ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮृਤੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਯੋ ਯਦ੍ਯਾਜ੍ਜਲਪਾਤ੍ਰਞ੍ਚ ਮृਨ੍ਮਯਮ੍ । ਉਦਪਾਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ ॥ ੨,੩੧.

ਜੋ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਮਦੂਤਾ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਾਃ ਕਰਾਲਾਃ ਕृष੍ਣਪਿਙ੍ਗਲਾਃ । ਨ ਭੀषਯਨ੍ਤਿ ਤਂ ਯਾਮ੍ਯਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਦਾਨੇ ਕृਤੇ ਸਤਿ ॥ ੨,੩੧.

ਜਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ-ਪੀਲੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਡਰਾਉਂਦੇ, ਜਿਸ ਲਈ ਜਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਕਪੜਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

ਮਾਰ੍ਗੇ ਹਿ ਗਚ੍ਛਮਾਨਸ੍ਤੁ ਤृष੍ਣਾਰ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਮਪੀਡਿਤਃ । ਘਟਾਨ੍ਨਦਾਨਯੋਗੇਨ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਆਯੁਧਾਮ੍ਬਰਸਂਯੁਤਾ । ਹੈਮਸ਼੍ਰੀਪਤਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਦੇਯਾ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਸ਼ਰ੍ਮਣੇ । ਤਥਾ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤੋऽਸੌ ਮੋਦਤੇ ਸਹ ਦੈਵਤੈਃ ॥ ੨,੩੧.

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਖਟ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦਾਨਮਨ੍ਤ੍ਯੇष੍ਟਿਕਰ੍ਮਜਮ੍ । ਅਧੁਨਾ ਕਥਯਿष੍ਯੇऽਹਮਨ੍ਯਦੇਹਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਹੇ ਤਾਰਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਜਾਤਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਲੋਕੇ ਵੈ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਮਰਣਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਮृਤਿਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇਣ ਯਾਸ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਪਰਨ੍ਤਪ ॥ ੨,੩੧.

ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।

ਪੂਰ੍ਵਕਾਲੇ ਮृਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਞ੍ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋਭੂਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਸੌ ਵਾਯੁਰ੍ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾਸ੍ਯਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਜਦ ਜੀਵ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਹਵਾ ਸੁਖਮ ਹੋ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਵਦ੍ਵਾਰੈ ਰੋਮਭਿਸ਼੍ਚ ਜਨਾਨਾਂ ਤਾਲੁਰਨ੍ਧ੍ਰਕੇ । ਪਾਪਿष੍ਠਾਨਾਮਪਾਨੇਨ ਜੀਵੋ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਨੌ ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਰੋਮਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲੂ ਦੇ ਛੇਦ ਰਾਹੀਂ, ਪਾਪੀ ਜੀਵ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਰਸਤੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰੀਰਞ੍ਚ ਪਤੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਿਰ੍ਗਤੇ ਮਰੁਤੀਸ਼੍ਵਰੇ । ਵਾਤਾਹਤਃ ਪਤਤ੍ਯੇਵ ਨਿਰਾਧਾਰੋ ਯਥਾ ਦ੍ਰੁਮਃ ॥ ੨,੩੧.

ਜਦ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਹਵਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ, ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਲੀਯਤੇ ਪृਥ੍ਵੀ ਆਪਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਪ੍ਸੁ ਚ । ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸਿ ਲੀਯਤੇ ਸਮੀਰਣਃ ਸਮੀਰਣੇ । ਆਕਾਸ਼ੇ ਚ ਤਥਾ ਕਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਚ ਸ਼ਙ੍ਕਰੇ ॥ ੨,੩੧.

ਧਰਤੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਕਾਮਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰੋਧਃ ਕਾਯੇ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਏਤੇ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਦੇਹੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਕਰਾਃ ॥ ੨,੩੧.

ਇੱਥੇ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਹੇ ਤਾਰਕਸ਼, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਚੋਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਹ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰੋ ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਨਾਯਕਃ । ਸਂਹਾਰਕਸ਼੍ਚ ਕਾਲੋऽਯਂ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੨,੩੧.

ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨ ਇੱਥੇ ਮੁਖੀ ਹਨ; ਤੇ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਜਗਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰੂਪਨ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਸ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਪੁਨਰ੍ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਂ ਯਾਤਿ ਸੁਕृਤੈਰ੍ਦੁष੍ਕृਤੈਰ੍ਨਰਃ ॥ ੨,੩੧.

ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸਕਲੈਰ੍ਵਿष੍ਯੈਃ ਸਹ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍ਸ ਨਵਂ ਦੇਹਂ ਗृਹੇ ਦਗ੍ਧੇ ਯਥਾ ਗृਹੀ ॥ ੨,੩੧.

