ਤਤੋ ਜਨਪਦੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਕਰਤਾਲਿਕਾ । ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰਿਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਗੁਣੈਃ ਪ੍ਰੇਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੱਥ ਤਾਲੀਆਂ ਮਾਰਣ। 'ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਿਸ਼ਨੂ' ਆਖਣ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦੱਸਣ।
ਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗृਹਮਾਗਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਭਾਗੇ ਗੋਮਯਂ ਗੌਰਸਰ੍षਪਾਨ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਗੋਬਰ ਤੇ ਪੀਲੇ ਸਰੋਂ ਰੱਖਣ।
ਨਿਧਾਯ ਵਰੁਣਂ ਦੇਵਮਨ੍ਤਰ੍ਧਾਯ ਸ੍ਵਵੇਸ਼੍ਮਨਿ । ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਨ੍ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਣਿ ਘृਤਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਗृਹਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਨੀਂਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾਣ, ਘੀ ਚੱਖ ਕੇ ਫਿਰ ਘਰ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾਣ।
ਕੇਚਿਦ੍ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਸਿਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਚਿਤਾਸ੍ਥਾਨਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਅਸ਼੍ਰੁਪਾਤਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦਦ੍ਯਾਦਸ੍ਮੈ ਜਲਾਞ੍ਜਲੀਨ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਚਿਤਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁੱਧ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਉਥੇ ਅੰਸੂ ਨਹੀਂ ਵਹਾਉਣੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਜਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਸ਼੍ਰੁ ਬਾਨ੍ਧਵੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰੇਤੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਤੋऽਵਸ਼ਃ । ਅਤੋ ਨ ਰੋਦਿਤਵ੍ਯਂ ਹਿ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ ॥ ੨,੧੫.
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਅੰਸੂ ਤੇ ਲਾਰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਮਜਬੂਰੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਦੁਗ੍ਧਂ ਚ ਮृਨ੍ਮਯੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਤੋਯਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਿਨਤ੍ਰਯਮ੍ । ਸੂਰ੍ਯੇ ਚਾਸ੍ਤਂ ਗਤੇ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਲਭ੍ਯਾਂ ਚਤ੍ਵਰੇऽਪਿ ਵਾ ॥ ੨,੧੫.
ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਤਾਰਕਸ਼। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੌਕ ਜਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ।
ਬਦ੍ਧਃ ਸਂਮੂਢਹृਦਯੋ ਦੇਹਮਿਚ੍ਛਨ੍ਕृਤਾਨੁਗਃ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਂ ਚਤ੍ਵਰਂ ਗੇਹਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਯਾਮ੍ਯੈਃ ਸ ਨੀਯਤੇ ॥ ੨,੧੫.
ਮਨ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਚੌਕ ਜਾਂ ਘਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਰ੍ਤੇ ਪਿਣ੍ਡਾ ਦਸ਼ਾਹਂ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਿਨੇਦਿਨੇ । ਜਲਾਞ੍ਜਲੀਃ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੇਤਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ॥ ੨,੧੫.
ਦੱਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੱਡ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਜਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤਾਵਦ੍ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਯਾਵਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਦਸ਼ਾਹਿਕਮ੍ । ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੇਣ ਹਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਤਦਭਾਵਤਃ ॥ ੨,੧੫.
ਜਦ ਤੱਕ ਦੱਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ, ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਤਦਭਾਵੇ ਚ ਸ਼ਿष੍ਯੇਣ ਤਦਭਾਵੇ ਸਹੋਦਰਃ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਚਾਨ੍ਯਤੀਰ੍ਥੇ ਵਾ ਜਲਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਜੇ ਪਤਨੀ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੇਲੇ ਵਲੋਂ, ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਰਾ ਵਲੋਂ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਓਦਨਾਨਿ ਚ ਸਕ੍ਤੂਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਕਮੂਲਫਲਾਦਿਨਾ । ਪ੍ਰਥਮੇऽਹਨਿ ਯਦ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਦਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰੇऽਹਨਿ ॥ ੨,੧੫.
ਪੱਕਾ ਚੌਲ, ਸੱਤੂ, ਸਾਗ, ਜੜ੍ਹੀਆਂ, ਫਲ ਆਦਿਕ—ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਿਨਾਨਿ ਦਸ਼ ਪਿਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸੁਤਾਦਯਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਤੇ ਵਿਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੨,੧੫.
ਦੱਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਪਿੰਡ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦਿਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਗਦ੍ਵਯਂ ਤੁ ਦੇਹਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰੀਤਿਦਂ ਭੂਤਪਞ੍ਚਕੇ । ਤृਤੀਯਂ ਯਮਦੂਤਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਚੋਪਜੀਵ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੫.
ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਭਾਗ ਸਰੀਰ ਲਈ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਲਈ, ਚੌਥਾ ਭਾਗ ਜੀਵਨ ਲਈ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਨਵਭਿਃ ਪ੍ਰੇਤੋ ਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਨਿष੍ਪਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੇ ਵਲਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ॥ ੨,੧੫.
ਨੌਂ ਦਿਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਰੂਪ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਸਵੇਂ ਦਿਨ, ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਬਣਨ ਤੇ, ਭੁੱਖ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਨ ਵਿਧਿਰ੍ਨੈਵ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਨ ਸ੍ਵਧਾਵਾਹਨਾਸ਼ਿषਃ । ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਰਂ ਸਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ਦਸ਼ਾਹਿਕਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਕੋਈ ਰਸਮ, ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਸਵਧਾ ਦੀ ਭੇਟ ਜਾਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ ਉਚਾਰ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
ਦਗ੍ਧੇ ਦੇਹੇ ਪੁਨਰ੍ਦੇਹਮੇਵਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਖਗ । ਪ੍ਰਥਮੇऽਹਨਿ ਯਃ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਧਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੧੫.
