ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੀਨਜਾਤ੍ਯਾ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਹੀਨਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ ਯਃ । ਅਧਰ੍ਮੇ ਰਮਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਜੋ ਘੱਟ ਜਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੀੜਾ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯਸਨੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਦੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਚੌਰਾਗ੍ਨਿਰਾਜਭਿਰ੍ਹਾਨਿਃ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਕਰਕੇ ਦੌਲਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਚੋਰਾਂ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮਹਾਰੋਗੋਪਲਬ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਬਾਲਕਾਨਾਂ ਚ ਪੀਡਨਮ੍ । ਜਾਯਾ ਸਂਪੀਢ੍ਯਤੇ ਯਚ੍ਚ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਭਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਆਉਣ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤਿਪੁਰਾਣੇषੁ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮੁਦ੍ਭਵੇ । ਅਭਾਵੋ ਜਾਯਤੇ ਧਰ੍ਮੇ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਜਦੋਂ ਵੇਦ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸਹੀ ਚਲਣ-ਚਲਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦੇਵਤੀਰ੍ਥਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਤੁ ਨਿਨ੍ਦਾਂਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਵਾ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਾ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰੇ, ਚਾਹੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂ ਚੁਪਚਾਪ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ੍ਵਵृਤ੍ਤਿਹਰਣਂ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਹਤਿਸ੍ਤਥਾ । ਵਂਸ਼ਚ੍ਛੇਦਃ ਨਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਪ੍ਰੇਤਦੋषਾਦ੍ਵਿਨਾਨ੍ਯਥਾ ॥ ੨,੨੦.

ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਇੱਜ਼ਤ ਗੁਆਉਣਾ, ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਗਰ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪੁष੍ਪਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਥਾ । ਬਾਲਾਨਾਂ ਮਰਣਂ ਯਤ੍ਰ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣਾ, ਫੁੱਲ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ—ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਾਵਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਾਦਿਕਮ੍ । ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਪੂਰੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਸਾਲਾਨਾ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਖੁਦ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤੀਰ੍ਥੇ ਗਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਾਸਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਕृਤ੍ਯਂ ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਧਰ੍ਮਕਾਰ੍ਯੇ ਨ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਧਰਮਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਕਲਹਸ਼੍ਚੈਵ ਭੋਜਨੇ ਕੋਪਸਂਯੁਤਃ । ਪਰਦ੍ਰੋਹੇ ਮਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਂਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਝਗੜਾ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵੇਲੇ ਗੁੱਸਾ, ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ—ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੁष੍ਪਂ ਯਤ੍ਰ ਨ ਦृਸ਼੍ਯੇਨ ਫਲਂ ਤਥਾ । ਵਿਰਹੋ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਯਤ੍ਰ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਗ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਯੇषਾਂ ਵੈ ਜਾਯਤੇ ਚਿਹ੍ਨਂ ਸਦੋਚ੍ਚਾਟਪਰਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਸ੍ਵਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਨਿष੍ਫਲਂ ਤੇਜਃ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਉਪਦ੍ਰਵ ਦਿਸੇ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਫਲਦਾ, ਉਥੇ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸ੍ਵਗੋਤ੍ਰਘਾਤਕਸ਼੍ਚੈਵ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਮਿਵਾਤ੍ਮਜਮ੍ । ਨ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਨਾਪਿ ਸੌਖ੍ਯਂ ਚ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਲੜੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਮਾਰੇ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਸੁਖ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਿਤृਵਾਕ੍ਯਂ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਵਪਤ੍ਨੀਂ ਚ ਨ ਸੇਵਤੇ । ਸਦਾ ਕ੍ਰੂਰਮਤਿਰ੍ਵ੍ਯਗ੍ਰਃ ਸਾ ਪੀਡਾ ਪ੍ਰੇਤਸਮ੍ਭਵਾ ॥ ੨,੨੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰੜਾ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਿਕਰ੍ਮਾ ਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤੋ ਹ੍ਯਵਿਧਿਕ੍ਰਿਯਯਾ ਤਥਾ । ਤਤ੍ਕਾਲਦੁष੍ਟਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦृਤੇ ਤਥਾ ॥ ੨,੨੦.

ਗਲਤ ਕੰਮ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਰਸਮਾਂ, ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਤੇ ਬਲਦ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ ਮਰੀ ਹੋਈ ਆਤਮਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦृष੍ਟਗृਤ੍ਯੁਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾਪਿ ਅਦਗ੍ਧਵਪੁषਸ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਜਾਯਤੇ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪੀਡ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇਨ ਜਨ੍ਤਵਃ ॥ ੨,੨੦.

ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਲਾਸ਼ ਨਾ ਸਾੜੀ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਮਰੀ ਹੋਈ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਪੀੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪ੍ਰੇਤਮੁਕ੍ਤਿਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਯੋ ਵੈ ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ਮृਤਃ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੨੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਖਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਰੀ ਹੋਈ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਰਸਮਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੇ ਮਰੀ ਹੋਈ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੇਤਦੋषਃ ਕੁਲੇ ਯਸ੍ਯ ਸੁਖਂ ਤਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਮਤਿਃ ਪ੍ਰੀਤੀ ਰਤਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪਞ੍ਚਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੨,੨੦.

ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਮੱਤ, ਪਿਆਰ, ਰੁਚੀ, ਤੇ ਦੌਲਤ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤृਤੀਯੇ ਪਞ੍ਚਮੇ ਪੁਂਸਿ ਵਂਸ਼ਚ੍ਛੇਦੋ ਹਿ ਜਾਯਤੇ । ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਧਨਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾ ਭਵੇਭਵੇ ॥ ੨,੨੦.

ਤੀਜੇ ਜਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਬੇਸਾਹਾਰਾਪਣ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਪੇਤਰੂਪਾ ਵਿਕृਤਮੁਖਦृਸ਼ੋ ਰੌਦ੍ਰਰੂਪਾਃ ਕਰਾਲਾ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨੈਵ ਗੋਤ੍ਰਂ ਸੁਤਦੁਹਿਤृਪਿਤॄਨ੍ ਭ੍ਰਾਤृਜਾਯਾਂ ਵਧੂਂ ਵਾ । ਕृਤ੍ਵਾ ਕਾਮ੍ਯਂ ਚ ਰੂਪਂ ਸੁਖਗਤਿਰਹਿਤਾ ਭਾषਮਾਣਾ ਯਥੇष੍ਟਂ ਹਾ ਕष੍ਟਂ ਭੋਕ੍ਤੁਕਾਮਾ ਵਿਧਿਵਸ਼ਪਤਿਤਾਃ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਪਾਕਮ੍ ॥ ੨,੨੦.

ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪੁੱਤ, ਧੀਆਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਵਧੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਬਣਾ ਕੇ, ਸੁਖ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਮਨ ਚਾਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹਾਏ, ਦੁਖ ਭੋਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੁਖ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤਦਹਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮੁਤ੍ਸੁਕਃ । ਯਨ੍ਮੁਕ੍ਤੌ ਚ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਨ ਪੀਡਾ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ ॥ ੨,੨੧.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਭੂਤ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਏਤੈਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ਦੇਵ ਪੀਡੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰੇਤਜਾ ਤ੍ਵਯਾ । ਤੇषਾਂ ਕਦਾ ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਨ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗਾ?

ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵੇ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਕਤਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਂਖ੍ਯਯਾ । ਚਿਰਂ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਃ ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਭੂਤ ਬਣਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ, ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ? ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭੂਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤਦਹਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ । ਯਦੈਵ ਮਨੁਜੋऽਵੈਤਿ ਮਮ ਪੀਡਾ ਕृਤਾ ਤ੍ਵਿਯਮ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਭੂਤ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਦੁਖ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਹੈ,'

ਪृਚ੍ਛਾਰ੍ਥਂ ਹਿਤਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਦੈ ਵਜ੍ਞੇ ਵਿਨਿਵਦਯੇਤ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦृष੍ਟਃ ਸ਼ੁਭੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਫਲਿਤਸ਼੍ਚੂਤਚਮ੍ਪਕਃ ॥ ੨,੨੧.

ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁੱਛ ਕੇ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਰੁੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਬ ਜਾਂ ਚੰਪਾ ਫੁੱਲ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ,

ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਾ ਵृषਭੋ ਦੇਵੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਤੀਰ੍ਥਗੋ ਯਦਿ । ਏਵਂ ਦृष੍ਟੋ ਯਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਮृਤਃ ਕੋऽਪਿਸ੍ਵਗੋਤ੍ਰਜਃ ॥ ੨,੨੧.

ਜਾਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਲਦ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਵੇ,

ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਤ੍ਯਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਦृष੍ਟਂ ਪ੍ਰੇਤਪ੍ਰਭਾਵਤਃ । ਅਦ੍ਭੁਤਾਨਿ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਤਦੋषਾਦ੍ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਭੂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਜਬ ਗੱਲਾਂ ਭੂਤ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨੇ ਮਤਿਰ੍ਯਾਵਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਮ੍ । ਧਰ੍ਮਾਪਾਯਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਪ੍ਰੇਤਪੀਡਾ ਤਦਾ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੨੧.

ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭੂਤ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਚਿਤ੍ਤਭਙ੍ਗਂ ਕਰੋਤਿ ਸਾ । ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸਿ ਬਹੁਵਿਘ੍ਨਾਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਦੇਪਦੇ ॥ ੨,੨੧.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਾਸ ਲਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।