ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਿਲਾ ਲੌਹਂ ਹਿਰਣ੍ਯਞ੍ਚ ਕਾਰ੍ਪਾਸਂ ਲਵਣਂ ਤਥਾ । ਸਪ੍ਤਧਾਨ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰ੍ਗਾਵ ਏਕੈਕਂ ਪਾਵਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਤਿਲ, ਲੋਹਾ, ਸੋਨਾ, ਕਪਾਹ, ਲੂਣ, ਸੱਤ ਅਨਾਜ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਗਾਂ—ਇਹ ਹਰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋਹਦਾਨਾਦ੍ਯਮਸ੍ਤੁष੍ਯੇਦ੍ਧਰ੍ਮ ਰਾਜਸ੍ਤਿਲਾਰ੍ਪਣਾਤ੍ । ਲਵਣੇ ਦੀਯਮਾਨੇ ਤੁ ਨ ਭਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਮਾਤ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲੋਹਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦਾਨ, ਤੇ ਤਿਲ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਲਵਣ (ਨਮਕ) ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਮ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਕਰ੍ਪਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਦਾਨੇਨ ਨ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਭਯਂ ਭਵੇਤ੍ । ਤਾਰਯਨ੍ਤਿ ਨਰਂ ਗਾਵਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਤਕਾਤ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਕਪਾਹ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਭੂਤ-ਪਰੇਤਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹੇਮਦਾਨਾਤ੍ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਭੂਮਿਦਾਨਾਨ੍ਨृਪੋ ਭਵੇਤ੍ । ਹੇਮਭੂਮਿਪ੍ਰਦਾਨਾਚ੍ਚ ਨ ਪੀਡਾ ਨਰਕੇ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਸੋਨਾ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਮੀਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਤੇ ਜਮੀਨ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਯਮਦੂਤਾਸ਼੍ਚ ਯਮਰੂਪਾ ਵਿਭੀषਣਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਵਰਦਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਤਧਾਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰੀਣਿਤਾਃ ॥ ੨,੩੦.

ਯਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੱਤ ਅਨਾਜਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਰਮਾ ਗਤਿਃ । ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯੈਰ੍ਯਾ ਗਤਿਰਾਪ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩੦.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਇਹੀ ਮਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਰਾਹ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਦਦਾਤਿ ਪਿਤੁਰਾਜ੍ਞਯਾ । ਭੂਮਿष੍ਠਂ ਪਿਤਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਰ੍ਧੋਨ੍ਮੀਲਿਤਲੋਚਨਮ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਵਧਾਈ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਅੱਧ-ਖੁੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਸੁਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਦਾਨਾਨਿ ਦਾਪਯੇਤ੍ । ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਯੇਤ ਸ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕੁਲਨਨ੍ਦਨਃ ॥ ੨,੩੦.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗਯਾ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਿਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਵਿਕਲਸ੍ਯ ਪਿਤੁਸ੍ਤਦਾ । ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਪਿਤਰਂ ਤਾਰਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੩੦.

ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਗੁਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕਿਂ ਦਤ੍ਤੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਦਾਨੈਃ ਪਿਤੁਰਨ੍ਤ੍ਯੇष੍ਟਿਮਾਚਰੇਤ੍ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧੋ ਮਹਾਯਜ੍ਞਃ ਕਲਾਂ ਨਾਰ੍ਹਤਿ षੋਡਸ਼ੀਮ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਕਈ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰਸਮ ਨਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ? ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ।

ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਨੁ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵੈਦੇਵੈਰਪਿ ਸੁਪੂਜ੍ਯਤੇ । ਦਾਪਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦਾਨਾਨਿ ਹ੍ਯਾਤੁਰਂ ਪਿਤਰਂ ਭੁਵਿ ॥ ੨,੩੦.

ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੈਦ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਲੋਹਦਾਨਞ੍ਚ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਭੂਮਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਪਾਣਿਨਾ । ਯਮਂ ਭੀਮਞ੍ਚ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ॥ ੨,੩੦.

ਲੋਹਾ ਦਾ ਦਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨ ਯਮ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਠਾਰੋ ਮੁਸਲੋ ਦਣ੍ਡਃ ਖਡ੍ਗਸ਼੍ਚ ਚ੍ਛੁਰਿਕਾ ਤਥਾ । ਏਤਾਨਿ ਯਮਹਸ੍ਤੇषੁ ਦृਸ਼੍ਯਾਨਿ ਪਾਪਕਰ੍ਮਿਣਾਮ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਕੁਹਾੜੀ, ਮੋਸਲਾ, ਡੰਡਾ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਛੁਰੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਯਮ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲੋਹਸ੍ਯ ਦਾਨਨ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯਾਤੁਰੋ ਦਦੇਤ੍ । ਯਮਾਯੁਧਾਨਾਂ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟ੍ਯੈ ਦਾਨਮੇਤਦੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਇਸ ਲਈ, ਬਿਮਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੋਹਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਨ ਯਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ਵੋ ਯੇ ਚ ਯੁਵਾਨਃ ਸ੍ਥਵਿਰਾਸ੍ਤਥਾ । ਏਭਿਰ੍ਦਾਨਵਿਸ਼ੇषੈਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਦਹੇਯੁਃ ਸ੍ਵਪਾਤਕਮ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਗਰਭ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ, ਜਵਾਨ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਛੁਰਿਣਃ ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼ਬਲੌ षਣ੍ਡਾਮਰ੍ਕਾ ਉਦੁਮ੍ਬਰਾਃ । ਸ਼ਬਲਾ ਸ਼੍ਯਾਮਦੂਤਾ ਯੇ ਲੋਹਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰੀਣਿਤਾਃ ॥ ੨,੩੦.

ਜੋ ਕਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ, ਨਪੁੰਸਕ, ਬਿਨਾ ਸੂਰਜ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਉਡੁੰਬਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਯਮ ਦੂਤ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਹਾ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪੌਤ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾ ਬਨ੍ਧੁਃ ਸਗੋਤ੍ਰਾਃ ਸੁਹਹृਦਸ੍ਤਥਾ । ਦਦਤੇ ਨਾਤੁਰੇ ਦਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨੈਸ੍ਤੁ ਸਮਾ ਹਿ ਤੇ ॥ ੨,੩੦.

ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਇਕੋ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤਰ—ਜੇ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਲਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।

ਪਞ੍ਚਤ੍ਵੇ ਭੂਮਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਤਸ੍ਯ ਚ ਯਾ ਗਤਿਃ । ਅਤਿਵਾਹਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੇਤੋਵਰ੍षੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸੁਕृਤਂ ਲਭੇਤ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਮੀਨ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਸੁਣ। ਉਹ ਭਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਰੇਤ ਰਹਿ ਕੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਮਰਾਃ । ਕਾਲਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਂ ਚ ਤ੍ਰਯੋ ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ॥ ੨,੩੦.

ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਤਿੰਨ ਅਮਰ, ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ, ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।

ਪਾਦਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਟਿਂ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਯਾਧਿਤਿष੍ਠਤਿ । ਗ੍ਰੀਵਾਂ ਯਾਵਦ੍ਧਰਿਰ੍ਨਾਭੇਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮਨੁਜਸ੍ਯ ਚ ॥ ੨,੩੦.

ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਮਰ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਲ੍ਹ ਤੱਕ ਹਰੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਮਸ੍ਤਕੇ ਤਿष੍ਠਤੀਸ਼ਾਨੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਏਕਮੂਰ੍ਤੇਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਭਾਗਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ॥ ੨,੩੦.

ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਵੇਂ ਹੈ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ।

ਅਹਂ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਚਤੁष੍ਟਯੇ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੇ ਮਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਕृਤਾਕृਤੇ ॥ ੨,੩੦.

ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ; ਮੈਂ ਹੀ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਕੀਤੇ ਤੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਬੁਝਣ ਦੀ ਸਮਝ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਮਾਧਿਵਾਸਿਤਾਮ੍ । ਅਹਮੇਵ ਤਥਾ ਜੀਵਾਨ੍ਪ੍ਰੇਰਯਾਮਿ ਚ ਕਰ੍ਮਸੁ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਚ ਨਰਕਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਜੀਵ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮਰਮਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹਾਂ; ਜੀਵ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵਰਗ, ਨਰਕ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥਂ ਨਰਕਸ੍ਥਂ ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਵਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਭਵੇਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੨,੩੦.

ਚਾਹੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਨਰਕ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਪੋਸ਼ਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਤ੍ਸ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਂ ਚ ਵਾਰਾਹਂ ਨਾਰਸਿਂਹਞ੍ਚ ਵਾਮਨਮ੍ । ਰਾਮਂ ਰਾਮਂ ਚ ਕृष੍ਣਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧਂ ਚੈਵ ਸਕਲ੍ਕਿਨਮ੍ । ਏਤਾਨਿ ਦਸ਼ ਨਾਮਾਨਿ ਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਸਦਾ ਬੁਧੈਃ ॥ ੨,੩੦.

ਮਤਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਾਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਘ, ਵਾਮਨ, ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬੁੱਧ ਤੇ ਕਲਕੀ—ਇਹ ਦਸ ਨਾਮ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਜੀਵਾਃ ਸੁਖਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ੍ਯੁਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਚ੍ਚ ਮਾਨਵਾਃ । ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਚ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚ ਦਯਾਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਸਂਯੁਤਾਃ । ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੈਰ੍ਧਨੈਰਾਢ੍ਯਾ ਜੀਵੇਯੁਃ ਸ਼ਰਦਾਂ ਸ਼ਤਮ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਜੀਵ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਧਨ ਪਾ ਕੇ, ਦਇਆ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਆਤੁਰੇ ਚ ਦਦੇਦ੍ਦਾਨਂ ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾਞ੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਅष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਤਥਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਜਪੇਦ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ॥ ੨,੩੦.

ਬਿਮਾਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਠ ਅੱਖਰਾਂ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੂਜਯੇਚ੍ਛੁਕ੍ਲਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਨੈਵੇਦ੍ਯੈਰ੍ਘृਤਪਾਚਿਤੈਃ । ਤਥਾ ਗਨ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪੈਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਮਨੂਦਿਤੈਃ ॥ ੨,੩੦.

ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਘੀ ਵਿਚ ਪਕਾਈ ਹੋਈ ਭੋਜਨ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਵਜਨਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਯਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੁਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇਨ ਵਾਸੇਨ ਕਿਂ ਮਮ ॥ ੨,੩੦.

ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਥੇ ਮੇਰਾ ਵਸਣਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ।