ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਹृਦਯੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਯਦ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਾ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਦਾਨਂ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ ॥ ੨,੨੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਦਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਪੁਨ੍ਨਾਮਨਰਕਾਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪਿਤਰਂ ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਸੁਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਤ੍ਤ੍ਰ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਇਹ ਚਾਪਿ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ॥ ੨,੨੧.

ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਨਾਮ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਪੁੱਤਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਮृਤ੍ਯੁਮृਤੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਪਿਤਰੌ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਖਗ । ਵ੍ਰਤਤੀਰ੍ਥਾਵਿਵਾਹਾਦਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਜੇ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਵਰਤ, ਤੀਰਥ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।

ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਧ੍ਯਾਯਮਿਮਂ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੇਤ ਲਿਙ੍ਗਨਿਦਰ੍ਸ਼ਕਮ੍ । ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਪ੍ਰੇਤਚਿਹ੍ਨਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੨੧.

ਜੋ ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਪ੍ਰੇਤਾਃ ਕੇਨ ਤੇषਾਂ ਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਕੀਦृਕ੍ਤੇषਾਂ ਭਵੇਦ੍ਰੂਪਂ ਭੋਜਨਂ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੨,੨੨.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਪ੍ਰੇਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?

ਸੁਪ੍ਰੀਤਾਸ੍ਤੇ ਕਥਂ ਪ੍ਰੇਤਾਃ ਕ੍ਵ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਃ ਕृਪਯਾ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਮੇਨਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ ॥ ੨,੨੨.

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ? ਮਿਹਰਬਾਨ ਅਤੇ ਦਇਆਲੂ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਪਾਪਕਰ੍ਮਰਤਾ ਯੇ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਮृਤਾਃ ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤਾਞ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੨,੨੨.

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਵਾਪੀਕੂਪਤਡਾਗਾਂਸ਼੍ਚ ਆਰਾਮਂ ਸੁਰਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ । ਪ੍ਰਪਾਂ ਸਦ੍ਮ ਸੁਵृਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਭੋਜਨਸ਼ਾਲਿਕਾਃ ॥ ੨,੨੨.

ਕੁਆਂ, ਪੋਖਰ, ਤਲਾਬ, ਬਾਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ, ਸਰਾਇ, ਘਰ, ਸੋਹਣੇ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ—

ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹਂ ਧਰ੍ਮਂ ਕਿਕ੍ਰੀਣਾਤਿ ਸ ਪਾਪਭਾਕ੍ । ਮृਤਃ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਾਵਦਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤਕ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗੋਚਰਂ ਗ੍ਰਾਮਸੀਮਾਂ ਤਡਾਗਾਰਾਮਗਹ੍ਵਰਮ੍ । ਕਰ੍षਯਨ੍ਤਿ ਚ ਯੇ ਲੋਭਾਤ੍ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਲੋਕ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਚਰਾਗਾਹ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ, ਤਲਾਬ, ਬਾਗ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਚਣ੍ਡਾਲਾਦੁਦਕਾਤ੍ਸਰ੍ਪਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦ੍ਬੈਦ੍ਯੁਤਾਗ੍ਨਿਤਃ । ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੁਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਰਣਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਿਣਾਮ੍ ॥ ੨,੨੨.

ਚੰਡਾਲ, ਪਾਣੀ, ਸੱਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਿਜਲੀ, ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਉਦ੍ਬਨ੍ਧਨਮृਤਾ ਯੇ ਚ ਵਿषਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਹਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਆਤ੍ਮੋਪਘਾਤਿਨੋ ਯੇ ਚ ਵਿषੂਚ੍ਯਾਦਿਹਤਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਫਾਂਸੀ, ਜ਼ਹਿਰ, ਹਥਿਆਰ, ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਰੋਗਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਹੈਜ਼ਾ) ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ—

ਮਹਾਰੋਗੈਰ੍ਮृਤਾ ਯੇ ਚ ਪਾਪਰੋਗੈਸ਼੍ਚ ਦਸ੍ਯੁਭਿਃ । ਅਸਂਸ੍ਕृਤਪ੍ਰਮੀਤਾ ਯੇ ਵਿਹਿਤਾਚਾਰਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਵੱਡੇ ਰੋਗਾਂ, ਪਾਪੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਜਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਮਰਦੇ ਹਨ—

ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਲੁਪ੍ਤਾਸ਼੍ਚਲੁਪ੍ਤਮਾਸਿਕਪਿਣ੍ਡਕਾਃ । ਯਸ੍ਯਾਨਯਤਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋਗ੍ਨਿਂ ਤृਣਕਾष੍ਠਹਵੀਂषਿ ਸਃ ॥ ੨,੨੨.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਅੱਗ ਨਾ ਲਿਆਉਣ ਜਾਂ ਘਾਸ-ਲੱਕੜ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—

