ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਵਵਾਚਾ ਵਦਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਗੋਵृषਦ੍ਵਿਜਾਵਾਜਿषੁ । ਲਿਙ੍ਗੇ ਗਜੇ ਤਥਾ ਦੇਵੇ ਭੂਤੇ ਪ੍ਰੇਤੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰੇ ॥ ੨,੨੩.

ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਹੈ।

ਸ੍ਵਪ੍ਨਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰੇਤਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਨੇਕਧਾ । ਸ੍ਵਕਲਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਬਨ੍ਧੁਂ ਵਾ ਸ੍ਵਸੁਤਂ ਸ੍ਵਪਤਿਂ ਵਿਭੁਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਂ ਮृਤਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਪ੍ਰੇਤਦੋषੇਣ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ ੨,੨੩.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਤੀ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ—ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਯਾਚਤੇ ਯਃ ਪਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਡ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ । ਤੀਰ੍ਥੇ ਗਤ੍ਵਾ ਦਹੇਤ੍ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ਪ੍ਰੇਤਦੌषੈਰ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੨,੨੩.

ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੋਂ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਖਾਣਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਜਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵਾ ਗृਹਾਦ੍ਵਾਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਪਸ਼ੁਃ । ਪਿਤਾ ਭ੍ਰਾਤਾ ਕਲਤ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰੇਤਦੋषੈਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੨੩.

ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

ਚਿਹ੍ਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਗृਹੇ ਤੀਰ੍ਥੇ ਸ਼੍ਰੀਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਤਰ੍ਪਣਂ ਜਲੈਃ ॥ ੨,੨੩.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਜਾਂ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕृष੍ਣਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਪੂਜਾਂ ਚ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੇਦਪਾਰਗੇ । ਹੋਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਵਾਚਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ ॥ ੨,੨੩.

ਕਾਲੇ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਵਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਮ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏਤਦ੍ਧਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੇਤਲਿਙ੍ਗਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਪਠਤੇ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰੇਤਚਿਹ੍ਨਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੨੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੌਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੪ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਨਾਕਾਲੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਤਿ ਵੇਦਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍ । ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਰਾਜਾ ਵਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋਪਿ ਵਾ ॥ ੨,੨੪.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਿਉਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪੂਰ੍ਵਮਨृਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਵੇਦੈਰੁਕ੍ਤਂ ਤੁ ਯਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਤਂ ਜੀਵਤਿ ਮਾਨੁषੇ ॥ ੨,੨੪.

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨੁषੇ ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵਰ੍ਣਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਅਨ੍ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਲੇਚ੍ਛਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਖਣ੍ਡੇ ਭਾਰਤਸਂਜ੍ਞਕੇ ॥ ੨,੨੪.

ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਗ, ਦੁਜਾਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤਜ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਰਤ ਨਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਲੌ ਤਚ੍ਚ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵ ਸਮਾਦਿਸ਼ । (ਆਧਾਨਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਬਾਲੋ ਵਾ ਸ੍ਥਵਿਰੋ ਯੁਬਾ ॥ ੨,੨੪.

ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ; ਦੇਵਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਉਂ ਹੈ? (ਚਾਹੇ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਜਵਾਨ, initiation ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)

ਸਧਨੋ ਨਿਰ੍ਧਨੋ ਵਾਪਿ ਸੁਕੁਮਾਰਃ ਸੁਰੂਪਵਾਨ੍ । ਅਵਿਦ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵਿਤਰੋ ਜਨਃ ॥ ੨,੨੪.

ਚਾਹੇ ਧਨਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਰੀਬ, ਨਾਜੁਕ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਅਣਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ—

ਤਪੋਰਤੋ ਯੋਗਸ਼ੀਲੋ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨੀ ਚ ਯੋ ਨਰਃ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਰਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾਤੁਲਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ ੨,੨੪.

ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਧਨਵਾਨ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ—

) ਸਰ੍ਵਮੇਤਦਸ਼षੇਣ ਜਾਯਤੇ ਵਸੁਧਾਤਲੇ । ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਰਾਜਾ ਵਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋऽਪਿ ਵਾ ॥ ੨,੨੪.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਿਉਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਕ੍ਤੋऽਸਿ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਃ । ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਵਚਨਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਨਾਨਾਦੇਸ਼ਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੨,੨੪.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਧੀਆ ਪੁੱਛਿਆ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਧਾਤृਵਿਹਿਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਦਾਯ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਤਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਕਾਸ਼੍ਯਪੇਯ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੇ ॥ ੨,੨੪.

ਜੋ ਮੌਤ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆ ਕੇ ਜੀਵਨ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।

ਮਾਨੁषਃ ਸ਼ਤਜੀਵੀਤਿ ਪੁਰਾ ਵੇਦੇਨ ਭਾषਿਤਮ੍ । ਵਿਕਰ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚਾਪਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੨੪.

