ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਪਿਣ੍ਡਨਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਚ ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇऽਪਿ ਵਾ । ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਮੇਲਨਂ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕੈਃ ਸਮਂ ਤਤ੍ਰ ਕੋ ਵਿਧਿਃ ॥ ੨,੨੮.

ਸਪੀੰਡਾ ਕਰਮ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ? ਉਥੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਕੌਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਰੀਤ ਹੈ?

ਯੇ ਦਗ੍ਧਾ ਯੇ ਤ੍ਵਦਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਤਿਤਾ ਯੇ ਨਰਾਭੁਵਿ । ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤੇषਾਮਨ੍ਤੇ ਭਵੇਚ੍ਚ ਕਿਮ੍ ॥ ੨,੨੮.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਜੋ ਨਾ ਸਾੜੇ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ—ਆਖਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਪਾਪਿਨੋ ਯੇ ਦੁਰਾਚਾਰਾ ਮੁਦ੍ਗਲਤ੍ਵਂ ਚ ਯੇ ਗਤਾਃ । ਆਤ੍ਮਘਾਤੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਚ ਸ੍ਤੇਯੀ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਘਾਤਕਃ ॥ ੨,੨੮.

ਪਾਪੀ, ਮਾੜੇ ਚਾਲ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮੂਦਗਲ ਹੋ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤਿਆਰੇ, ਚੋਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਕਪਿਲਾਂ ਯਃ ਪਿਬੇਚ੍ਛੂਦ੍ਰੋ ਯਃ ਪਠੇਦ੍ਵੈਦਿਕਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਧਾਰਯੇਦ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਤ੍ਰਂ ਕਾ ਗਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਧਵ ॥ ੨,੨੮.

ਹੇ ਮਾਧਵ, ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਜੋ ਕਪਿਲ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਵੇ, ਵੈਦਿਕ ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ ਪਹਿਨੇ—ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ?

ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਂਗृਹੀ ਤਾ ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪਾਚ੍ਚ ਭੀਤੋऽਹਂ ਤਨ੍ਮੇ ਵਦ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਸਰ੍ਵਮੇਤਨ੍ਮਯਾ ਪृष੍ਟੋ ਵਦ ਲੋਕਹਿਤਾਯ ਵੈ ॥ ੨,੨੮.

ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਲੈ ਲਈ, ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ? ਮੈਂ ਉਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੯ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟਂ ਤ੍ਵਯਾ ਭਦ੍ਰ ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਹਿਤਾਯ ਵੈ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਮੇਵੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ ॥ ੨,੨੯.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਕਮ੍ਯਗ੍ਵਿਭੇਦਰਹਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਸਮੁਦ੍ਧृਤਮ੍ । ਯਨ੍ਨ ਦृष੍ਟਂ ਸੁਰੈਃ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰੈਰ੍ਯੋਗਿਭਿਰ੍ਯੋਗਚਿਨ੍ਤਕੈਃ ॥ ੨,੨੯.

ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਵੇਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਯੋਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਗੁਹ੍ਯਾਦ੍ਗੁਹ੍ਯਤਰਂ ਵਤ੍ਸ ਨਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਭਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮਹਾਭਾਗ ਸਰ੍ਵਂ ਤੇ ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੨,੨੯.

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਤੂੰ ਭਗਤ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਅਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਗਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨੈਵ ਚ ਨੈਵ ਚ । ਯੇਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯੁਪਾਯੇਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਜਨ੍ਮ ਸੁਤਸ੍ਯ ਚ ॥ ੨,੨੯.

ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਾਰਯੇਨ੍ਨਰਕਾਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਯਦਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦਾਹਃ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਦੇਯਃ ਪੌਤ੍ਰੇਣ ਪਾਵਕਃ ॥ ੨,੨੯.

ਜੇ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਾੜਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਪੋਤਾ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇਣੀ ਹੈ।

ਤਿਲੈਰ੍ਦਰ੍ਭੈਸ਼੍ਚ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਵੈ ਕੁਟੀ ਧਾਤੁਮਤੀ ਭਵੇਤ੍ । ਪਞ੍ਚਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਤੁ ਯੇਨ ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਰੋਹਤਿ ॥ ੨,੨੯.

ਤਿਲ ਤੇ ਦਰਭਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਝੁੰਪੜੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਪੰਜ ਰਤਨ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਲਿਪ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਗੋਮਯੈਰ੍ਭੂਮਿਂ ਤਿਲਾਨ੍ਦਰ੍ਭਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਮੇਵਾਤੁਰੋ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਦਹਤਿ ਪਾਤਕਮ੍ ॥ ੨,੨੯.

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੋ-ਮੈ ਨਾਲ ਲਪੇਟੋ, ਤਿਲ ਤੇ ਦਰਭਾ ਚਿੱਟੇ ਕਰੋ। ਉਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜਦ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਰ੍ਭਮੂਲੀਨਯੇਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਦਰ੍ਭਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਯੇ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਤਿਲਯੁਕ੍ਤਾਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੨,੨੯.

ਜੇ ਦਰਭਾ ਜੜ੍ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਰਭਾ ਤੇ ਤਿਲ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਸੁਧਾ ਪੂਤਾ ਯਤ੍ਰ ਲੇਪੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਤ੍ਰ ਲੇਪਃ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਰ੍ਲੇਪੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੨੯.

ਜਿੱਥੇ ਲਪੇਟ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲਪੇਟ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਫਿਰ ਲਪੇਟ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਾਤੁਧਾਨਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਿਣਃ । ਅਲਿਪ੍ਤੇ ਆਤੁਰਂ ਮੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੨,੨੯.

ਯਾਤੁਧਾਨ, ਪਿਸਾਚ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ—ਇਹ ਕ੍ਰੂਰ ਜੀਵ—ਲਪੇਟ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਤ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਜਰੂਰ ਵੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਤ੍ਯਹੋਮਂ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਪਾਦਸ਼ੋਧਨਮ੍ । ਮਣ੍ਡਲੇਨ ਵਿਨਾ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤਚ੍ਚ ਨਿष੍ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੨੯.

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹਵਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ—ਜੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਏ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਆਤੁਰੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨੈਵ ਮਣ੍ਡਲੇਨ ਵਿਨਾ ਭੁਵਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਏਵ ਚ । ਮਣ੍ਡਲੇ ਚੋਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ ॥ ੨,੨੯.

ਬਿਮਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੰਡਲ ਬਣਾਏ ਬਿਨਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਅੱਗ—all ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਥਾ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਬਾਲੋ ਵृਦ੍ਧੋ ਯੁਵਾਪਿ ਵਾ । ਯੋਨ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸ ਵੈ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਵਾਯੁਨਾ ਸਹ ॥ ੨,੨੯.

ਜੇ ਮੰਡਲ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਬੱਚਾ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਜਵਾਨ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਲੋਹਤਾਮ੍ਰਂ ਤੁ ਤਥੈਵ ਜਨ੍ਮ ਜਾਯਤੇ । ਤਸ੍ਮੈਵਂ ਵਾਯੁਭੂਤਸ੍ਯ ਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਨੋਦਕ ਕ੍ਰਿਯਾ ॥ ੨,੨੯.

ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾ ਤੇ ਤਾਮਬਾ ਮਿਲ ਕੇ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਹਵਾ-ਸਰੂਪ ਹੋਏ ਲਈ ਨਾ ਪਿਤਰ ਰਸਮ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਠੀਕ ਹੈ।

ਮਮ ਸ੍ਵੇਦਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤਿਲਾਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਵਿਤ੍ਰਕਾਃ । ਅਸੁਰਾ ਦਾਨਵਾ ਦੈਤ੍ਯਾਸ੍ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਿਲਦਾਨਤਃ ॥ ੨,੨੯.