ਪਤਨਾਤ੍ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਭਿਤ੍ਤਿਪਾਤੇਨ ਯੇ ਮृਤਾਃ । ਰਜਸ੍ਵਲਾਦਿਦੋषੈਸ਼੍ਚ ਨ ਚ ਭੂਮੌ ਮਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਕੰਧ ਢਹਿ ਕੇ, ਰਜਸਵਲਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਸ਼ੁਧਤਾ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਰਦੇ ਹਨ—

ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਮृਤਾ ਯੇ ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਮਰਣਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਸੂਤਕੈਃ ਸ਼੍ਵਾਦਿਸਂਪਰ੍ਕੈਃ ਪ੍ਰੇਤਭਾਵਾ ਇਹ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਹਵਾਈ ਮੌਤ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਸ਼ੁਧ ਲੋਕਾਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕੁਮृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਗਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰੇਤਯੋਨਿਸ੍ਥਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਮਰੁਸ੍ਥਲੇ ॥ ੨,੨੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਅਣਉਚਿਤ ਮੌਤਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਕਾਲ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।

ਮਾਤਰਂ ਭਗਿਨੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੁषਾਂ ਦੁਹਿਤਰਂ ਤਥਾ । ਅਦृष੍ਟਦੋषਾਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਸ ਪ੍ਰੇਤੋ ਜਾਯਤੇਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਭੈਣ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਧੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਗਲਤੀ ਦੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭ੍ਰਾਤृਧ੍ਰੁਗ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਗੋਘ੍ਨਃ ਸੁਰਾਪੋ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ । ਹੇਮਕ੍ਸ਼ੌਮਹਰਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਵੈ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਭਰਾ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਗਾਂ ਮਾਰੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਵੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰੇ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਕਪੜਾ ਚੋਰੀ ਕਰੇ, ਹੇ ਤਾਰਕਸ਼, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ੍ਯਾਸਾਪਹਰ੍ਤਾ ਮਿਤ੍ਰਧ੍ਰੁਕ੍ਪਰਦਾਰਰਤਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਘਾਤੀ ਕ੍ਰੂਰਸ੍ਤੁ ਸ ਪ੍ਰੇਤੋ ਜਾਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਅਮਾਨਤ ਚੋਰੀ ਕਰੇ, ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵੇ, ਪਰਾਈ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਕਰੇ, ਭਰੋਸਾ ਟੋੜੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰੂਰ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਲਮਾਰ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਰਧਰ੍ਮਰਤਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਦ੍ਯਾਵृਤ੍ਤਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਸ ਪ੍ਰੇਤੋ ਜਾਯਤੇਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੨,੨੨.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਾਹ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਪਰਾਏ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਯ ਸਂਵਾਦਂ ਭੀष੍ਮੇਣ ਸਹ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਤਦਹਂ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੌਖ੍ਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੨੨.

ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਮੈਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ । ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਵਿਪਾਕੇਨ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਮੁਪਜਾਯਤੇ । ਕੇਨ ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਪਿਤਾਮਹ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨ ਪੁਨਰ੍ਮੋਹਮੇਵਂ ਯਾਸ੍ਯਾ ਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ ॥ ੨,੨੨.

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਸ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਤੋਂ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾਮਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵਾਂ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ।

ਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ । ਯੇਨੈਵ ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤੋ ਯੇਨੈਵ ਸ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਦੁਸ੍ਤਰਂ ਦੈਵਤੈਰਪਿ ॥ ੨,੨੨.

ਭੀਸਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤੇਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਸਤਤਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਸ਼੍ਰਵਣਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍ । ਮਾਨਵਾ ਵਿਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਆਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰੇਤਯੋਨਿषੁ ॥ ੨,੨੨.

ਜਿਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦੀ ਸਦਾ ਸੁਣਨ ਤੇ ਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਹਿ ਪੁਰਾ ਵਤ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਃ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਕਃ ਖ੍ਯਾਤ ਸ੍ਤਪੋਰ੍ऽਥੇ ਵਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ॥ ੨,੨੨.

ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 'ਸੰਤਪਤਕ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੜੇ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਯੁਕ੍ਤੋ ਹੋਮੇਨ ਯੋ (ਯਾ) ਗਯੁਕ੍ਤੋ ਦਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਯਜਨ੍ਸ ਸਕਲਾਨ੍ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਲਂ ਚ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ ॥ ੨,੨੨.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਹਵਨ ਕਰਦਾ, ਦਇਆਵਾਨ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹਾਮਚਰ੍ਯਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਪਸਿ ਮਾਰ੍ਦਵੇ । ਪਰਲੋਕਭਯੋਪੇਤਃ ਸਤ੍ਯਸ਼ੌਚੈਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਮਲਃ ॥ ੨,੨੨.

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ, ਮਰਦਤਾ ਵਾਲੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੱਚ ਤੇ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ।

ਯੁਕ੍ਤੋऽਹਿ ਗੁਰੁਵਾਕ੍ਯੇਨ ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਤਿਥਿਪੂਜਨੇ । ਆਤ੍ਮਯੋਗੇ ਸਦੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ॥ ੨,੨੨.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਮੰਨਦਾ, ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਯਤਨशील ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੰਦਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।