜਾਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋऽਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਰਾਤ੍ਰਿषੁ । ਪੂਰ੍ਵਸਪ੍ਤਮਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਗ੍ਮਾਸੁ ਸਂਵਿਸ਼ੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਜੋੜੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਅੰਜੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 'ਤੇ ਧੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋੜੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

षੋਡਸ਼ਰ੍ਤੁਰ੍ਨਿਸ਼ਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਦਾਹृਤਃ । ਯਾ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਮੀ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਤ੍ਰ ਚੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੋਲਾਂ ਰਾਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਚੌਦਵੀਂ ਰਾਤ ਗਰਭ ਠਹਿਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ—

ਗੁਣਭਾਗ੍ਯਨਿਧਿਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਾਯੇਤ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਸਾ ਨਿਸ਼ਾ ਤਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯੈਰ੍ਨ ਲਭ੍ਯੇਤ ਖਗਾਧਿਪ ॥ ੨,੩੨.

—ਉਸ ਰਾਤ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਤੇ ਧਰਮੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਰਾਤ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾਹਮਧ੍ਯਤਃ । ਪਞ੍ਚਮੇऽਹਨਿ ਨਾਰੀਣਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਅਕਸਰ, ਅੱਠਵੀਂ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਰਭ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਟੁਕ੍ਸ਼ਾਰਞ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਞ੍ਚ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮੁष੍ਣਞ੍ਚ ਦੂਰਤਃ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੋषਧੀਪਾਤ੍ਰਂ ਬੀਜਞ੍ਚਾਪ੍ਯਮृਤਾਯਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਕੜਵਾ, ਨਮਕੀਨ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਗਰਮ ਖਾਣਾ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ, ਦਵਾਈ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰਾ ਤੇ ਬੀਜ—ਇਹ ਸਭ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਪ੍ਤ੍ਵਾ ਨਰਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ਫਲਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵਾਤਪੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯ ਸ਼ੀਤਲਂ ਕੇਵਲਂ ਚਰੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਜੇ ਮਰਦ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੀਜ ਬੋਵੇ, ਤਾਂ ਠੀਕ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਠੰਢੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਾਮ੍ਬੂਲਪੁष੍ਪਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਵਸ੍ਤ੍ਰਭृਤ੍ । ਧਰ੍ਮਮਾਦਾਯ ਮਨਸਿ ਸੁਤਲ੍ਪਂ ਸਂਵਿਸ਼ੇਤ੍ਪੁਮਾਨ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਪਾਨ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਰਦ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਿषੇਕਸਮਯੇ ਯਾਦृਙ੍ਨਰਚਿਤ੍ਤਵਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਤਾਦृਕ੍ਸ੍ਵਭਾਵਸਮ੍ਭੂਤਿਰ੍ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਗਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਮਰਦ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਭਾਅ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਯੋਗੇ ਪਿਣ੍ਡੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਵਰ੍ਧਤੇ ਜਠਰੇ ਜਨ੍ਤੁਸ੍ਤਾਰਾਪਤਿਰਿਵਾਮ੍ਬਰੇ ॥ ੨,੩੨.

ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਤੇ ਰਕਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਚੈਤਨ੍ਯਂ ਬੀਜਰੂਪਂ ਹਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਾਮਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਞ੍ਚ ਯਦਾ ਹ੍ਯੇਕਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ॥ ੨,੩੨.

ਚੇਤਨਾ ਸਦਾ ਬੀਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ, ਮਨ ਤੇ ਬੀਜ ਇਕਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—

ਤਦਾ ਦ੍ਰਾਵਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯੋषਾਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇ ਨਰਃ । ਰਕ੍ਤਾਧਿਕ੍ਯੇ ਭਵੇਨ੍ਨਾਰੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯੇ ਭਵੇਤ੍ਪੁਮਾਨ੍ ॥ ੨,੩੨.

—ਉਦੋਂ ਮਰਦ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਕਤ ਵਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਧੀ, ਜੇ ਬੀਜ ਵਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਯੋ ਸਾਮ੍ਯੇ ਗਰ੍ਭਾਃ षਣ੍ਡਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਕਲਿਲਂ ਬੁਦ੍ਵਦਂ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਦਿਨੈਃ ॥ ੨,੩੨.

ਜੇ ਬੀਜ ਤੇ ਰਕਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਨਪੁੰਸਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਗੰਢ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਪਲੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ ਭਵੇਨ੍ਮਾਂਸਂ ਮਿਸ਼੍ਰਧਾਤੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਘਨਂ ਮਾਂਸਞ੍ਚ ਵਿਂਸ਼ਾਹੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋ ਵਰ੍ਧਤੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਚੌਦਵੀਂ ਦਿਨ ਮਾਸ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੇਂ ਦਿਨ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾ ਮਾਸ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਮੇ ਚਾਹ੍ਨਿ ਬਲਂ ਪੁष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ । ਤਥਾ ਮਾਸੇ ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ ਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਧਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਪਚੀਸਵੇਂ ਦਿਨ ਤਾਕਤ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।