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦਾਨਭ੍ਯਸਨੇਨੈਵ ਕੁਲਾਚਾਰਂ ਨ ਸੇਵਤੇ । ਆਲਸ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਤ੍ਯਾਗੋ ਨਿषਿਦ੍ਧੇऽਪ੍ਯਾਦਰਃ ਸਦਾ ॥ ੨,੨੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਵੇਦ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਆਲਸ ਨਾਲ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੈ—

ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਗृਹੇऽਸ਼੍ਰਾਤਿ ਪਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਰਤਸ੍ਤਥਾ । ਏਤੈਰਨ੍ਯੈਰ੍ਮਹਾਦੋषੈਰ੍ਜਾਯਤੇ ਚਾਯੁषਃ ਕ੍ਸ਼ਯਃ ॥ ੨,੨੪.

ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਯੁ ਦੀ ਘਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਮਸ਼ੁਚਿਂ ਨਾਸ੍ਤਿਕਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਮਙ੍ਗਲਮ੍ । ਪਰਦ੍ਰੋਹਾਨृਤਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਯਤ (ਮ) ਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ ॥ ੨,੨੪.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਰੋਸਾ ਰਹਿਤ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਨਾਸਤਿਕ, ਮੰਗਲ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਝੂਠਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਵੋ।

ਅਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਰਂ ਰਾਜਾਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਕ੍ਰੂਰਂ ਵ੍ਯਸਨਿਨਂ ਮੂਰ੍ਖਂ ਵੇਦਵਾਦਬਹਿष੍ਕृਤਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਪੀਡਨਕਰ੍ਤਾਰਂ ਰਾਜਾਨਂ ਯਮਸ਼ਾਸਨਮ੍ ॥ ੨,੨੪.

ਜੋ ਰਾਜਾ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ, ਕਰੂੜ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਮੂਰਖ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਰਾਜਾ ਯਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪਯਨ੍ਤਿ ਵਸ਼ਂ ਮृਤ੍ਯੋਸ੍ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਚ ਯਾਤਨਾਮ੍ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮੁਖ੍ਯਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ॥ ੨,੨੪.

ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਕਰਮ ਤੇ ਫਰਜ਼ ਛੱਡ ਕੇ।

ਪਰਕਰ੍ਮਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਮਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਕਰੋਤਿਃ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਜਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਂ ਵਿਨਾ ॥ ੨,੨੪.

ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੁਜਾਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ—

ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯੇ ਵਾ ਯਮਲੋਕੇ ਸ ਪਚ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਜਪੋ ਹੋਮੋ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੋ ਦਵਰ੍ਤਾਚ੍ਚਨਮ੍ ॥ ੨,੨੪.

ਯਮ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਸਜ਼ਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਨਾਹਣ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਜਪ ਕਰਨਾ, ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਨੇ ਨ ਸੇਵ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ ਵृਥਾ ਦਿਵਸੋ ਨृਣਾਮ੍ । ਅਨਿਤ੍ਯਮਧ੍ਰੁਵਂ ਦੇਹਮਨਾਧਾਰਂ ਰਸੋਦ੍ਭਵਮ੍ ॥ ੨,੨੪.

ਜਿਸ ਦਿਨ ਇਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਸਥਿਰ, ਅਸਥਾਈ, ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਅਤੇ ਰਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਨ੍ਨੋਦਕਮਯੇ ਦੇਹੇ ਗੁਣਾਨੇਤਾਨ੍ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਂਸ੍ਕृਤਂ ਸਾਯਂ ਨੂਨਮਨ੍ਨਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੨੪.

ਮੈਂ ਆਹ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਆਹ ਖਾਣ-ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਜੋ ਭੋਜਨ ਸਵੇਰੇ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਦੀਯਰਸਸਮ੍ਪੁष੍ਟਕਾਯੇ ਕਾ ਬਤ ਨਿਤ੍ਯਤਾ । ਗਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਵਪੁਰਰ੍ਧਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ ੨,੨੪.

ਜੋ ਸਰੀਰ ਆਪਣੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸਥਿਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਰਃ ਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪਰਮੌषਧਮ੍ । ਦੇਹਃ ਕਿਮਨ੍ਨਦਾਤੁਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਿषੇਕ੍ਤੁਰ੍ਮਾਤੁਰੇਵ ਵਾ ॥ ੨,੨੪.

ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਪਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਖਾਣ-ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਬੀਜ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ?

ਉਭਯੋਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਭੋਰ੍ਵਾਪਿ ਬਾਲਨੋਗ੍ਨੇਃ ਸ਼ੁਨੋऽਪਿ ਵਾ । ਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਰਮੋ ਯਜ੍ਞਃ ਕृਮਿਵਿਡ੍ਭਸ੍ਮਸਂਜ੍ਞਕੇ ॥ ੨,੨੪.

ਚਾਹੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ, ਕਿਸੇ ਇਕ ਦਾ, ਨਵੇਂ ਅੱਗ ਦਾ ਜਾਂ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਕਿਰਮੀ, ਮਲ ਜਾਂ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯਜਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?