ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾਚ੍ਯਾਨਿ ਮਯਾ ਨਰਾਣਾਮਤਃ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋऽਪਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਤਿਲਭ੍ਯ ਦੇਹੀ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕृਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਹੁਣ, ਪੰਛੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖਾ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਕੀਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੬ ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਏਵਂ ਵਿਲਪਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯੈਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਕ੍ਰਨ੍ਦਮਾਨਸ੍ਯ ਨਿਤਰਾਂ ਪੀਡਿਤਸ੍ਯ ਚ ਕਿਙ੍ਕਰੈਃ ॥ ੨,੧੬.

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੌਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—

ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਦਿਨਾਨ੍ਯੇਕੋ ਵਾਯੁਮਾਰ੍ਗੇ ਵਿਕृष੍ਯਤੇ । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੇ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਾਮ੍ਯਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਉਹ ਸੱਤਾਰਾਂ ਦਿਨ ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਠਾਰਵੇਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰਵਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਂ ਚ ਗਣੋ ਮਹਾਨ੍ । ਪੁष੍ਪਭਦ੍ਰਾ ਨਦੀ ਤਤ੍ਰਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ ੨,੧੬.

ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ; ਉਥੇ ਪੁਸ਼ਪਭਦਰਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੁਹਣਾ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ।

ਪੁਰੇ ਸ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ । ਜਾਯਾਪੁਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਸੌਖ੍ਯਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਦੁਃ ਖਿਤਃ ॥ ੨,੧੬.

ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਯਮ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰੁਦਤੇ ਕਰੁਣੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈ ਸ੍ਤृषਾਰ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਮਪੀਡਿਤਃ । ਸ੍ਵਧਨਂ ਸ੍ਵਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਗृਹਂ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ॥ ੨,੧੬.

ਉਹ ਦੁਖੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭृਤ੍ਯਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਤਿ ਵੈ ਤਦਾ । ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਿਙ੍ਕਰੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੧੬.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਲਈ ਵੀ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਨੌਕਰ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:

ਕਿਙ੍ਕਰਾ ਊਚੁਃ । ਕ੍ਵ ਧਨਂ ਕ੍ਵ ਸੁਤਾ ਜਾਯਾ ਕ੍ਵ ਗृਹਂ ਕ੍ਵ ਤ੍ਵਮੀਦृਸ਼ਃ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਚਿਰਂ ਗਚ੍ਛ ਮਹਾਪਥੇ ॥ ੨,੧੬.

ਨੌਕਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਤੇਰਾ ਧਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ? ਆਪਣਾ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਗ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚਿਰ ਚੱਲ।

ਜਾਨਾਸਿ ਸ਼ਂਬਲਵਸ਼ਂ ਬਲਮਧ੍ਵਗਾਨਾਂ ਨੋ ਸ਼ਂਬਲਃ ਪ੍ਰਯਤਤੇ ਪਰਲੋਕਪਾਨ੍ਥ । ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਤਵ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮੇਵ ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਯਤ੍ਰ ਭਵਤਃ ਕ੍ਰਯਵਿਕ੍ਰਯੌ ਨ ॥ ੨,੧੬.

ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਲਾਠੀ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ? ਕੋਈ ਲਾਠੀ ਵਾਲਾ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜਾਉਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਨਹੀਂ।

ਯਮਦੂਤੋਦਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਨੈਵਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਹਨ੍ਯਮਾਨਃ ਸ ਮੁਦ੍ਗਰੈਃ ॥ ੨,੧੬.

ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਬਚਨ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਤੂੰ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੁਗਦਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।

ਅਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤਂ ਸੁਤੈਃ ਪਾਤ੍ਰੇ (ਤ੍ਰੈਃ) ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਾ ਕृਪਯਾਥ ਵਾ । ਮਾਸਿਕਂ ਪਿਣ੍ਡਮਸ਼੍ਰਾਤਿ ਤਤਃ ਸੌਰਿਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਇਥੇ, ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮਾਸਿਕ ਪਿੰਡ ਉਚਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌਰੀਪੁਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਰਾਜਾ ਵੈ ਜਙ੍ਗਮਃ ਕਾਲਰੂਪਧृਕ੍ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਯਭੀਤਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮੇ ਕੁਰੁਤੇ ਮਤਿਮ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਉਥੇ, ਜੰਗਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜੋ ਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਦਕਂ ਚਾਨ੍ਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੇ ਗਤਃ । ਤ੍ਰੈਪਕ੍ਸ਼ਿਕੇ ਤੁ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪੁਰਂ ਸ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇਤ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਉਸ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਨਗਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਪ੍ਰੇਤੋ ਯਾਤਿ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਵਨਾਨਿ ਰੌਦ੍ਰਾਣਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਰਨ੍ਦਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸਃ ॥ ੨,੧੬.

ਨਗੇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੇਤ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ, ਉਹ ਉਥੇ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਭੀषਣੈਃ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਰੁਦਤੇ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਮਾਸਦ੍ਵਯਾਵਸਾਨੇ ਤੁ ਤਤ੍ਪੁਰਂ ਸੋऽਤਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੧੬.