ਤਾਰਕਸ਼, ਮੇਰੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਤਿਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ; ਤਿਲ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਅਸੁਰ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਿਲਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ੍ਤਿਲਾਃ ਕृष੍ਣਾਸ੍ਤਿਲਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭਾਃ । ਤੇ ਮੇ ਦਹਨ੍ਤੁ ਪਾਪਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਕृਤਾਨਿ ਚ ॥ ੨,੨੯.

ਸਫੈਦ ਤਿਲ, ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਵਰਗੇ ਤਿਲ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ।

ਏਕ ਏਵ ਤਿਲਦ੍ਰੋਣੋ ਹੇਮਦ੍ਰੋਣਤਿਲੈਃ ਸਮਃ । ਤਰ੍ਪਣੇ ਦਾਨਹੋਮੇ ਚ ਦਤ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਃ ॥ ੨,੨੯.

ਇੱਕ ਤਿਲ ਦਾ ਡੋਲਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਡੋਲੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਤਿਲ ਨੂੰ ਤਰਪਣ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇਹ ਅਖੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਰ੍ਭਾ ਮਲ੍ਲੋਮਸਮ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤਿਲਾਃ ਸ੍ਵੇਦਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਤृਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦੇਵਤਾ ਦਾਨੈਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰਯੋਗਵਿਧਿਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਞ੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਜੀਵਨਾਤ੍ ॥ ੨,੨੯.

ਮੱਲ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਣੀ ਦਰਭਾ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਤਿਲ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰ ਰਸਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ।

ਸਵ੍ਯਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ਪੁਯੁਃ । ਅਪਸਵ੍ਯੇਨ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਦਿਵਿਦੇਵਤਾਃ ॥ ੨,੨੯.

ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਜਨੇਊ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਪਸਵ੍ਯਾਦਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦਰ੍ਭਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਕੇਸ਼ਵਃ । ਦਰ੍ਭਾਗ੍ਰੇ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾਃ [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php ਕੁਸ਼ੇ] ਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ ੨,੨੯.

ਦਰਭਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੇ ਦਰਭਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ੰਕਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਵਿਪ੍ਰਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਕੁਸ਼ਾ ਵਹ੍ਨਿਸ੍ਤੁਲਸੀ ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਨੈਤੇ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ ੨,੨੯.

ਖਗੇਸ਼ਵਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੰਤ੍ਰ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਅੱਗ ਤੇ ਤੁਲਸੀ—ਇਹ ਜਦੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਕੁਸ਼ਾਃ ਪਿਣ੍ਡੇषੁ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਾਃ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਪ੍ਰੇਤਭੋਜਨੇ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇषੁ ਪਤਿਤਾਸ਼੍ਚਿਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ ੨,੨੯.

ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ, ਮੰਤ੍ਰ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਤੇ ਅੱਗ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ—ਇਹਨਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੁਲਸੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਗਾਵੋ ਵਿष੍ਣੁਰੇਕਾਦਸ਼ੀ ਖਗ । ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਵਹਣਾਨ੍ਯੇਵ ਭਵਾਬ੍ਧੌ ਮਜ੍ਜਤਾਂ ਸਤਾਮ੍ ॥ ੨,੨੯.

ਤੁਲਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿष੍ਣੁਰੇਕਾਦਸ਼ੀ ਗੀਤਾ ਤੁਲਸੀਵਿਪ੍ਰਧੇਨਵਃ । ਅਪਾਰੇ ਦੁਰ੍ਗਸਂਕਾਰੇ षਟ੍ਪਦੀ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਯਿਨੀ ॥ ੨,੨੯.

ਵਿਸ਼ਨੂ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ, ਗੀਤਾ, ਤੁਲਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਗਾਂ—ਇਹ ਛੇ, ਦੁਖ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।