ਓਦਨਾਨਿ ਚ ਸਕ੍ਤੂਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਕਮੂਲਫਲਾਦਿਨਾ । ਪ੍ਰਥਮੇऽਹਨਿ ਯਦ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਦਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰੇऽਹਨਿ ॥ ੨,੧੫.
ਪੱਕਾ ਚੌਲ, ਸੱਤੂ, ਸਾਗ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ, ਫਲ ਆਦਿਕ—ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਿਨਾਨਿ ਦਸ਼ ਪਿਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸੁਤਾਦਯਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਤੇ ਵਿਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੨,੧੫.
ਦੱਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਪਿੰਡ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦਿਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਗਦ੍ਵਯਂ ਤੁ ਦੇਹਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰੀਤਿਦਂ ਭੂਤਪਞ੍ਚਕੇ । ਤृਤੀਯਂ ਯਮਦੂਤਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਚੋਪਜੀਵ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੫.
ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਭਾਗ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਲਈ, ਚੌਥਾ ਭਾਗ ਜੀਵਨ ਲਈ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਨਵਭਿਃ ਪ੍ਰੇਤੋ ਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਨਿष੍ਪਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੇ ਵਲਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ॥ ੨,੧੫.
ਨੌਂ ਦਿਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਰੂਪ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਸਵੇਂ ਦਿਨ, ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਬਣਨ ਤੇ, ਭੁੱਖ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਨ ਵਿਧਿਰ੍ਨੈਵ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਨ ਸ੍ਵਧਾਵਾਹਨਾਸ਼ਿषਃ । ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਰਂ ਸਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਹਿਕਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਕੋਈ ਰਸਮ, ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਸਵਧਾ ਦੀ ਭੇਟ ਜਾਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ ਉਚਾਰ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
ਦਗ੍ਧੇ ਦੇਹੇ ਪੁਨਰ੍ਦੇਹਮੇਵਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਖਗ । ਪ੍ਰਥਮੇऽਹਨਿ ਯਃ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਧਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੧੫.
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਿਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰੀਵਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਚ ਤृਤੀਯੇ ਹृਦਯਂ ਭਵੇਤ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥੇਨ ਭਵੇਤ੍ਪृष੍ਠਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਨਾਭਿਰੇਵ ਚ ॥ ੨,੧੫.
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਗਰਦਨ ਤੇ ਮੋਢੇ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦਿਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪਿੱਠ, ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਨਾਭੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
षਟ੍ਸਪ੍ਤਮੇ ਕਟੀ ਗੁਹ੍ਯਮृਰੂ ਚਾਪ੍ਯष੍ਟਮੇ ਤਥਾ । ਤਾਲੂ ਪਾਦੌ ਚ ਨਵਮੇ ਦਸ਼ਮੇऽਹ੍ਨਿ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਛੇਵੇਂ ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਕਮਰ ਤੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ, ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਣਾਂ; ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਤਾਲੂ ਤੇ ਪੈਰ; ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਭੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟੋ ਗृਹੇ ਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਦਸ਼ਮੇऽਹਨਿ ਯਃ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਮਿषੇਣ ਤੁ ॥ ੨,੧੫.
ਸਰੀਰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਸ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਤੋ ਦੇਹੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰੇਤੋऽਤੀਵ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਤਸ੍ਤ੍ਵਾਮਿषਬਾਹ੍ਯੇਨ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੫.
ਜਦ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇ ਪ੍ਰੇਤੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਦਿਨਦ੍ਵਯਮ੍ । ਯੋषਿਤਃ ਪੁਰੁषਾਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸਮੁਚ੍ਚਰੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਗਿਆਰਵੇਂ ਤੇ ਬਾਰਵੇਂ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੋ ਦਿਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ 'ਪ੍ਰੇਤ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦੀਪਮਨ੍ਨਂ ਜਲਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਦੀਯਤੇ । ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤਦ੍ਦੇਯਂ ਮृਸ੍ਯਾਨਨ੍ਦਦਾਯਕਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਦੀਵਾ, ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਕਪੜਾ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ 'ਪ੍ਰੇਤ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਰਿਆ ਹੋਏ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇऽਹ੍ਨਿ ਸ ਪ੍ਰੇਤੋ ਨੀਯਤੇ ਚ ਮਹਾਪਥੇ । ਪਿਣ੍ਡਜਂ ਦੇਹਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਿਵਾ ਨਕ੍ਤਂ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ ੨,੧੫.
ਤੇਰਵੇਂ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਭੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸ਼ਙ੍ਕੁਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਵਹ੍ਨਿਮਾਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਪਾਪਿਨਾਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਤृष੍ਣਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚੈਵ ਸਵ੍ਵ ਸੌਮ੍ਯਂ ਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਬਾਣ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ; ਚੰਗਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਰਸਤਾ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਗੇ ਚੈਤਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਾਨ੍ਵਿਤੇ । ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਦਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਮਦृਤੈਃ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ॥ ੨,੧੫.
ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁੱਖ ਹਨ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ; ਸਦਾ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਵੈ ਪ੍ਰੇਤੋ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਸਪ੍ਤ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੧੫.
ਹਰ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੋ ਸੌ ਸਤਾਲੀ ਯੋਜਨ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗृਹੀਤੋ ਯਮਪਾਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਹਾਹੇਤਿ ਰੁਦਿਤੇ ਤੁ ਸਃ । ਸ੍ਵਗृਹਂ ਤੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਾਮ੍ਯਂ ਪੁਰਮਨੁਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਯਮ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, 'ਹਾਏ' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਯਾਤਿ ਸ ਪ੍ਰੇਤਃ ਪੁਰਂ ਯਾਮ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਅਤੀਤ੍ਯ ਤਾਨਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਮਾਰ੍ਗੇ ਪੁਰਵਰਾਣਿ ਚ ॥ ੨,੧੫.
ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
ਯਾਮ੍ਯਂ ਸੌਰਿਪੁਰਂ ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਭਵਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼ੈਲਾਗਮੌ । ਕ੍ਰੋਞ੍ਚਂ ਕ੍ਰੂਰਪੁਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਭਵਨਂ ਬਹ੍ਵਾਪਦਂ ਦੁਃ ਖਦਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਯਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਘਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਕ੍ਰੋਞਚ, ਕਠੋਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਜੀਬ ਘਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਖਤਰੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨਾਨਾਕ੍ਰਨ੍ਦਪੁਰਂ ਸੁਤਪ੍ਰਭਵਨਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਪਯੋਵਰ੍षਣਂ ਸ਼ੀਤਾਢ੍ਯਂ ਬਹੁਧਰ੍ਮਭੀਤਭਵਨਂ ਯਾਮ੍ਯਂ ਪੁਰਂ ਚਾਗ੍ਰਤਃ ॥ ੨,੧੫.
ਅਨੇਕ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਰੁੱਦਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਾਣੀ ਵਰ੍ਹਣ ਵਾਲਾ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਾ ਘਰ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇऽਹ੍ਨਿ ਸ ਪ੍ਰੇਤੋ ਗृਹੀਤੋ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਬ੍ਰਜਤ੍ਯੇਕੋ ਗृਹੀਤ ਇਵ ਮਰ੍ਕਟਃ ॥ ੨,੧੫.
ਤੇਰਵੇਂ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਦਰ ਫੜਿਆ ਹੋਵੇ।
ਤਥਵ ਸ ਵ੍ਰਜਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਪੁਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਚ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਹਾਹੇਤਿ ਕ੍ਰਨ੍ਦਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤੁ ਮਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, 'ਪੁੱਤਰ! ਪੁੱਤਰ!' ਆਖਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ 'ਹਾਏ!' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਕੀਤਾ?' ਵਲੋਂ ਰੋਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਲਭ੍ਯਤੇ ਕਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਬ੍ਰੂਤੇ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ । ਮਹਤਾ ਪੁਣ੍ਯਯੋਗੇਨ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਜਨ੍ਮ ਲਭ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੧੫.
ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਇਨਸਾਨੀ ਜਨਮ ਕਿਉਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?' ਇਹ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਹਿ ਯਾਚਕੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਕਂ ਧਨਮ੍ । ਪਰਾਧੀਨਂ ਤਦਭਵਦਿਤਿ ਬ੍ਰੂਤੇ (ਰੌਤਿ) ਸਗਦ੍ਗਦਃ ॥ ੨,੧੫.
ਜਨਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਪਰਾਏ ਹਥੀਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।'
ਕਿਙ੍ਕਰੈਃ ਪੀਡ੍ਯਤੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਮਰਤੇ ਪੂਰ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਉਹ ਨੌਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਸਰੀਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਸ੍ਯ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਨ ਕੋਪਿ ਦਾਤਾ ਪਰੋ ਦਦਾਤੀਤਿ ਕੁਬੁਦ੍ਧਿਰੇषਾ । ਪੁਰਾ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸਦੈਵ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਹ ਗਲਤ ਸੋਚ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਸਦਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ।
ਮਯਾ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਨ ਹੁਤਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ ਤਪੋ ਨ ਤਪ੍ਤਂ ਹਿਮਸ਼ੈਲਗਹ੍ਵਰੇ । ਨ ਸੇਵਿਤਂ ਗਾਙ੍ਗਮਹੋ ਮਹਾਜਲਂ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਮੈਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਬਰਫੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਨਿਤ੍ਯਦਾਨਂ ਨ ਗਾਵਾਹ੍ਨਿਕਂ ਕृਤਂ ਨ ਵੇਦਦਾਨਂ ਨ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪੁਸ੍ਤਕਮ੍ । ਪੁਰਾ ਨਦृष੍ਟਂ ਨ ਚ ਸੇਵਿਤੋऽਧ੍ਵਾ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਗਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਨਾ ਵੇਦ ਜਾਂ ਧਰਮ ਪੁਸਤਕ ਦਿੱਤੀ; ਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਲਾਸ਼ਯੋ ਨੈਵ ਕृਤੋ ਹਿ ਨਿਰ੍ਜਲੇ ਮਨੁष੍ਯਹੇਤੋਃ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਹੇਤਵੇ । ਗੋਤृਪ੍ਤਿਹੇਤੋਰ੍ਨ ਕृਤਂ ਹਿ ਗੋਚਰਂ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਮੈਂ ਸੁੱਕੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਟਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ; ਗਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਯਾ ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਤਿਸਙ੍ਗਸੌਖ੍ਯਂ ਵਹ੍ਨਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋ ਨ ਕृਤੋ ਮृਤੇ ਸਤਿ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮृਤੇ ਤਦ੍ਵ੍ਰਤਪਾਲਨਂ ਵਾ ਦੇਹਿਨ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਮੈਂ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਭੋਗੀ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਨਾ ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।