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਿਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰੀਵਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਚ ਤृਤੀਯੇ ਹृਦਯਂ ਭਵੇਤ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥੇਨ ਭਵੇਤ੍ਪृष੍ਠਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਨਾਭਿਰੇਵ ਚ ॥ ੨,੧੫.
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਗਰਦਨ ਤੇ ਮੋਢੇ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਦਿਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪਿੱਠ, ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਨਾਭੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
षਟ੍ਸਪ੍ਤਮੇ ਕਟੀ ਗੁਹ੍ਯਮृਰੂ ਚਾਪ੍ਯष੍ਟਮੇ ਤਥਾ । ਤਾਲੂ ਪਾਦੌ ਚ ਨਵਮੇ ਦਸ਼ਮੇऽਹ੍ਨਿ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਛੇਵੇਂ ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਕਮਰ ਤੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗ, ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਣਾਂ; ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਤਾਲੂ ਤੇ ਪੈਰ; ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਭੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟੋ ਗृਹੇ ਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਦਸ਼ਮੇऽਹਨਿ ਯਃ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਮਿषੇਣ ਤੁ ॥ ੨,੧੫.
ਸਰੀਰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਸ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਤੋ ਦੇਹੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰੇਤੋऽਤੀਵ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਤਸ੍ਤ੍ਵਾਮਿषਬਾਹ੍ਯੇਨ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੫.
ਜਦ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇ ਪ੍ਰੇਤੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਦਿਨਦ੍ਵਯਮ੍ । ਯੋषਿਤਃ ਪੁਰੁषਾਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸਮੁਚ੍ਚਰੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਗਿਆਰਵੇਂ ਤੇ ਬਾਰਵੇਂ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੋ ਦਿਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ 'ਪ੍ਰੇਤ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦੀਪਮਨ੍ਨਂ ਜਲਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਦੀਯਤੇ । ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤਦ੍ਦੇਯਂ ਮृਸ੍ਯਾਨਨ੍ਦਦਾਯਕਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਦੀਵਾ, ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਕਪੜਾ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ 'ਪ੍ਰੇਤ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਰਿਆ ਹੋਏ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇऽਹ੍ਨਿ ਸ ਪ੍ਰੇਤੋ ਨੀਯਤੇ ਚ ਮਹਾਪਥੇ । ਪਿਣ੍ਡਜਂ ਦੇਹਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਿਵਾ ਨਕ੍ਤਂ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ ੨,੧੫.
ਤੇਰਵੇਂ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਭੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਸ਼ਙ੍ਕੁਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਵਹ੍ਨਿਮਾਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਪਾਪਿਨਾਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਤृष੍ਣਾਤ੍ਮਿਕਾ ਚੈਵ ਸਵ੍ਵ ਸੌਮ੍ਯਂ ਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਬਾਣ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ; ਚੰਗਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਰਸਤਾ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਗੇ ਚੈਤਾਨਿ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਾਨ੍ਵਿਤੇ । ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਦਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਮਦृਤੈਃ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ॥ ੨,੧੫.
ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁੱਖ ਹਨ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ; ਸਦਾ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਵੈ ਪ੍ਰੇਤੋ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਸਪ੍ਤ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੧੫.
ਹਰ ਦਿਨ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੋ ਸੌ ਸਤਾਲੀ ਯੋਜਨ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗृਹੀਤੋ ਯਮਪਾਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਹਾਹੇਤਿ ਰੁਦਿਤੇ ਤੁ ਸਃ । ਸ੍ਵਗृਹਂ ਤੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਾਮ੍ਯਂ ਪੁਰਮਨੁਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਯਮ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, 'ਹਾਏ' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਯਾਤਿ ਸ ਪ੍ਰੇਤਃ ਪੁਰਂ ਯਾਮ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਅਤੀਤ੍ਯ ਤਾਨਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਮਾਰ੍ਗੇ ਪੁਰਵਰਾਣਿ ਚ ॥ ੨,੧੫.
ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
ਯਾਮ੍ਯਂ ਸੌਰਿਪੁਰਂ ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਭਵਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼ੈਲਾਗਮੌ । ਕ੍ਰੋਞ੍ਚਂ ਕ੍ਰੂਰਪੁਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਭਵਨਂ ਬਹ੍ਵਾਪਦਂ ਦੁਃ ਖਦਮ੍ ॥ ੨,੧੫.
ਯਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਘਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਕ੍ਰੋਞਚ, ਕਠੋਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਜੀਬ ਘਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਖਤਰੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨਾਨਾਕ੍ਰਨ੍ਦਪੁਰਂ ਸੁਤਪ੍ਰਭਵਨਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਪਯੋਵਰ੍षਣਂ ਸ਼ੀਤਾਢ੍ਯਂ ਬਹੁਧਰ੍ਮਭੀਤਭਵਨਂ ਯਾਮ੍ਯਂ ਪੁਰਂ ਚਾਗ੍ਰਤਃ ॥ ੨,੧੫.
ਅਨੇਕ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਰੁੱਦਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਾਣੀ ਵਰ੍ਹਣ ਵਾਲਾ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬਹੁਤ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਾ ਘਰ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ।