ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤਦਹਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮੁਤ੍ਸੁਕਃ । ਯਨ੍ਮੁਕ੍ਤੌ ਚ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਨ ਪੀਡਾ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ ॥ ੨,੨੧.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਭੂਤ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਏਤੈਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ਦੇਵ ਪੀਡੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰੇਤਜਾ ਤ੍ਵਯਾ । ਤੇषਾਂ ਕਦਾ ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਨ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗਾ?

ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵੇ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਕਤਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਯਾ । ਚਿਰਂ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਃ ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਭੂਤ ਬਣਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ, ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ? ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭੂਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤਦਹਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ । ਯਦੈਵ ਮਨੁਜੋऽਵੈਤਿ ਮਮ ਪੀਡਾ ਕृਤਾ ਤ੍ਵਿਯਮ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਭੂਤ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਦੁਖ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਹੈ,'

ਪृਚ੍ਛਾਰ੍ਥਂ ਹਿਤਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਦੈ ਵਜ੍ਞੇ ਵਿਨਿਵਦਯੇਤ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦृष੍ਟਃ ਸ਼ੁਭੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਫਲਿਤਸ਼੍ਚੂਤਚਮ੍ਪਕਃ ॥ ੨,੨੧.

ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁੱਛ ਕੇ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਰੁੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਬ ਜਾਂ ਚੰਪਾ ਫੁੱਲ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ,

ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਾ ਵृषਭੋ ਦੇਵੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਤੀਰ੍ਥਗੋ ਯਦਿ । ਏਵਂ ਦृष੍ਟੋ ਯਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਮृਤਃ ਕੋऽਪਿਸ੍ਵਗੋਤ੍ਰਜਃ ॥ ੨,੨੧.

ਜਾਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਲਦ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਵੇ,

ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਤ੍ਯਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਦृष੍ਟਂ ਪ੍ਰੇਤਪ੍ਰਭਾਵਤਃ । ਅਦ੍ਭੁਤਾਨਿ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਦੋषਾਦ੍ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਭੂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਜਬ ਗੱਲਾਂ ਭੂਤ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨੇ ਮਤਿਰ੍ਯਾਵਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਮ੍ । ਧਰ੍ਮਾਪਾਯਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਪ੍ਰੇਤਪੀਡਾ ਤਦਾ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭੂਤ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਚਿਤ੍ਤਭਙ੍ਗਂ ਕਰੋਤਿ ਸਾ । ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸਿ ਬਹੁਵਿਘ੍ਨਾਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਦੇਪਦੇ ॥ ੨,੨੧.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਾਸ ਲਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿ ਚ ਪ੍ਰੇਰਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਉਚ੍ਚਾਟਨਂ ਚ ਕ੍ਰੂਰਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰੇਤਕृਤਂ ਖਗ ॥ ੨,੨੧.

ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੱਗਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਾਰਨ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ—ਹੇ ਪੰਛੀ—ਇਹ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਵਿਘ੍ਨਾਨਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤ੍ਯੁਪਾਯਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ । ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਸਾਧੁ ਪ੍ਰੇਤਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ॥ ੨,੨੧.

ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੂਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਦੀਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ ਭਵੇਤ੍ਤੇਨ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਦਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਂ ਪਰਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਤृਪ੍ਯਤਿ ਭੋਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਯਸ੍ਯੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਦੀਯਤੇ ॥ ੨,੨੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ।

ਸ਼ृਣੁ ਸਤ੍ਯਮਿਦਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਯਦ੍ਦਦਾਤਿ ਭੁਨਕ੍ਤਿ ਸਃ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਂ ਚਿਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਹੇ ਤਾਰਕਸ਼, ਇਹ ਸੱਚ ਸੁਣ: ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਤੇ ਭੂਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੇ ਤृਪ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਿਜਬਨ੍ਧੁषੁ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਅਜ੍ਞਾਤਯਸ੍ਤੁ ਯੇ ਦੁष੍ਟਾਃ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਵਂਸ਼ਜਾਨ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਜੋ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਤੇ ਮੰਦ ਭੂਤ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨਿਵਾਰਯਨ੍ਤਿ ਤृਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਜਾਯਮਾਨਾਨੁਕਮ੍ਪਕਾਃ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਯਨ੍ਤਿ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪੁਤ੍ਰਤਃ । ਸਦਾ ਬਨ੍ਧੁषੁ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵृਦ੍ਧਿਮृਦ੍ਧਿਂ ਖਗਾਧਿਪ ॥ ੨,੨੧.

