ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਨ੍ਮਤਃ ਪਞ੍ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਦਤ੍ਤਮਸਂਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਾਧਿਕੇ ਬਾਲੇ ਵਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ਯਦਿ ਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੨੫.

ਜਨਮ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ ਵਿਨਾ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਹਨਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ षੋਡਸ਼ ॥ ੨,੨੫.

ਵ੍ਰਿਸ਼ ਉਤਸਰਗ ਆਦਿ ਕਰਮ, ਸਪੀੰਡੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪਾਯਸੇਨ ਗੁਡੇਨਾਪਿ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਉਦਕੁਮ੍ਭਪ੍ਰਦਾਨਂ ਚ ਪਦ (ਉਪ) ਦਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ॥ ੨,੨੫.

ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਖੀਰ ਜਾਂ ਗੁੜ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਵੀ ਜਰੂਰ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭੋਜਨਾਨਿ ਦ੍ਵਿਜੇ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਹਾਦਾਨਾਦਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਦੀਪਦਾਨਾਦਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਾਧਿਕੇ ਸਦਾ ॥ ੨,੨੫.

ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਭੇਟਾਂ; ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ 'ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਵੀ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵ੍ਰਤਾਤ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰੇਤਤृਪ੍ਤਯੇ । ਯਦਾ ਨਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਮੁਦ੍ਗਲਤ੍ਵਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੨੫.

ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਰੀਤਾਂ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁਦਗਲ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਰਤਾਤ੍ਪ੍ਰਾਙ੍ਗੇਵ ਦੇਯਂ ਤੁ ਤਤਃ ਪਿਤृਗਣਸ੍ਯ ਚ । ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰੇਣ ਵੈ ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾਨਿ षੋਡਸ਼ ॥ ੨,੨੫.

ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਟਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ; ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰੀਤਾਂ 'ਸਵਾਹਾ' ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ऋਜੁਦਰ੍ਭੈਸ੍ਤਿਲੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਃ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਅਪਸਵ੍ਯਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕृਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਸਿੱਧੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਤਿਲ ਨਾਲ, ਕਪੜਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ; ਧਾਗਾ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੁਨਸ਼੍ਚਿਰਾਯੁषੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਕੁਲੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਪ੍ਰਦਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਪ੍ਰੀਤਿਵਿਵਰ੍ਧਨਃ ॥ ੨,੨੫.

ਫਿਰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਆਕਾਸ਼ਮੇਕਂ ਹਿ ਯਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਯਥੈਕਤਃ । ਘਟਾਦਿषੁ ਪृਥਕ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯ ਰੂਪਂ ਚ ਤਤ੍ਸਮਮ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਘੜਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਅਸਲ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ।

ਆਤ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵਿਚਰੇਤ੍ਸਦਾ । ਯਾ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਙ੍ਗਮੇ ॥ ੨,੨੫.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਕੁਦਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਾ (ਸ) ਤੇਨ ਭਾਵਯੋਗੇਨ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਕਾਰਿਣਃ । ਪਿਤृਰੂਪਂ ਸਮਾਦਾਯ ਕਸ੍ਯਚਿਜ੍ਜਾਯਤੇ ਸੁਤਃ ॥ ੨,੨੫.

ਉਹ ਕੁਦਰਤ, ਉਸ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤृਤਃ ਕੋऽਪਿ ਰੂਪਾਢ੍ਯੋ ਗੁਣਜ੍ਞੋ ਦਾਨਤਤ੍ਪਰਃ । ਸਦृਸ਼ਃ ਕੋऽਪਿ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਭੂਤੋ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ ੨,੨੫.

ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ, ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਅਨ੍ਧਾਦਨ੍ਧੋ ਨ ਭਵਤਿ ਮੂਕਾਨ੍ਮੂਕੋ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਬਧਿਰਾਦ੍ਬਧਿਰੋ ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਾਵਾਨ੍ਵਿਦੁषੋ ਨ ਹਿ । ਅਨੁਰੂਪਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਦੀਯਂ ਵਚਨਂ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੨,੨੫.

ਅੰਨ੍ਹਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਗੂੰਗਾ ਗੂੰਗਾ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਬਹਿਰਾ ਬਹਿਰਾ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ। ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਔਰਸਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾ ਦਸ਼ਵਿਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਸਂਗृਹੀਤਃ ਸੁਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਦਾਸੀਪੁਤ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤੇਨ ਕਿਮ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣਨੀ ਤੋਂ, ਖੇਤ ਤੋਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦਾਸੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ?

ਕਾਙ੍ਕਾਂ ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਜਾਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । ਭਵੇਨ੍ਨ ਦੁਹਿਤਾ ਯਸ੍ਯ ਨ ਦੌਹਿਤ੍ਰੋ ਨ ਵਾ ਸੁਤਃ ॥ ੨,੨੫.

ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਧੀ ਹੈ, ਨਾ ਦੋਹਿਤਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ,

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਯ ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਨਾ ਕੇਨ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਮੁਖਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪੈਤृਕਾਦृਣਾਤ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਉਸ ਦਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਰੀਤ ਨਾਲ? ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੌਤ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਜ੍ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚਃ ऋਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ । ਲੋਕਾਨਨ੍ਤ੍ਯਂ ਦਿਵਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਪੌਤ੍ਤ੍ਰ ਪ੍ਰਪੌਤ੍ਤ੍ਰਕੈਃ ॥ ੨,੨੫.

ਪੋਤਿਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤਾ, ਪਰਪੋਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਲੋਕ ਤੇ ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੋਦ੍ਭਵਾਦ੍ਯਾ ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਦਾਃ ਸੁਤਾਃ । ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪਾਰ੍ਵਣਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਰੈਸੋ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸੁਤਃ ॥ ੨,੨੫.

ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਰਸ-ਵਿਹਾਰ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਸੁਤਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੇ ਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਨ ਪਾਰ੍ਵਣਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋਢਾਜਸ੍ਤੂਨ੍ਨਯਤਿ ਸਂਗृਹੀਤਸ੍ਤ੍ਵਧੋ ਨਯੇਤ੍ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਂ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ਜਾਯਤੇ ਨਰਕਾਯ ਵੈ ॥ ੨,੨੫.

ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਸਿਰਫ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਉੱਚਾ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਦਾਨਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਹ੍ਯਨ੍ਨ ਦਾਨਾਦृਤੇ ਖਗ । ਸਂਗृਹੀਤਃ ਸੁਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਨ ਪਾਰ੍ਵਣਮ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਨਾਜ ਦਾ ਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਪੰਛੀ। ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ ਪੁੱਤਰ ਸਿਰਫ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਪੂਰਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾ ਕਰੇ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਂ ਪਿਤृਮਾਤृਭ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ । ਏਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਾਰ੍ਵਣਂ ਕੁਰੁਤੇ ਯਦਿ ॥ ੨,੨੫.

ਹਰ ਸਾਲ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਕੇ, ਕੋਈ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ,

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸ ਨਯੇਦ੍ਯਮਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ । ਸਂਗृਹੀਤਸ੍ਤੁ ਯਃ ਕੇਚਿਦ੍ਦਾਸੀਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾਦਯਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥ ੨,੨੫.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ,

ਤੀਰ੍ਥੇ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਪਿਤृਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦਾਨਂ (ਮਾਸਂ) ਦਦ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨੇ । ਸਂਗृਹੀਤਸੁਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਾਕਂ ਵਾ ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੨੫.

ਉਹ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਦਾਨ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ,

ਵृਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਚ੍ਛੂਦ੍ਰਾਨ੍ਨੇਨ ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਨ ਪ੍ਰੀਣਯਤਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਤਾਮਹਮੁਖਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ । ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਹੀਨਜਾਤੀਨ੍ਸੁਤਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿਅਰਥ ਸਮਝੋ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ। ਉਹ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਪਿਤਾਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ, ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੇਠੀ ਜਾਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

(ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਜ੍ਜਾਤਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਦਧਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ) । ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾਜ੍ਜਾਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤਸ਼੍ਚ ਯਃ ॥ ੨,੨੫.

(ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਜਿਹੜਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ।

ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਾਣ੍ਡਾਲੌ ਸਗੋਤ੍ਰਾਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ । ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਤਿਵਿਹਿਤਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੨,੨੫.

ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੇ ਇੱਕੋ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਸਮਝੋ; ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਚੰਡਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ।

ਤੈਃ ਸੁਵृਤ੍ਤੈਃ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਕੁਵृਤ੍ਤੈਰ੍ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਹੀਨਜਾਤਿਸਮੁਦ੍ਭੂਤੈਃ ਸੁਵृਤ੍ਤੈਃ ਸੁਖਮੇਧਤੇ ॥ ੨,੨੫.

ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮਾੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਜੇ ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲਿਕਲੁषਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਪੂਜਿਤਃ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘੈਰਮਰਚਮਰਮਾਲਾਵੀਜ੍ਯਮਾਨੋऽਪ੍ਸਰੋਭਿਃ । ਪਿਤृਸ਼ਤਮਪਿ ਬਨ੍ਧੂਨ੍ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਪੌਤ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਪੌਤ੍ਤ੍ਰਾਨਪਿ ਨਰਕਨਿਮਗ੍ਨਾਨੁਦ੍ਧਰੇਦੇਕ ਏਵ ॥ ੨,੨੫.

ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰ ਚਮਰੇ ਦੀ ਝਲ ਨਾਲ ਝਲਿਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਪਰਪੋਤੇ ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਾਹਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੬ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕृਪਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਯਿ ਪ੍ਰਭੋ । ਮृਤਾਨਾਂ ਚੈਵ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਕਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਪਿਣ੍ਡਨਮ੍ ॥ ੨,੨੬.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਪੀੰਡਾ ਕਰਮ ਕਦੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?