ਭਿਆਨਕ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਪੁਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਨਂ ਜਲਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਵਾਨ੍ਧਵੈਰਿਹ । ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਤਃ ਪਾਸ਼ੈਰ੍ਨੋਯਤੇ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ ॥ ੨,੧੬.

ਇਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਅੰਨ ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤृਤੀਯੇ ਮਾਸਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤृਤੀਯਂ ਮਾਸਿਕਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਸੌ ਪੁਰਃ ॥ ੨,੧੬.

ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਤੀਜਾ ਮਾਸਿਕ ਪਿੰਡ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੈਲਾਗਮਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਸ ਮਾਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵੈ ਪੁਰਮ੍ । ਪਾषਾਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ ੨,੧੬.

ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਹ ਸ਼ੈਲਾਗਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਪ੍ਰੇਤ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਵਰ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਥਮਾਸਿਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਭੁਕ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਚੌਥਾ ਮਾਸਿਕ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪੁਰਂ ਪ੍ਰੇਤਃ ਕ੍ਰੂਰਂ ਮਾਸੇ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮੇ । ਇਹ ਦਤ੍ਤਂ ਸੁਤੈਰ੍ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਤੋ ਵੈ ਤਤ੍ਪੁਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । षष੍ਠੇ ਮਾਸਿ ਤਤਃ ਪ੍ਰੇਤੋ ਯਾਤਿ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਬਿਧਂ ਪੁਰਮ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਫਿਰ, ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਪ੍ਰੇਤ ਕਠੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਉਹ ਕ੍ਰੌਂਚ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤੇਨ ਪਿਣ੍ਡੇਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨਾਪ੍ਯਾਯਿਤਃ ਪੁਰੇ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਰ੍ਧਂ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਕਮ੍ਪਮਾਨਃ ਸੁਦੁਃ ਖਿਤਃ ॥ ੨,੧੬.

ਉਥੇ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਪਲ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੰਪਦਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਪੁਰਂ ਸ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਰ੍ਜਿਤੋ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ । ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਰਨਗਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰੋ ਯਤ੍ਰ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ॥ ੨,੧੬.

ਉਹ ਪੁਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡਰਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਗਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਅਜੋਬਾ ਹੈ।

ਯਮਸ੍ਯੈਵਾਨੁਜਃ ਸੌਰਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਹਿ । ਮਾਸੈਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧੈਰੂਪषਾਣ੍ਮਾਸਿਕਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਉਥੇ, ਯਮ ਦਾ ਭਰਾ ਸੌਰੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਤੇ ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਛੇਵਾਂ ਮਾਸਿਕ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਊਨषਾਣ੍ਮਾਸਿਕਂ ਤਤ੍ਰ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਾਮ੍ਯਸਮਾਹਤਃ । ਮਾਰ੍ਗੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਾ ਪੀਡਯਤ੍ਯਲਮ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਉਥੇ, ਯਮ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਅਧੂਰਾ ਛੇਵਾਂ ਮਾਸਿਕ ਪਿੰਡ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੀੜਦੀ ਹੈ।

ਸਨ੍ਤਿष੍ਠਤੇ ਮृਤੇ ਕੋऽਪਿ ਮਦੀਯਃ ਸੁਤਬਾਨ੍ਧਵਃ । ਸੌਖ੍ਯਂ ਯੋ ਮੇ ਜਨਯਤਿ ਪਤਤਃ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ ॥ ੨,੧੬.

ਜੇ ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਮਾਰ੍ਗੇ ਵਿਲਪਤਿ ਵਾਰ੍ਯਮਾਣਸ਼੍ਚ ਕਿਙ੍ਕਰੈਃ । ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸਂਮੁਖਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੈਵਰ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ ੨,੧੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਿਹਾ ਤੇ ਦਾਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੈਵਰਤ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਯਂ ਤੇ ਤਰ੍ਤੁਕਾਮਾਯ ਮਹਾਵੈਤਰਣੀਂ ਨਦੀਮ੍ । ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਪੂਯਸ਼ੋਣਿਤਸਂਕੁਲਾਮ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ ਤੇ ਪੂਯ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਨਾਨਾਝषਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾਂ ਨਾਨਾਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣੈਰ੍ਵृਤਾਮ੍ । ਵਯਂ ਤ੍ਵਾਂ ਤਾਰਯਿष੍ਯਾਮਃ ਸੁਖੇਨੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੧੬.

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਵਾਂਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਦਰਿਆ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।’

ਅਨ੍ਤਰਂ ਦੇਹਿ ਭੋ ਪਾਨ੍ਥ ਬਹੁਲਾ ਚੇਦ੍ਰੁਚਿਸ੍ਤਵ । ਤੇਨ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਾ ਗੌਸ੍ਤਯਾ ਨਾਵਾ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ । ਮਨੁਜਾਨਾਂ ਹਿਤਂ ਦਾਨਮਨ੍ਤੇ ਵੈਤਰਣੀ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੨,੧੬.

ਹੇ ਯਾਤਰੀ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਵਧੇਰੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਉਥੇ ਗਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨਾਵ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਵੈਤਰਣੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।