ਜੋ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਨ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਿੱਛੋਂ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ।

ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਭਾषਣਾਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਚੇष੍ਟਾਤਃ ਪੀਡਨਾਦ੍ਗਤਿਮ੍ । ਨ ਪ੍ਰਾਪਯਤਿ ਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਾਪੈਃ ਸ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੨੧.

ਪਰ ਜੋ ਮੂਰਖ, ਦਰਸ਼ਨ, ਗੱਲ, ਕਰਤੂਤ ਜਾਂ ਪੀੜ੍ਹਾ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪੁਤ੍ਰਕੋऽਪਸ਼ੁਸ਼੍ਚੈਵ ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਤਥਾ । ਵृਤ੍ਤਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਹੀਨਸ਼੍ਚ ਭਵੇਜ੍ਜਨ੍ਮਨਿਜਨ੍ਮਨਿ ॥ ੨,੨੧.

ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ, ਪਸ਼ੂ ਤੋਂ ਵੰਜਾ, ਗਰੀਬ, ਬਿਮਾਰ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਘਾਟਾ, ਜਨਮ ਦਰ ਜਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਃ ਪੁਨਰ੍ਯਾਭ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਵਕਾਲੇ ਕਰ੍ਮਸਂਕ੍ਸ਼ਯੇ ॥ ੨,੨੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਮੁਕ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਥੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਰਂ ਨ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਪ੍ਰਤੀਤਿਰ੍ਨੈਵ ਜਾਯਤੇ । ਕੇਚਿਦ੍ਵਦਨ੍ਤਿ ਦੈਵਜ੍ਞਾਃ ਪੀਡਾਂ ਪ੍ਰੇਤਸਮੁਦ੍ਭਵਾਮ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਨਾਂ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਪੱਕੀ ਯਕੀਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੀੜਾ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼੍ਚੈष੍ਟਿਤਂ ਨੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨ ਕਦਾਚਨ । ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ, ਚਲਣ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਐਸੇ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਸਤ੍ਯਂ ਵਾਪ੍ਯਨृਤਂ ਵਾਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਦੇਵਤਾਃ । ਤਦਾ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜੇਰਿਤਮ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਜੋ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨੋ।

ਭਾਵਭਕ੍ਤਿਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਪਿਤृਭਕ੍ਤਿਪਰਾਯਣਃ । ਕृਤ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਬਲਿਂ ਚੈਵ ਪੁਰਸ਼੍ਚਰਣ ਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਭਾਵ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਪਹੋਮੈਸ੍ਤਥਾ ਦਾਨੈਃ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੇਹਸੋਧਨਮ੍ । ਕृਤੇਨ ਤੇਨ ਵਿਘ੍ਨਾਨਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੨,੨੧.

ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਭੂਤਪ੍ਰੇਤਪਿਸ਼ਾਚੈਰ੍ਵਾ ਸ ਚੇਦਨ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯਤੇ । ਪਿਤ੍ਰੁਦ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਵੈ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣਬਲਿਂ ਤਦਾ । ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਪੀਡਾਭ੍ਯ ਇਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਵਚੋ ਮਮ ॥ ੨,੨੧.

ਜੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਪੀੜਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ خاطر ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਪਿਤृਪੀਡਾ ਭਵੇਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕृਤ੍ਯੈਰਨ੍ਯੈਰ੍ਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਿਤृਭਕ੍ਤਿਪਰੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਹਰ ਜਤਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੋ।

ਨਵਮੇ ਦਸ਼ਮੇ ਵਰ੍षੇ ਪਿਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਵੈ ਪੁਮਾਨ੍ । ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰੀਮਯੁਤਂ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਦਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨ ਚ ਹੋਮਯੇਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਨੌਵੇ ਜਾਂ ਦਸਵੇ ਸਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ خاطر, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਬਲਿਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸਰ੍ਵੋਪਦ੍ਰਵਹੀਨਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਉਤ੍ਤਮਂ ਲੋਕਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਜ੍ਞਾਤਿਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮੇਵ ਚ ॥ ੨,੨੧.

ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਉਪਦਰਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤृਮਾ ਤृਸਮਂ ਲੋਕੇ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਦ੍ਦੈਵਤਂ ਪਰਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪਿਤਰੌ ਸਦਾ ॥ ੨,੨੧.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਜਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਹਿਤਾਨਾਮੁਪਦੇष੍ਟਾ ਹਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਦੈਵਤਂ ਪਿਤਾ । ਅਨ੍ਯਾ ਯਾ ਦੇਵਤਾ ਲੋਕੇ ਨ ਦੇਹਪ੍ਰਭਵੋ ਹਿ ਤਾਃ ॥ ੨,੨੧.

ਪਿਤਾ ਸਿੱਧਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।