ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਾਮਿਸ੍ਤ੍ਰਂ ਲੋਹਸ਼ਙ੍ਕੁਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰੌਰਵਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀ । ਰੌਰਵਂ ਕੁਡ੍ਵਲਂ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਕਂ ਪੂਤਿਮृਤਿਕਾ ॥ ੨,੧੮.

ਤਾਮਿਸ੍ਰ, ਲੋਹਸ਼ੰਕੁ, ਮਹਾਰੌਰਵ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ, ਰੌਰਵ, ਕੁਡਵਲਾ, ਕਾਲਸੂਤਰ, ਪੂਤਿਮ੍ਰਿਤਿਕਾ,

ਸਙ੍ਘਾਤਂ ਲੋਹਤੋਦਂ ਚ ਸਵਿषਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਾਪਨਮ੍ । ਮਹਾਨਰਕਕਾਲੋਲਃ ਸਜੀਵਨਮਹਾਪਥਃ ॥ ੨,੧੮.

ਸੰਘਾਤ, ਲੋਹਤੋਦ, ਸਵਿਸ਼, ਸੰਪ੍ਰਤਾਪਨ, ਮਹਾਨਰਕ, ਕਾਲੋਲਕ, ਸਜੀਵਨ, ਮਹਾਪਥ,

ਅਵੀਚਿਰਨ੍ਧਤਾ ਮਿਸ੍ਤ੍ਰਃ ਕੁਮ੍ਭੋਪਾਕਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਚੈਵ ਪਤਨਸ਼੍ਚੈਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ॥ ੨,੧੮.

ਅਵੀਚੀ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰ, ਕੁੰਭੋਪਾਕ, ਅਸੀਪਤ੍ਰਵਨ, ਤੇ ਪਤਨ — ਇਹ ਇਕਵੀਹ ਨਰਕ ਹਨ।

ਯੇषਾਂ ਤੁ ਨਰਕੇ ਘੋਰੇ ਬਹ੍ਵਬ੍ਦਾਨਿ ਗਤਾਨਿ ਵੈ । ਸਨ੍ਤਾਤਰ੍ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਦੂਤਤ੍ਵਂ ਤੇ ਤੁ (ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ) ਯਾਨ੍ਤਿ ਹਿ ॥ ੨,੧੮.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਮੇਨ ਪ੍ਰੇषਿਤਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਮਾਨੁषਸ੍ਯ ਮृਤਸ੍ਯ ਤੁ । ਦਿਨੇਦਿਨੇ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦਤ੍ਤਮਨ੍ਨਾਦ੍ਯਪਾਨਕਮ੍ ॥ ੨,੧੮.

ਯਮ ਦੇ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਇਹ ਦੂਤ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯੈਵ ਵਿਲੁਣ੍ਠਨ੍ਤਿ ਮਧ੍ਯੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਮਾਸਾਨ੍ਤੇ ਭੋਜਨਂ ਪਿਣ੍ਡਮੇਕੇ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਵੈ ॥ ੨,੧੮.

ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਭੁੱਖੇ ਦੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਭੋਗ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕੁਝ ਉਥੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਭੋਜਨ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤृਪ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਚੈਵ ਵਤ੍ਸਰਮ੍ । ਏਵਮਾਦਿਕृਤੈਃ ਪੁਣ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਸੌਰਿਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੮.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨੇ ਯਮਾਲਯੇ । ਬਹੁਭੀਤਕਰੇ ਪ੍ਰੇਤੋ ਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੮.

ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਆਤਮਾ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਦੇ ਇਕ ਗੱਠ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਿਵਸੈਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਜਾਤਂ ਤਂ ਦੇਹਂ ਦਸ਼ਪਿਣ੍ਡਜਮ੍ । ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯਸ੍ਯੇਵ ਰਾਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ ॥ ੨,੧੮.

ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਚਮਕ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਮਦਗਨਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੀ ਜੋਤ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮਜਂ ਦੇਹਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਦੇਹਂ ਸਮੁਤ੍ਸਜੇਤ੍ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰੋ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮੀਪਤ੍ਰਂਸਮਾਰੁਹੇਤ੍ ॥ ੨,੧੮.

ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ, ਸਮੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਰਜਂਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਪਦੈਕੇਨ ਯਥੈਵੈਕੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਯਥਾ ਤृਣਜਲੌਕੇਵ ਦੇਹੀ ਕਰ੍ਮਾਨੁਗੋऽਵਸ਼ਃ ॥ ੨,੧੮.

ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਇਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਜਲ-ਜੰਪ (ਟੱਡੀ) ਚਲਦੀ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਾਸਾਂਸਿ ਜੀਰ੍ਣਾਨਿ ਯਥਾ ਵਿਹਾਯ ਨਵਾਨਿ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਰੋऽਪਰਾਣਿ । ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਵਿਹਾਯ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਸਂਯਾਤਿ ਨਵਾਨਿ ਦੇਹੀ ॥ ੨,੧੮.

ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੯ ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਵਾਯੁਭੂਤਃ ਕ੍ਸ਼ਧਾਵਿष੍ਟਃ ਕਰ੍ਮਜਂ ਦੇਹਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਤੇ ਦੇਹਂ ਸ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਮੇਨ ਸਹ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੧੯.

ਪਵਿਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹੋ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਪੁਰਂ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਤੁ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ । ਕਾਯਸ੍ਥਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਾਪਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥ ੨,੧੯.

ਉਥੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੀਹ ਜੋਜਨ ਦੂਰ ਹੈ; ਉਥੇ ਕਾਯਸਥ ਸਭ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਦਾਨੇषੁਦਤ੍ਤੇषੁ ਗਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ । ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਪੁਰਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਚੌਵੀ ਜੋਜਨ ਦੂਰ, ਵੈਵਸਵਤ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਲੋਹਂ ਲਵਣਕਾਰ੍ਪਾਸਂ ਤਿਲਪਾਤ੍ਰਂ ਚ ਯੈਰ੍ਨਰੈਃ । ਦਤ੍ਤਂ ਤੇਨੈਵ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਮਸ੍ਯ ਪੁਰਚਾਰਿਣਃ ॥ ੨,੧੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਲੋਹਾ, ਨਮਕ, ਕਪਾਹ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਤ੍ਵਾ ਚ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਧਰ੍ਮਧ੍ਵਜਪ੍ਰਤੀਹਾਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੨,੧੯.

ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰੀਤੋ ਧਰ੍ਮਧ੍ਵਜੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰੋ ਬ੍ਰੂਤੇ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਸੱਤ ਅਨਾਜਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਝੰਡਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਯ ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਸਨ੍ਤਃ ਸੁਕृਤਿਨੋ ਜਨਾਃ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨੋ ਯਮਰੂਪਂ ਸੁਭੀषਣਮ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੰਦ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਯਮ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਯਭੀਤਸ੍ਤੁ ਹਾਹੇਤਿ ਵਦਤੇ ਜਨਃ । ਕृਤਂ ਦਾਨਂ ਚ ਯੈਰ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯੈਸ੍ਤੇषਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭਯਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਡਰ ਕੇ 'ਹਾਏ!' ਆਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਨਵਾਂ ਨੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸੁਕृਤਿਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ ਲਤਿ ਸੂਰ੍ਯਜਃ । ਏष ਮੇ ਮਣ੍ਡਲਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੯.

ਚੰਗੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਮੇਰੀ ਘੇਰਾ ਲੰਘ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ।'

ਦਾਨੇਨ ਸੁਲਭੋ ਧਰ੍ਮੋ ਯਮਮਾਰ੍ਗਃ ਸੁਖਾਵਹਃ । ਏष ਮਾਰ੍ਗੋ ਵਿਸ਼ਾਲੋऽਤ੍ਰ ਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯ ਨੁਗਮ੍ਯਤੇ । ਦਾਨਪੁਣ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਵਤ੍ਸ ਨ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਧਰ੍ਮਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਧਰਮ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਰਸਤਾ ਇਥੇ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਪਰ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ। ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਤੁ ਰੌਦ੍ਰੇ ਵੈ ਭੀषਣਾ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰਾਃ । ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਪੁਰਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯੇਕਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ, ਯਮ ਦੇ ਭੈੜੇ ਸਹਾਇਕ, ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪਚਨ੍ਤਿ ਪਾਪਿਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਉਦਕੇ ਯਾਤਨਾਕਰਾਃ । ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਮਾਸਮਾਸਾਨ੍ਤੇ ਪਾਦਸ਼ੇषਂ ਤੁ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਯਾਤਨਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।

ਔਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਦਾਨਾਨਿ ਯੈਰ੍ਨ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਸ਼੍ਯਪ । ਮਹਾਕष੍ਟੇਨ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਯਾਨਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਅਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਸ਼ੁਵਦ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਗृਹੀਤੋ ਵਨ੍ਧਬਨ੍ਧਨੈਃ ॥ ੨,੧੯.

ਕਾਸ਼ਯਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਧਵ-ਦਹਿਕ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਕृਤੇਨ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸ ਨਰਃ ਭੂਤਕਰ੍ਮਣਾ । ਦੈਵਿਕੀਂ ਪੈਤृਕੀਂ ਯੋਨਿਂ ਮਾਨੁषੀਂ ਵਾਥ ਨਾਰਕੀਮ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਾਲੀ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਯ ਵਚਨਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਵਾ ਤਤਃ । ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਃ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾਯਥਾ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤਾਨ੍ਤਾਂ ਯੋਨਿਂ ਵ੍ਰਜੇਨ੍ਨਰਃ । ਤਤ੍ਤਥੈਵ ਚ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਵਿਚਰੇਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਗਃ ॥ ੨,੧੯.

ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਓਸੇ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਓਸੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਭੋਗ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕੋਤ੍ਤਰਂ ਸੁਖਮ੍ । ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਤਦਾ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੨,੧੯.

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।