ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੀਪਮਨ੍ਨਂ ਜਲਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਦੀਯਤੇ । ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤਦ੍ਦੇਯਂ ਮृਸ੍ਯਾਨਨ੍ਦਦਾਯਕਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਦੀਵਾ, ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਕਪੜਾ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ 'ਪ੍ਰੇਤ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਰਿਆ ਹੋਏ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇऽਹ੍ਨਿ ਸ ਪ੍ਰੇਤੋ ਨੀਯਤੇ ਚ ਮਹਾਪਥੇ । ਪਿਣ੍ਡਜਂ ਦੇਹਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਿਵਾ ਨਕ੍ਤਂ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ ੨,੧੫.

ਤੇਰਵੇਂ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਭੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸ਼ਙ੍ਕੁਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਵਹ੍ਨਿਮਾਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਪਾਪਿਨਾਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਤृष੍ਣਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚੈਵ ਸਵ੍ਵ ਸੌਮ੍ਯਂ ਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਬਾਣ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ; ਚੰਗਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਰਸਤਾ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਰ੍ਗੇ ਚੈਤਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਾਨ੍ਵਿਤੇ । ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਦਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਮਦृਤੈਃ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ॥ ੨,੧੫.

ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁੱਖ ਹਨ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ; ਸਦਾ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਵੈ ਪ੍ਰੇਤੋ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਸਪ੍ਤ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੧੫.

ਹਰ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੋ ਸੌ ਸਤਾਲੀ ਯੋਜਨ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਗृਹੀਤੋ ਯਮਪਾਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਹਾਹੇਤਿ ਰੁਦਿਤੇ ਤੁ ਸਃ । ਸ੍ਵਗृਹਂ ਤੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਾਮ੍ਯਂ ਪੁਰਮਨੁਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਯਮ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, 'ਹਾਏ' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਮੇਣ ਯਾਤਿ ਸ ਪ੍ਰੇਤਃ ਪੁਰਂ ਯਾਮ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਅਤੀਤ੍ਯ ਤਾਨਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਮਾਰ੍ਗੇ ਪੁਰਵਰਾਣਿ ਚ ॥ ੨,੧੫.

ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।

ਯਾਮ੍ਯਂ ਸੌਰਿਪੁਰਂ ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਭਵਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼ੈਲਾਗਮੌ । ਕ੍ਰੋਞ੍ਚਂ ਕ੍ਰੂਰਪੁਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਭਵਨਂ ਬਹ੍ਵਾਪਦਂ ਦੁਃ ਖਦਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਯਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਘਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਕ੍ਰੋਞਚ, ਕਠੋਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਜੀਬ ਘਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਖਤਰੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।

ਨਾਨਾਕ੍ਰਨ੍ਦਪੁਰਂ ਸੁਤਪ੍ਰਭਵਨਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਪਯੋਵਰ੍षਣਂ ਸ਼ੀਤਾਢ੍ਯਂ ਬਹੁਧਰ੍ਮਭੀਤਭਵਨਂ ਯਾਮ੍ਯਂ ਪੁਰਂ ਚਾਗ੍ਰਤਃ ॥ ੨,੧੫.

ਅਨੇਕ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਰੁੱਦਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਾਣੀ ਵਰ੍ਹਣ ਵਾਲਾ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਾ ਘਰ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ।

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇऽਹ੍ਨਿ ਸ ਪ੍ਰੇਤੋ ਗृਹੀਤੋ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਬ੍ਰਜਤ੍ਯੇਕੋ ਗृਹੀਤ ਇਵ ਮਰ੍ਕਟਃ ॥ ੨,੧੫.

ਤੇਰਵੇਂ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਦਰ ਫੜਿਆ ਹੋਵੇ।

ਤਥਵ ਸ ਵ੍ਰਜਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਪੁਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਚ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਹਾਹੇਤਿ ਕ੍ਰਨ੍ਦਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤੁ ਮਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, 'ਪੁੱਤਰ! ਪੁੱਤਰ!' ਆਖਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ 'ਹਾਏ!' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਕੀਤਾ?' ਵਲੋਂ ਰੋਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਲਭ੍ਯਤੇ ਕਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਬ੍ਰੂਤੇ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ । ਮਹਤਾ ਪੁਣ੍ਯਯੋਗੇਨ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਜਨ੍ਮ ਲਭ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੧੫.

ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਇਨਸਾਨੀ ਜਨਮ ਕਿਉਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?' ਇਹ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਨ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਹਿ ਯਾਚਕੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਕਂ ਧਨਮ੍ । ਪਰਾਧੀਨਂ ਤਦਭਵਦਿਤਿ ਬ੍ਰੂਤੇ (ਰੌਤਿ) ਸਗਦ੍ਗਦਃ ॥ ੨,੧੫.

ਜਨਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਪਰਾਏ ਹਥੀਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।'

ਕਿਙ੍ਕਰੈਃ ਪੀਡ੍ਯਤੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਮਰਤੇ ਪੂਰ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਉਹ ਨੌਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਸਰੀਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਖਸ੍ਯ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਨ ਕੋਪਿ ਦਾਤਾ ਪਰੋ ਦਦਾਤੀਤਿ ਕੁਬੁਦ੍ਧਿਰੇषਾ । ਪੁਰਾ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸਦੈਵ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਹ ਗਲਤ ਸੋਚ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਸਦਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ।

ਮਯਾ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਨ ਹੁਤਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ ਤਪੋ ਨ ਤਪ੍ਤਂ ਹਿਮਸ਼ੈਲਗਹ੍ਵਰੇ । ਨ ਸੇਵਿਤਂ ਗਾਙ੍ਗਮਹੋ ਮਹਾਜਲਂ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਮੈਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਬਰਫੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਨਿਤ੍ਯਦਾਨਂ ਨ ਗਾਵਾਹ੍ਨਿਕਂ ਕृਤਂ ਨ ਵੇਦਦਾਨਂ ਨ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪੁਸ੍ਤਕਮ੍ । ਪੁਰਾ ਨਦृष੍ਟਂ ਨ ਚ ਸੇਵਿਤੋऽਧ੍ਵਾ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਗਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਨਾ ਵੇਦ ਜਾਂ ਧਰਮ ਪੁਸਤਕ ਦਿੱਤੀ; ਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਜਲਾਸ਼ਯੋ ਨੈਵ ਕृਤੋ ਹਿ ਨਿਰ੍ਜਲੇ ਮਨੁष੍ਯਹੇਤੋਃ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਹੇਤਵੇ । ਗੋਤृਪ੍ਤਿਹੇਤੋਰ੍ਨ ਕृਤਂ ਹਿ ਗੋਚਰਂ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਮੈਂ ਸੁੱਕੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਟਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ; ਗਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮਯਾ ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਤਿਸਙ੍ਗਸੌਖ੍ਯਂ ਵਹ੍ਨਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋ ਨ ਕृਤੋ ਮृਤੇ ਸਤਿ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਤੇ ਤਦ੍ਵ੍ਰਤਪਾਲਨਂ ਵਾ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਮੈਂ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਭੋਗੀ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਨਾ ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਸੋਪਵਾਸੈਰ੍ਨ ਵਿਸ਼ੋषਿਤਂ ਵਪੁਸ਼੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣੈਰ੍ਵਾ ਨਿਯਮੈਸ਼੍ਚ ਸਂਹਤੈਃ । ਨਾਰੀਸ਼ਰੀਰਂ ਬਹੁਦੁਃ ਖਭਾਜਨਂ ਲਬ੍ਧਂ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਕृਤੈਰ੍ਵਿਕਰ੍ਮਭਿਃ ॥ ੨,੧੫.

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਜਾਂ ਚਾਂਦਰਾਯਣ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕਿਆ ਨਹੀਂ; ਪਿਛਲੇ ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਘੜਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਉਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾਚ੍ਯਾਨਿ ਮਯਾ ਨਰਾਣਾਮਤਃ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋऽਪਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰਤਿਲਭ੍ਯ ਦੇਹੀ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕृਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਹੁਣ, ਪੰਛੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਔਰਤ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖਾ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਕੀਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੬ ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਏਵਂ ਵਿਲਪਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯੈਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਕ੍ਰਨ੍ਦਮਾਨਸ੍ਯ ਨਿਤਰਾਂ ਪੀਡਿਤਸ੍ਯ ਚ ਕਿਙ੍ਕਰੈਃ ॥ ੨,੧੬.

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੌਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—

ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਦਿਨਾਨ੍ਯੇਕੋ ਵਾਯੁਮਾਰ੍ਗੇ ਵਿਕृष੍ਯਤੇ । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੇ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਾਮ੍ਯਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੬.

ਉਹ ਸੱਤਾਰਾਂ ਦਿਨ ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਠਾਰਵੇਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰਵਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਂ ਚ ਗਣੋ ਮਹਾਨ੍ । ਪੁष੍ਪਭਦ੍ਰਾ ਨਦੀ ਤਤ੍ਰਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ ੨,੧੬.

ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ; ਉਥੇ ਪੁਸ਼ਪਭਦਰਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੁਹਣਾ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ।

ਪੁਰੇ ਸ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ । ਜਾਯਾਪੁਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਸੌਖ੍ਯਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਦੁਃ ਖਿਤਃ ॥ ੨,੧੬.

ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਯਮ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰੁਦਤੇ ਕਰੁਣੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈ ਸ੍ਤृषਾਰ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਮਪੀਡਿਤਃ । ਸ੍ਵਧਨਂ ਸ੍ਵਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਗृਹਂ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ॥ ੨,੧੬.

ਉਹ ਦੁਖੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਧਨ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭृਤ੍ਯਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੋਚਤਿ ਵੈ ਤਦਾ । ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਿਙ੍ਕਰੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੧੬.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਲਈ ਵੀ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਨੌਕਰ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:

ਕਿਙ੍ਕਰਾ ਊਚੁਃ । ਕ੍ਵ ਧਨਂ ਕ੍ਵ ਸੁਤਾ ਜਾਯਾ ਕ੍ਵ ਗृਹਂ ਕ੍ਵ ਤ੍ਵਮੀਦृਸ਼ਃ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਚਿਰਂ ਗਚ੍ਛ ਮਹਾਪਥੇ ॥ ੨,੧੬.

ਨੌਕਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਤੇਰਾ ਧਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ? ਆਪਣਾ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਗ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚਿਰ ਚੱਲ।

ਜਾਨਾਸਿ ਸ਼ਂਬਲਵਸ਼ਂ ਬਲਮਧ੍ਵਗਾਨਾਂ ਨੋ ਸ਼ਂਬਲਃ ਪ੍ਰਯਤਤੇ ਪਰਲੋਕਪਾਨ੍ਥ । ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਤਵ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮੇਵ ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਯਤ੍ਰ ਭਵਤਃ ਕ੍ਰਯਵਿਕ੍ਰਯੌ ਨ ॥ ੨,੧੬.

ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਲਾਠੀ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ? ਕੋਈ ਲਾਠੀ ਵਾਲਾ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜਾਉਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਨਹੀਂ।