ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਿਸ਼ੁਰਾ ਦਨ੍ਤਜਨਨਾਦ੍ਬਾਲਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਵਦਾਸ਼ਿਖਮ੍ । ਕਥ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਕੁਮਾਰੋ ਮੌਞ੍ਜਿਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਬੱਚਾ ਦੰਦ ਆਉਣ ਤੱਕ ਬੱਚਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਚੋਟੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁੰਡਾ ਮੌੰਜੀ ਬੰਨਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਕਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼ਯੋ ਮੌਞ੍ਜਿਵਰ੍ਜਨਾਤ੍ । ਗਰ੍ਭਾਚ੍ਚ ਨਵਮਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਰਾਮਾਸषੋਡਸ਼ਮ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਸ਼ੂਦਰ ਆਦਿ ਲਈ, ਜਦ ਮੌੰਜੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਗਰਭ ਤੋਂ ਨੌਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਬੱਚਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਾਲਸ਼੍ਚਾਥ ਪਰਞ੍ਜ੍ਞੇਯ ਆਮਾਸਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿ । ਆ ਪਞ੍ਚ ਵਰ੍षਾਤ੍ਕੌਮਾਰਃ ਪੌਗਣ੍ਡੋ ਨਵਹਾਂਯਨਃ ॥ ੨,੨੫.

ਖਗ, ਬੱਚਾ ਸਤਾਈ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਚਪਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪੌਗੰਡ ਅਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸ਼ੋਰਃ षੋਡਸ਼ਾਬ੍ਦਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਯੌਵਨਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਮृਤੋऽਪਿ ਪਞ੍ਚਮੇ ਵਰ੍षੇ ਅਵृਤਃ ਸਵृਤੋऽਪਿ ਵਾ ॥ ੨,੨੫.

ਕਿਸ਼ੋਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੁਵਨ ਅਵਸਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਚਾਹੇ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਉਹੀ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੇਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੀਹਤੇ ਦਸ਼ਪਿਣ੍ਡਕਮ੍ । ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਦ੍ਵਿषਯਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਹੀ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਸ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਸਮੇਤ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਲ੍षਾਦ੍ਵਪੁषਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਚ੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਮਪੀਚ੍ਛਤਿ । ਯਾਵਦੁਪਚਯੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਯਾਵਦ੍ਵਿषਯਵੇष੍ਟਿਤਃ ॥ ੨,੨੫.

ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਘੱਟ ਰੀਤਾਂ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਯਦ੍ਯਦ੍ਯਸ੍ਯੋਪਜੀਵ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਤਦ੍ਦੇਯਮਿਹੇਚ੍ਛਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਬੀਜੋਦ੍ਭਵਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਦੇਵਰ੍षੋਣਾਂ ਚ ਵਲ੍ਲਭਾਃ ॥ ੨,੨੫.

ਜੋ ਕੁਝ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਯਮੇਨ ਯਮਦੂਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਖਗ । ਬਾਲੋ ਵृਦ੍ਧੋ ਯੁਬਾ ਵਾਪਿ ਘਟਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੇਹਿਨਃ ॥ ੨,੨੫.

ਯਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੂਤ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਖਗ; ਚਾਹੇ ਬੱਚਾ, ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਸੁਖਂ ਦੁਃ ਖਂ ਸਦਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਦੇਹੀ ਵੈ ਸਰ੍ਵਗਸ੍ਤ੍ਵਿਹ । ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜੀਰ੍ਣਾਂ ਤ੍ਵਚਮਿਵੋਰਗਃ ॥ ੨,੨੫.

ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਵਾਯੁਭृਤਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਯਾਨਿ ਦਾਨਾਨਿ ਮृਤੇ ਬਾਲੇ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਜੀਵ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਬੱਚਾ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਭੇਟਾਂ ਜਰੂਰ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜਨ੍ਮਤਃ ਪਞ੍ਚ ਵਰ੍षਾਣਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਦਤ੍ਤਮਸਂਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਾਧਿਕੇ ਬਾਲੇ ਵਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ਯਦਿ ਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੨੫.

ਜਨਮ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ ਵਿਨਾ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਹਨਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ षੋਡਸ਼ ॥ ੨,੨੫.

ਵ੍ਰਿਸ਼ ਉਤਸਰਗ ਆਦਿ ਕਰਮ, ਸਪੀੰਡੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪਾਯਸੇਨ ਗੁਡੇਨਾਪਿ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਉਦਕੁਮ੍ਭਪ੍ਰਦਾਨਂ ਚ ਪਦ (ਉਪ) ਦਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ॥ ੨,੨੫.

ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਖੀਰ ਜਾਂ ਗੁੜ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਵੀ ਜਰੂਰ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭੋਜਨਾਨਿ ਦ੍ਵਿਜੇ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਹਾਦਾਨਾਦਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਦੀਪਦਾਨਾਦਿ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਾਧਿਕੇ ਸਦਾ ॥ ੨,੨੫.

ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਭੇਟਾਂ; ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ 'ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਵੀ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵ੍ਰਤਾਤ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰੇਤਤृਪ੍ਤਯੇ । ਯਦਾ ਨਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਮੁਦ੍ਗਲਤ੍ਵਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੨੫.

ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਰੀਤਾਂ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁਦਗਲ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਰਤਾਤ੍ਪ੍ਰਾਙ੍ਗੇਵ ਦੇਯਂ ਤੁ ਤਤਃ ਪਿਤृਗਣਸ੍ਯ ਚ । ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰੇਣ ਵੈ ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾਨਿ षੋਡਸ਼ ॥ ੨,੨੫.

ਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਟਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ; ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰੀਤਾਂ 'ਸਵਾਹਾ' ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ऋਜੁਦਰ੍ਭੈਸ੍ਤਿਲੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਃ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਅਪਸਵ੍ਯਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕृਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਸਿੱਧੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਤਿਲ ਨਾਲ, ਕਪੜਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ; ਧਾਗਾ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੁਨਸ਼੍ਚਿਰਾਯੁषੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਕੁਲੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਪ੍ਰਦਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਪ੍ਰੀਤਿਵਿਵਰ੍ਧਨਃ ॥ ੨,੨੫.

ਫਿਰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਆਕਾਸ਼ਮੇਕਂ ਹਿ ਯਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਯਥੈਕਤਃ । ਘਟਾਦਿषੁ ਪृਥਕ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯ ਰੂਪਂ ਚ ਤਤ੍ਸਮਮ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਘੜਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਅਸਲ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ।

ਆਤ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵਿਚਰੇਤ੍ਸਦਾ । ਯਾ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਙ੍ਗਮੇ ॥ ੨,੨੫.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਕੁਦਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਾ (ਸ) ਤੇਨ ਭਾਵਯੋਗੇਨ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਕਾਰਿਣਃ । ਪਿਤृਰੂਪਂ ਸਮਾਦਾਯ ਕਸ੍ਯਚਿਜ੍ਜਾਯਤੇ ਸੁਤਃ ॥ ੨,੨੫.

ਉਹ ਕੁਦਰਤ, ਉਸ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤृਤਃ ਕੋऽਪਿ ਰੂਪਾਢ੍ਯੋ ਗੁਣਜ੍ਞੋ ਦਾਨਤਤ੍ਪਰਃ । ਸਦृਸ਼ਃ ਕੋऽਪਿ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਭੂਤੋ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ ੨,੨੫.

ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ, ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਅਨ੍ਧਾਦਨ੍ਧੋ ਨ ਭਵਤਿ ਮੂਕਾਨ੍ਮੂਕੋ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਬਧਿਰਾਦ੍ਬਧਿਰੋ ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਾਵਾਨ੍ਵਿਦੁषੋ ਨ ਹਿ । ਅਨੁਰੂਪਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਦੀਯਂ ਵਚਨਂ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੨,੨੫.

ਅੰਨ੍ਹਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਗੂੰਗਾ ਗੂੰਗਾ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਬਹਿਰਾ ਬਹਿਰਾ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ। ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਔਰਸਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾ ਦਸ਼ਵਿਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਸਂਗृਹੀਤਃ ਸੁਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਦਾਸੀਪੁਤ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤੇਨ ਕਿਮ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣਨੀ ਤੋਂ, ਖੇਤ ਤੋਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦਾਸੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ?

ਕਾਙ੍ਕਾਂ ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਜਾਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । ਭਵੇਨ੍ਨ ਦੁਹਿਤਾ ਯਸ੍ਯ ਨ ਦੌਹਿਤ੍ਰੋ ਨ ਵਾ ਸੁਤਃ ॥ ੨,੨੫.

ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਧੀ ਹੈ, ਨਾ ਦੋਹਿਤਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ,

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਯ ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਨਾ ਕੇਨ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਮੁਖਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪੈਤृਕਾਦृਣਾਤ੍ ॥ ੨,੨੫.

ਉਸ ਦਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਰੀਤ ਨਾਲ? ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੌਤ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਜ੍ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚਃ ऋਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ । ਲੋਕਾਨਨ੍ਤ੍ਯਂ ਦਿਵਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਪੌਤ੍ਤ੍ਰ ਪ੍ਰਪੌਤ੍ਤ੍ਰਕੈਃ ॥ ੨,੨੫.

ਪੋਤਿਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤਾ, ਪਰਪੋਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਲੋਕ ਤੇ ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੋਦ੍ਭਵਾਦ੍ਯਾ ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਦਾਃ ਸੁਤਾਃ । ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪਾਰ੍ਵਣਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਰੈਸੋ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸੁਤਃ ॥ ੨,੨੫.

ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਰਸ-ਵਿਹਾਰ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਸੁਤਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੇ ਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਨ ਪਾਰ੍ਵਣਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋਢਾਜਸ੍ਤੂਨ੍ਨਯਤਿ ਸਂਗृਹੀਤਸ੍ਤ੍ਵਧੋ ਨਯੇਤ੍ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਂ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ਜਾਯਤੇ ਨਰਕਾਯ ਵੈ ॥ ੨,੨੫.

ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਸਿਰਫ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਉੱਚਾ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।