ਜਦੋਂ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਜੀਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਸੜ ਜਾਣ 'ਤੇ ਘਰਵਾਲਾ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰੀਰੇ ਯੇ ਸਮਾਸੀਨਾ ਸਮ੍ਭਵੇਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤਵਃ । षਾਟ੍ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਹ੍ਯਯਂ ਕਾਯੋ ਮਾਤਾ ਪਿਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਧਾਤਵਃ ॥ ੨,੩੧.

ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਤੱਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਛੇ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੱਤ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੋਹਾਂ ਵਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮ੍ਭਵੇਯੁਸ੍ਤਥਾ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਤਾਸ਼੍ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀषਂ ਤਦ੍ਯੋਗਾ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਯਸ੍ਤਥਾ ॥ ੨,੩੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਕਸ਼, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਾਤ (ਹਵਾ), ਪਿਸ਼ਾਬ, ਗੁਆਲ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਪੈਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸ੍ਥਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਥਾ ਸ੍ਨਾਯੁਃ ਦੇਹੇਨ ਸਹ ਦਹ੍ਯਤੇ । ਏष ਤੇ ਕਥਿਤਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਹੱਡੀਆਂ, ਬੀਜ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਰਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਕਥਯਾਮਿ ਪੁਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ਰੀਰਞ੍ਚ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਏਕਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸ੍ਨਾਯੁਬਦ੍ਧਂ ਸ੍ਥੂਣਾਦ੍ਵਯਸਮੁਦ੍ਧृਤਮ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਇਕ ਥੰਮ ਹੈ ਜੋ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੋ ਆਧਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਵਿषਯੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਸਮਾਕੁਲਮ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੌ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ ਹੋਇਆ।

ਰਾਗਦ੍ਵੇषਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਤृष੍ਣਾਦੁਰ੍ਗਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍ । ਲੋਭਜਾਲਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰਂ ਪੁਰੁषਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਲਾਲਚ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਦ੍ਗੁਣਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਭੁਵਨਾਨਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ॥ ੨,੩੧.

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ; ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਯੇ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਵਮੇਤਨ੍ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ ॥ ੨,੩੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਯੋਨਯਃ ਪੁਰਾ । ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਅਣ੍ਡਜਾਸ਼੍ਚ ਜਰਾਯੁਜਾਃ ॥ ੨,੩੧.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੂਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਸੀ: ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ, ਬੀਜ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਜਿੰਦੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋਹਂ ਤ੍ਵਯਾਨਘ ॥ ੨,੩੧.

ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩੨ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ । ਕਥਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਭੂਤਗ੍ਰਾਮੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੇ । ਤ੍ਵਚਾ ਰਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਮਾਂਸਂ ਮੇਦੋ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਚਮੜੀ, ਲਹੂ, ਮਾਸ, ਚਰਬੀ, ਮੱੱਜ, ਹੱਡੀ ਤੇ ਜਿੰਦ।

ਪਾਦੌ ਪਾਣੀ ਤਥਾ ਗੁਹ੍ਯਂ ਜਿਹ੍ਵਾਕੇਸ਼ਨਖਾਃ ਸ਼ਿਰਃ । ਸਨ੍ਧਿਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸ਼ੋ ਰੇਖਾ ਨੈਕਵਿਧਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੨,੩੨.

ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਗੁਪਤ ਅੰਗ, ਜੀਭ, ਵਾਲ, ਨਖ, ਸਿਰ, ਕਈ ਜੋੜ ਤੇ ਰਾਹਾਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਕੀਰਾਂ।

ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਭਯਂ ਲਜ੍ਜਾ ਮਨੋ ਹਰ੍षਃ ਸੁਖਾਸੁਖਮ੍ । ਚਿਤ੍ਰਿਤਂ ਛਿਦ੍ਰਿਤਞ੍ਚਾਪਿ ਨਾਨਾਜਾਲੇਨ ਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩੨.

ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਲੱਜਾ, ਮਨ, ਖੁਸ਼ੀ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਤੇ ਛਿਦਰ ਹਨ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮਿਦਂ ਮਨ੍ਯੇ ਸਂਸਾਰੇऽਸਾਰਸਾਗਰੇ । ਕਰ੍ਤਾ ਕੋऽਤ੍ਰ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਸਂਸਾਰੇ ਦੁਃ ਖਸਂਕੁਲੇ ॥ ੨,੩੨.

ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਕੰਮੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜਾਦੂਈ ਭਰਮ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਕਰਤਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਇਸ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ?

ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ । ਕਥਯਾਮਿ ਪਰਂ ਗੋਪ੍ਯਂ ਕੋਸ਼ਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ । ਯਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੨.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੇਦ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਇਸ ਪਰਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।